Analyse

Meer dan 25.000 coronadoden en overvolle ziekenhuizen: wordt Tsjechië het ‘tweede Bergamo’?

Geen Europees land is tijdens de tweede golf van het coronavirus zo hard getroffen als Tsjechië. Naar verhouding kent het land een van de hoogste sterftecijfers ter wereld. Wat is er aan de hand in Tsjechië?

Duizenden kruisen symboliseren de Tsjechische coronadoden op het Oude Stadsplein in Praag. Beeld REUTERS
Duizenden kruisen symboliseren de Tsjechische coronadoden op het Oude Stadsplein in Praag.Beeld REUTERS

Normaal gesproken lopen er drommen toeristen over het Oude Stadsplein in het centrum van Praag, maar die zijn al bijna een jaar verdwenen. In plaats daarvan was het plein afgelopen maandag bedekt met 24,5 duizend kruizen, met krijt getekend: één voor elke Tsjechische coronadode op dat moment. Inmiddels zijn het er meer dan 25 duizend.

Al vanaf oktober kleurde het kleine land met 10,7 miljoen inwoners donkerrood op de coronakaart van het European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC). En vanaf januari ‘bevinden we ons in één lange, grote golf’, zegt Olga Löblová, politicoloog in Cambridge, momenteel woonachtig in Praag. Vlak voor Kerst gooide de regering het land open, wat resulteerde in een stijging van infecties in januari. ‘Daar kwam de meer besmettelijke Britse mutatie bovenop.’

Sinds 1 maart gelden weer strengere beperkingen in Tsjechië. Het doel was ‘een tweede Bergamo te voorkomen’, in de woorden van premier Andrej Babis. Maar de situatie is nog steeds ‘verschrikkelijk’, zegt Löblová, die zich specialiseert in zorgbeleid in Centraal-Europa. ‘De zorg is volledig ingestort. Alle reguliere behandelingen zijn opgeschort. Op televisie en sociale media zie je beelden van overvolle ziekenhuizen met rijen ambulances voor de poorten. Er gaan meer dan tweehonderd mensen per dag dood.’

Kille cijfers

De Tsjechische nieuwswebsite Seznam Zprávy publiceerde woensdag overheidsdocumenten met de kille cijfers: 8.000 coronapatiënten liggen in het ziekenhuis, waarvan 1.800 op de intensive care. Het aantal nieuwe opnames per dag wordt geraamd op 500 als de situatie zo blijft. Afgelopen week lag het gemiddeld aantal nieuwe besmettingen per dag rond de 8.800.

Er is niet een duidelijk keerpunt geweest, waarna het bergafwaarts ging in Tsjechië, zegt Löblová. ‘Het is een opeenvolging van slechte beslissingen, het uitblijven van beperkingen of het veel te laat opleggen daarvan.’ Dat begon niet in januari, maar gaat helemaal terug tot de vorige zomer.

Ratislav Mad’ar, epidemioloog aan de universiteit van Ostrava, wijst augustus 2020 aan als begin van een reeks misstappen. ‘De overheid negeerde toen het advies van epidemiologen om mondkapjes te dragen in publieke binnenruimtes’, schrijft hij per mail. Hij was zelf een van die epidemiologen. Sinds april werkte hij in het adviesteam van de Tsjechische regering, maar nam ontslag nadat premier Babis de mondkapjesplicht blokkeerde.

‘Massale cadeaujacht’

Vlak voor Kerst maakte de regering opnieuw een fout, ‘door de kinderen weer naar school te sturen en de winkels te openen voor een massale cadeaujacht’, aldus de epidemioloog. De Britse mutatie deed de rest. Het effect van vaccinaties is nog nauwelijks zichtbaar. Mad’ar: ‘Het tempo moet omhoog. Er zijn nu meer mensen immuun omdat ze corona hebben gehad dan omdat ze gevaccineerd zijn.’ De teller staat nu op 1 miljoen Tsjechen met één prik, 400 duizend met twee prikken.

Hoewel de situatie nu op zijn slechtst is, zie je meer mensen op straat dan vorig voorjaar. Volgens politicoloog Löblová is deze paradox typisch. ‘Tsjechië is net als andere Centraal-Europese landen slachtoffer van zijn eigen succes.’ Na een buitengewoon succesvolle eerste lockdown in 2020 is de angst voor het virus nooit echt tot het land doorgedrongen. De populistische regeerstijl van premier Babis helpt ook niet; in het voorjaar was het nog populair om hard op te treden tegen het virus, maar sinds de zomer is dat precies andersom.

Tegelijkertijd communiceert de Tsjechische overheid slecht, zegt Löblová. ‘De regering geeft geen goede voorlichting over de gevaren van de Britse variant.’ Door de hogere besmettelijkheid zijn de maatregelen minder effectief en tegelijk zijn er minder mensen die zich aan de regels houden, observeert ze. ‘Weinig mensen hebben bijvoorbeeld mondkapjes op sinds het dragen ervan een hele zomer lang onderwerp van discussie was.’

Natuurramp

Er ontstaat een soort gelatenheid, ziet Löblová. Niet alleen bij de bevolking, maar ook bij de regering. En dat is schadelijk. ‘De Tsjechische regering zegt in feite: corona is een natuurramp, we kunnen er niets aan doen. Het overkomt ons, oude mensen gaan nu eenmaal dood.’ Bij een persconferentie in februari zei onderminister van Volksgezondheid Vladimír Cerný over de situatie in het land: ‘Het is niemands schuld. Niet van de coalitie, niet van de artsen, niet van de minister.’ Hoewel de zorg op het punt stond te bezwijken door een gebrek aan personeel, is er geen sprake van een systeemfout, aldus de minister.

De kruisjes op het Oude Stadsplein in Praag, een idee van de Tsjechische politieke actiegroep Een miljoen momenten voor democratie, noemt Löblová een belangrijk initiatief. ‘De coronadoden hebben geen plek in het politieke debat. Er is nauwelijks erkenning voor het trauma van nabestaanden. De ernst van de situatie dringt niet tot mensen door.’

Meer over