Media VS lieten zich leiden door foute exit polls

Het was een lange, maar vooral een vreemde verkiezingsnacht. Welk televisiestation je ook volgde - NBC, CBS, CNN, het maakte niet uit - in de toelichtingen lag steeds onuitgesproken de verwachting besloten dat de avond zou eindigen met Kerry als nieuw gekozen koning....

Van onze correspondent Jan Tromp

En toen diep in de nacht van dinsdag op woensdag de conclusie onvermijdelijk werd dat Kerry kon fluiten naar het presidentschap, was het alsof er iets gebeurde dat niet in het script stond. De soort verbijstering van de bedrogen echtgenoot: dit hadden we niet afgesproken. Je zag het aan de reacties van de commentatoren, je zag de omslag nog duidelijker in de verklaringen van de campagnemedewerkers.

Pas nadat Ohio in het slop was gelopen en, zoals het ernaar uit zag, met geen mogelijkheid nog aan Kerry kon toevallen, bleek opeens wat er aan de hand was geweest. De inner circle van de televisiejournalistiek beschikte al aan het eind van de middag over exit polls, peilingen bij het uitgaan van de stemlokalen die Kerry als de overtuigende winnaar van de verkiezingen aanwezen. Het was kennis die de commentatoren niet mochten gebruiken. Maar het bleef kennis.

Jeff Greenfield, commentator bij CNN, was er openhartig over. Hij zei tegen een uur of drie, toen de fase van het nakaarten was aangebroken: 'De fout wordt gemaakt door mensen zoals wij. Officieel kijken we alleen naar de harde uitslagen. Maar intussen gaan we aan de haal met de exit polls.

'Onvermijdelijk loop je toch op de feiten vooruit. We hadden beter moeten weten. De exit polls zaten er bij de verkiezingen van vier jaar geleden ook naast.'

Kerry zou volgens die vertrouwelijke peilingen, gebaseerd op feitelijk stemgedrag, met drie procent verschil George W. Bush verslaan. Aanvankelijk werd het script gevolgd. Bush won de staten die hij moest winnen, hij pakte Missouri met een klein verschil. Die staat hebben de Democraten drie weken geleden al gewonnen gegeven, zei Dan Rather van CBS. 'Geen verrassing.'

Om bijna elf uur viel Pennsylvania aan Kerry toe, 'een enorme overwinning', noemde Wolf Blitzer van CNN het.

De Democraten blaakten van zelfvertrouwen. Joe Lockhart, naast adviseur van Kerry, verscheen op de schermen. Hij is een rustige man, geen praatjesmaker. Ohio zal spoedig volgen, meldde hij, Florida is ook een prooi voor de Democraten. 'We staan er heel sterk voor', zei hij.

Maar naarmate de spoeling dunner werd en de staten die ertoe deden maar niet als vanzelf aan Kerry wilden toevallen, kroop de angst in de gelederen.

James Carville, commentator bij CNN, in de jaren negentig belangrijk medewerker van president Clinton, begon het benauwd te krijgen. 'Bush is nu wel aan de winnende hand', liet hij zich ontvallen. Mike McCurry, woordvoerder van Kerry, liet zich zien: 'Uiteindelijk zullen we winnen. Ik weet niet wanneer, maar we zullen winnen.'

Zo keerde de betovering zich om in ontgoocheling. Als gevolg van exit polls die niet deugden. Een commentator van de conservatieve New York Post was er gisterochtend heel boos over. Hij vermoedde opzet om de Republikeinen de schrik van hun leven te bezorgen. 'Het is een nationaal schandaal.'

Meer over