McAleese vrijwel zeker president van Ierland

De oude Benny Reid heeft zijn mooiste pak aangetrokken en daarna het effect verpest door beide revers vol te plakken met verkiezingsstickers....

Van onze correspondent

Bert Wagendorp

LONGFORD

Vandaag kiest Ierland een nieuwe president, maar de spanning is eraf. Mary McAleese, de kandidaat van de regerende Fianna Fàil-partij gaat zeker winnen. In wat de meest politieke, en volgens sommigen ook de meest smerige presidentscampagne in de geschiedenis van het land was, heeft McAleese haar concurrenten ver achter zich gelaten.

Om even na half een stapt de aanstaande president uit de auto. Het lijkt alsof een geliefde tante uit de grote stad weer eens bij haar familie op het platteland langswipt. 'Hi Mary', roept iedereen, en de kandidaat wordt aan menige borst gedrukt. 'Hi Patrick', zegt McAleese, 'hi John, hi Sean. Hi Dermot'. Ze zegt ook: 'Hi Benny.' Reid kust haar op beide wangen. 'Hi love', zegt hij. Ierland lijkt opeens nog kleiner dan het is.

Binnen wordt McAleese welkom geheten door de voorzitter van het kiesdistrict Longford. Die zegt dat hij erg blij is met de komende verkiezingszege. In de eerste plaats omdat hij wel zeker weet dat McAleese het nog beter zal gaan doen dan haar populaire voorgangster Robinson, en in de tweede plaats omdat hij direct na haar nominatie een flink bedrag op haar verkiezing heeft ingezet, toen de quotes nog 12:1 waren. 'En zoveel heb ik met de paarden nooit verdiend.'

Zij heeft grote spirituele kwaliteiten,' besluit de voorzitter zijn speech, 'en ehh... fysiek mag ze er ook wezen' McAleese lacht een beetje pijnlijk. Dan bieden twee bejaarde nonnen van het nabije klooster haar een lapjesdeken aan. Mary McAleese moet inmiddels een pakhuis vol van dergelijke attributen in ontvangst hebben genomen, maar ze kijkt niettemin erg dankbaar en helemaal niet alsof ze de deken thuis achter de rododendrons gaat mieteren. In haar toespraak groet ze haar neven en nichten in de zaal alsmede haar oom en tante op de eerste rij.

Tot Mary Robinson in 1990 tot president werd gekozen, was de functie van staatshoofd in Ierland er een voor oude politici die in stijl wilden afbouwen. Douglas Hyde was president tot zijn 85ste, Sèan O'Ceallaigh hield het vol tot zijn 77ste en Eamon de Valera spande de kroon door er pas op zijn 91ste mee op te houden.

De president van Ierland heeft politiek weinig in de melk te brokkelen. Zes grondwettelijke bevoegdheden schenkt het ambt, maar sinds in 1938 de eerste president aantrad zijn vijf daarvan nog nimmer gebruikt. Acht keer maakte een president tot dusver gebruik van het 'vijfde recht', om een wet ter toetsing aan de grondwet voor te leggen aan het Hooggerechtshof. Maar ondanks die beperkte politieke rol, wist Robinson, de eerste vrouwelijke president, het ambt te veranderen en een nieuwe inhoud te geven. Ze werd gekozen op haar 46ste, en verjongde daarmee het imago van het presidentschap. Aras an Uachtarain, de residentie in Dublins Phoenix Park, werd een zoete inval voor alles wat zich liberaal noemde in de republiek en in het buitenland werd Robinson de verpersoonlijking van een nieuw, dynamisch Ierland. Na dat succes besloten de politieke partijen allemaal dat het deze keer zaak was een vrouw naar voren te schuiven. Labour kwam met de activiste Edi Roche, Fine Gael presenteerde Mary Banotti en om het allemaal nog vrouwelijker te maken stelde de voormalige zangeres Dana zichzelf kandidaat. Dat deed ook Derek Nally, een gepensioneerde politieagent en de enige man in de race.

De Fianna Fàil-partij in Longford had eigenlijk liever een andere kandidaat gezien: plaatsgenoot en voormalig premier Albert Reynolds. Maar een 'ABA'-campagne in de partij (Anyone But Albert) vloerde Reynolds ten faveure van McAleese. Maar die episode is allang weer vergeten en vergeven. 'Dit hotel is van Jim Reynolds, Alberts broer,' zegt Benny Reid, 'als de Reynoldsen echt klaar waren geweest, dan hadden ze Mary hier toch niet binnengelaten?'.

Aan de voorgaande vijf presidentsverkiezingen deden nooit meer dan drie kandidaten mee. En nooit eerder ook was het gevecht zo fel als deze keer. De aanvankelijke favoriet, Edi Roche, werd bijna onmiddellijk afgeserveerd door twaalf oud-werknemers van haar liefdadigheidsinstelling, het Chernobyl Children's Project. Roche zou zich daar opstellen als een soort Stalin. Hoewel onbewezen, kwam Roche die aantijging niet meer te boven.

Vervolgens richtte Banotti's Fine Gael, de partij van voormalig premier Bruton, de pijlen op McAleese. Op nog steeds onopgehelderde wijze verschenen half oktober geheime overheidsdocumenten in de kranten, waaruit moest blijken dat McAleese zeer sympathiek stond tegenover de ideeën van Sinn Fein, de politieke arm van de IRA. Bruton maakte daarover veel stampei, in de hoop zo Banotti in winnende positie te manoeuvreren.

Maar Fine Gaels smeercampagne werkte niet. Integendeel: McAleese steeg in de polls, Brutons populariteit kelderde dramatisch en wat erger was, Banotti ging ook naar beneden. Vermoedelijk was dat te danken aan het feit dat McAleese plotseling in het centrum van de aandacht kwam te staan en daar met haar natuurlijke aanleg voor communicatie en gevoel voor microfoons en camera's handig gebruik van maakte.

McAleese, 46, drie kinderen, juriste en rector-magnificus van Belfasts Queen's University, ontkende dat ze iets met Sinn Fein van doen had, en kennelijk geloofden de Ieren dat. McAleese is een nationaliste die hoopt op een verenigd Ierland, 'maar zonder geweld en alleen op basis van democratie'. Ze is ook een toegewijd katholiek, die behalve voor de politiek ook 'een belangrijke rol voor het evangelie' ziet weggelegd in de oplossing van de Ierse kwestie.

Maar zelf mag ze zich daar straks niet direct in mengen. 'Ze moet iemand zijn zoals jullie koningin', zegt Benny Reid. 'Ze moet de Ieren verenigen, een symbool zijn voor onze staat, boven de partijen staan.' McAleese zelf: 'Ik wil een ambassadeur zijn voor Ierland, want dat is de allerbelangrijkste taak voor een president.'

Dan moet ze weg, naar Dublin, voor Ierland - België.

Meer over