Vier vragen

Meer vrijheid na de prik: vaccinatiebewijzen zijn wereldwijd in opkomst

Amerikaanse reizigers met een vaccinatiebewijs moeten naar de Europese Unie kunnen reizen, zei commissievoorzitter Ursula von der Leyen dit weekeinde. Nu vaccinatie in een deel van de wereld goed op gang is, kunnen gevaccineerden op steeds meer plekken extra vrijheden tegemoet zien.

Toeristen op het strand in Acapulco, Mexico.  Beeld Getty Images
Toeristen op het strand in Acapulco, Mexico.Beeld Getty Images

Wat heeft Ursula von der Leyen gezegd?

Amerikanen die een coronavaccin hebben gehad, zijn deze zomer welkom in de Europese Unie, zei Von der Leyen tegen The New York Times. De Europese Unie en de Verenigde Staten voeren hierover vergevorderde gesprekken. Volgens Von der Leyen, die geen concrete datum noemde, zullen alle lidstaten reizigers toelaten die een vaccin hebben gehad dat door het Europese Geneesmiddelenbureau (EMA) is goedgekeurd. De lidstaten bepalen uiteindelijk zelf: zij kunnen alsnog besluiten reizigers te weren, of ze verplichten in quarantaine te gaan.

In maart kwam de Commissie al met een officieel voorstel voor een ‘digitale groene pas’. Die moet EU-burgers vanaf juni vrije toegang geven tot andere lidstaten als ze zijn ingeënt of negatief getest, of recentelijk covid-19 hebben gehad. Nu blijkt dat er plannen zijn om ook reizigers van buiten de EU, in elk geval Amerikanen, vrije doorgang te geven als ze kunnen aantonen te zijn gevaccineerd. Doorgang van die plannen hangt volledig af van hoe de pandemie zich vanaf nu ontwikkelt.

Zijn er landen die al werken met vaccinatiebewijzen en -paspoorten?

Israël is niet alleen koploper op gebied van vaccineren, maar ook op gebied van vaccinatiebewijzen. Al weken zijn zaken als horecagelegenheden, winkels en zwembaden geopend voor mensen die kunnen bewijzen dat ze een prik hebben gehad.

In Griekenland hoeven reizigers uit onder andere de Europese Unie, de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk sinds deze maand niet meer een week in quarantaine als ze kunnen aantonen dat ze zijn gevaccineerd of negatief zijn getest. Maandag breidde het land, dat economisch zwaar op toerisme leunt, de lijst uit, onder meer met Rusland, Australië en Zuid-Korea.

En sinds woensdag mogen Denen weer een bar, museum of dierentuin in als ze zijn gevaccineerd, negatief zijn getest of tussen twee en twaalf weken geleden besmet waren. De app die ze hiervoor gebruiken, doet denken aan de Nederlandse app die toegang moet bieden tot evenementen of locaties aan mensen die negatief zijn getest. Deze bevindt zich nog in de testfase en maakt alleen nog gebruik van negatieve tests.

Hoe staat het er dan voor met vaccinatiebewijzen in Nederland?

In juni moet het technisch mogelijk zijn om in de CoronaCheck, zoals de Nederlandse app heet, ook vaccinatiestatus op te vragen, schreef minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid eerder deze maand aan de Tweede Kamer. Wat het kabinet betreft is het nog geen uitgemaakte zaak dat vaccinaties daadwerkelijk tot meer vrijheden zullen leiden, schrijft De Jonge. Eerst is meer zekerheid nodig over de vraag in hoeverre gevaccineerden het virus nog kunnen doorgeven, al zijn de signalen positief.

Daarnaast wil het kabinet voorkomen dat een indirecte vaccinatieplicht ontstaat. Volgens De Jonge is dat mogelijk door een negatieve coronatest als alternatief te bieden. Bij controle van het coronatoegangsbewijs zou de controleur alleen te zien krijgen dát iemand naar binnen mag, niet of dit komt door een negatieve test of een vaccin.

Zitten Nederlanders te wachten op een vaccinatiebewijs?

Critici menen dat een indirecte vaccinatieplicht dreigt, zelfs als er een alternatief is in de vorm van een negatieve test. Testen kost immers tijd en wordt sommigen als onprettig ervaren, waardoor niet-gevaccineerden zich alsnog in hun vrijheid beknot zouden kunnen voelen. In Nederland is het vaccinatiebewijs dan ook een politiek gevoelig onderwerp: onder andere ChristenUnie, SGP en PVV hebben er grote moeite mee.

Het zou verder oneerlijk kunnen zijn als een deel van de bevolking wel een vaccin wil, maar het nog niet heeft gehad en hierdoor vrijheden misloopt, zoals jongeren die pas laat aan de beurt zijn. Ook zijn er zorgen over de privacy. Het gaat immers om gevoelige persoonsinformatie, die mogelijk met andere landen gedeeld zou moeten worden.

De eerste onderzoeken duiden erop dat de meeste Nederlanders er niet negatief tegenover staan. Zo bevroegen onder meer TU Delft, het RIVM en de Universiteit Maastricht een representatieve groep van 1.640 Nederlanders erover. 71 procent bleek voor een vaccinatiebewijs te zijn dat toegang geeft tot evenementen met grote groepen en waarbij afstand houden niet kan, zoals concerten. Belangrijke randvoorwaarde: in deze vraag werd uitgegaan van een situatie waarin iedereen die dat wil al is gevaccineerd.

Meer over