nieuws

Meer Nederlanders tevreden met hun onder- of overgewicht. Is dat goed of slecht nieuws?

Nederlanders met ondergewicht of overgewicht kijken met meer tevredenheid naar hun eigen gewicht dan drie jaar geleden. Dat blijkt uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Is het zorgwekkend dat mensen tevreden zijn over een ongezond aantal kilo’s? Of is hun positief zelfbeeld juist een pre?

null Beeld Hollandse Hoogte / Sabine Jooste
Beeld Hollandse Hoogte / Sabine Jooste

Van de groep Nederlanders met ernstig overgewicht – een body mass index (BMI) van 30 of hoger – zegt 26 procent tevreden te zijn over hun lichaamsgewicht, tegenover 21,8 procent drie jaar geleden. Onder mensen met ondergewicht (BMI lager dan 18,5) is de stijging nog groter. Tussen 2015 en 2017 zei bijna 58 procent uit deze groep tevreden te zijn over zijn lichaamsgewicht. Voor 2018 tot en met 2020 nam dat percentage toe tot 65 procent.

Van alle Nederlanders van 20 jaar of ouder kampt ongeveer de helft met overgewicht. Bij een op de zeven mensen valt dit overgewicht in de categorie ‘ernstig’. De afgelopen drie jaar zijn deze cijfers ongeveer gelijk gebleven. Over het algemeen zijn twee op de drie Nederlanders tevreden met hun gewicht.

Is het een slecht teken wanneer mensen tevreden naar de weegschaal kijken terwijl die een ongezond aantal kilo’s weergeeft? Of is het juist prettig dat deze mensen ondanks hun onder- of overgewicht goed in hun vel zitten? ‘Allebei’, zegt Liesbeth van Rossum, internist-endocrinoloog aan het Erasmus MC en hoogleraar op het gebied van obesitas.

Medische risico’s

Voor het mentale welzijn is het goed als iemand tevreden is met zijn eigen lichaamsgewicht, vindt Van Rossum. Maar als iemand met ernstig overgewicht daar niets aan wil veranderen, is die tevredenheid medisch gezien niet handig. ‘Diabetes, hart- en vaatziekten, verschillende vormen van kanker, depressie: het is nog maar een greep uit de pot van ruim tweehonderd aandoeningen die mede veroorzaakt of verergerd worden door obesitas.’

De opsomming met nadelen gaat nog wel even door. Mensen met obesitas hebben eerder gewrichtsklachten, maar worden ook vaker gediscrimineerd, bijvoorbeeld op de arbeidsmarkt. Ook hun immuunsysteem functioneert anders. Als er een virus of bacterie komt kan het minder goed reageren. De verhoogde kans op een ernstig verloop van infecties zie je nu ook duidelijk met covid-19.’

Bij ondergewicht hangt vooral de oorzaak ervan samen met de gezondheidsrisico’s. Wie van nature een laag BMI heeft, is niet per definitie ongezond, legt Van Rossum uit. Maar ondergewicht kan ook voortkomen uit bijvoorbeeld een darmziekte, bij kanker of bij de psychiatrische aandoening anorexia nervosa. ‘De gevolgen voor de gezondheid zijn heel verschillend.’

Zelfbeeld

Toch kun je de toegenomen tevredenheid ook als iets goeds interpreteren, zegt ook Liesbeth Woertman, emeritus hoogleraar psychologie aan de Universiteit Utrecht. De laatste jaren wint de body positivity-beweging terrein. ‘Er wordt vaker opgeroepen om vrede te sluiten met je uiterlijk, ongeacht hoe je eruitziet. Dat is beter voor je. Of deze cijfers daar een direct gevolg van zijn, weet ik niet.’

Tevredenheid over het uiterlijk heeft vooral te maken met je geliefd voelen, legt Woertman uit. In dat licht zijn de nieuwe CBS-cijfers goed nieuws. ‘Je thuisvoelen in je lichaam speelt een grotere rol dan hoe je er feitelijk uitziet. Het heeft te maken met hoe je psychologisch in elkaar zit.’

Van Woertmans hand verscheen in 2019 Je bent al mooi. De schoonheid van imperfectie, over het zelfbeeld van mensen in tijden van sociale media. Met wie je jezelf vergelijkt is cruciaal. ‘Mensen die zes uur per dag op Instagram zitten en zich vergelijken met onrealistische ideaalbeelden, kunnen biologisch prachtig zijn en tegelijkertijd hoogst ontevreden.’

Eigenlijk zou Woertman een verdere opsplitsing van de cijfers naar geslacht en leeftijd willen zien. Maar die heeft het CBS op dit moment ‘nog niet voor publicatie beschikbaar’, zegt hoofdsocioloog Tanja Traag van het CBS. Een conclusie kan ze wel al delen: ‘We zien dat mannen met ernstig overgewicht vaker tevreden zijn dan vrouwen. Ongeacht de hoeveelheid overgewicht die mannen hebben, zijn ze altijd tevredener met dat overgewicht dan vrouwen.’

Die uitkomst verbaast Woertman niet. ‘Een grote groep mannen maakt het nog steeds weinig uit hoe ze eruit zien, al is dat wel aan het veranderen. Hun tevredenheid leggen zij lang niet altijd langs de lat van hun uiterlijk. Voor veel vrouwen is het uiterlijk wel heel belangrijk. Gewicht is dan een belangrijke parameter.’

Voor sommige mensen met obesitas, benadrukt Van Rossum ook, is onder de grens van ‘ernstig overgewicht’ geraken niet reëel. Afvallen is voor hen, afhankelijk van de oorzaak van hun overgewicht, moeilijk. ‘Als mensen die eerst een BMI van 45 hadden, zijn afgevallen naar 38, ben ik heel blij als ze nu tevreden zijn, ook al is er nog sprake van obesitas. Qua gezondheidsrisico is hun situatie verbeterd. Het gewicht daarna stabiel houden is dan al een kunst op zich.’

Van Rossum ziet in haar spreekuur vaak mensen die heel ongelukkig zijn met hun overgewicht. ‘Als mensen ook tevreden kunnen zijn met hun obesitas, is dat toch ook goed nieuws. Zolang ze maar niet ontkennen dat er medische risico’s aan hun lichaamsgewicht zitten. Ter verlaging van die risico’s blijft gewichtsvermindering, waar mogelijk, hard nodig.’

Meer over