Media hebben heel wat uit te leggen

De journalistiek was altijd een beroepsgroep die iedereen zonder aanzien des persoons de maat kon nemen, maar zelf buiten schot bleef....

Die tijd is voorbij, getuige de storm van kritiek die de Nederlandse media kregen in de nasleep van de vliegramp bij Tripoli en het leeghalen van vuilniszakken en -bakken van politici.

Zo moest de hoofdredactie van de NOS zich afgelopen week verdedigen tegenover de kijkers nadat de NOS televisiebeelden had uitgezonden van de Nederlandse overlevende van de ramp.

Uit het weblog van de hoofdredactie over het gebruik van de beelden: ‘Het (is het) verhaal van het onmogelijke, van 1 overlevende en 103 doden, en van een kind dat te jong is om voor zichzelf op te komen. Dat verhaal verdient het verteld te worden, hoe hard het ook is. En vertellen doe je bij de televisie met beelden. Dat is waarom we het materiaal hebben gebruikt. Niet uit sensatiezucht, maar om ons journalistieke werk te doen. Om een compleet verhaal te vertellen aan ons publiek. De wereld te laten zien zoals hij is, dus. Met verdriet en geluk, met dood en leven.’

De hoofdredacteur van de NOS noemde de televisiecriticus van de Volkskrant later in zijn weblog hypocriet omdat die het gebruik van de beelden hekelde, hoewel zijn eigen krant ook foto’s had.

Dat kon die recensent niet weten toen hij zijn column schreef, maar het doet aan het principe ook niets af. Dat de Volkskrant ook een onjuiste keuze maakte, ontslaat de anderen niet van hun eigen verantwoordelijkheid.

Roepen om meer regelgeving door de Raad voor de Journalistiek helpt ook niet. Er zijn regels zat, maar wie geen fatsoen in zijn donder heeft, vindt altijd wel een manier om die regels te omzeilen. En wat heeft regelgeving door de Raad voor zin als een blad als De Telegraaf, dat er geen been in zag een telefonisch interview met Ruben af te drukken, het gezag van de Raad niet erkent?

Wat hebben regels voor zin als mensen die zich journalist noemen vuilniszakken van politici gaan leeghalen in de hoop op een nieuwtje? Het geeft een geheel nieuwe invulling aan het begrip riooljournalistiek, maar het haalt tegelijkertijd de geloofwaardigheid van een hele beroepsgroep onderuit.

Terug naar de overlevende van de vliegramp en het tonen van de filmbeelden. Bijna iedereen liet ze zien, maar mag het? In Frankrijk bestaat een absoluut verbod op het tonen van minderjarigen en het noemen van hun naam. De enige uitzondering is dat het mag als de betrokkene en zijn wettelijke vertegenwoordiger expliciet toestemming geven. In het geval van overlevende Ruben is dat nooit gebeurd. Die beelden zijn in Frankrijk dan ook niet uitgezonden, voor zover ik weet.

Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) stelt in artikel 8: ‘Een ieder heeft recht op respect voor zijn privéleven, zijn familie- en gezinsleven, zijn woning en zijn correspondentie.’ In het geval van Ruben kun je zonder meer stellen dat zijn privéleven werd geschonden, niet alleen door het noemen van de volledige naam (wat de Volkskrant in eerste aanleg ook deed), maar nog meer door het tonen van de filmbeelden van de jongen.

Dat die beelden waren gemaakt met instemming van de Libische autoriteiten, doet daar niets aan af. Het EVRM mag misschien geen werking hebben buiten Europa, het gaat hier wel om een Nederlandse jongen, die in Nederlandse media herkenbaar in beeld komt.

Ook de Volkskrant is hier te ver gegaan. Het argument dat de NOS de beelden op woensdag al de hele dag uitzond, snijdt geen hout. Naar ik begreep heeft de hoofdredacteur om die reden zelf beslist dat de foto kon worden getoond op de website en later ook in de krant. Hoe begrijpelijk ook, het was een foute afweging.

De NOS deed iets wat in strijd is met goed fatsoen en internationale rechtregels, daar mag de redactie zich nooit door laten leiden of achter verschuilen. De krant heeft een eigen verantwoordelijkheid.

Ik ga niet over het hoofdredactioneel commentaar, maar ik wil hier wel zeggen dat ik het, zacht gezegd, vreemd vind dat de commentator het noemen van de volledige naam door andere media hekelt, zonder te melden dat de website van de krant dat aanvankelijk korte tijd ook deed.

Helemaal vreemd is dat het commentaar voorbij gaat aan het tonen van de filmbeelden en het gebruik van de foto’s daaruit in de krant. Je kunt er van mening over verschillen, maar in mijn ogen zegt beeld op dit moment meer dan woorden.

Ja, de naam is tot in lengte van jaren te vinden in zoekmachines, maar de foto van de zwaargewonde jongen op zijn ziekbed is een aantasting van zijn waardigheid en vele malen schrijnender dan het ongelukkige vermelden van zijn (onjuiste) achternaam.

Meer over