Nieuws

Masterplan moet Amsterdam-Zuidoost transformeren tot een bruisend, leefbaar en veilig stadsdeel

Het Brooklyn van Amsterdam, maar dan betaalbaar, dat is het droombeeld van burgemeester Femke Halsema voor probleemwijk De Bijlmer. Een 20-jarig masterplan moet er voor zorgen dat een kind in de G-Buurt noord uiteindelijk dezelfde kansen krijgt in het leven, als een leeftijdgenootje elders in de stad.

Bij metrostation Strandvliet in Amsterdam-Venserpolder. Beeld Jiri Büller
Bij metrostation Strandvliet in Amsterdam-Venserpolder.Beeld Jiri Büller

Na een jaar overleg met bewoners, hulpverleners, schooldirecteuren, ondernemers, woningbouwcorporaties en nog veel meer partijen, presenteert de gemeente Amsterdam een langverwacht Masterplan 2021-2040 voor Amsterdam-Zuidoost. Met als ultiem doel: dat een kind dat geboren wordt in notoir slechte buurten als Venserpolder, G-buurt noord of Holendrecht, evenveel kans krijgt in het leven als een leeftijdsgenoot in elders in de stad.

De ambities doen sterk denken aan het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ). Dat probeert sinds 2011 ‘op Zuid’ (200 duizend inwoners aan de zuidkant van de Nieuwe Maas) achterstanden weg te werken op het gebied van onderwijs, werk en wonen - een project van 20 jaar met vele honderden miljoenen euro’s, afkomstig van de stad en het rijk.

Dodelijke schietpartijen in de Bijlmer vormden in 2019 de directe aanleiding voor een langetermijnplan, waarbij gemeente, Rijk en derden beloven (beter) samen te werken en op zoek te gaan naar 2,3 miljard euro extra. Voor onderwijs op maat, meer veiligheid, meer sportfaciliteiten, meer jongerencentra, schuldsanering, begeleiding naar werk. Maar ook voor de bouw van luxere woningen voor bewoners die wat meer verdienen, zodat deze groep niet bij de eerste kans vertrekt. Of voor meer groen en culturele voorzieningen.

Een kernteam onder leiding van burgemeester Femke Halsema stuurt doorbraakteams aan die structurele verbeteringen per sector moeten realiseren. De gemeente trekt 3,75 miljoen sleutelgeld uit om het plan op te starten. Andere probleemwijken als Nieuw-West en Noord kunnen een vergelijkbare aanpak verwachten. Het Masterplan Zuidoost dat vandaag wordt gepresenteerd, mikt op drie doelen.

Meer perspectief voor de jeugd

Kinderen in Zuidoost zijn gemiddeld even intelligent als ieder ander kind in Nederland, alleen hebben zij minder kans ooit hetzelfde opleidingsniveau, baan of salaris te bereiken. 35 Procent van hen groeit op in armoede, nergens wonen zoveel laaggeletterden. Extra leraren (die meer zullen verdienen dan elders), kleinere klassen, persoonlijke tutors, voorschool, naschool, extra begeleiding voor opvoeders en woonruimte voor moeders die zelf nog kind zijn, meer stageplekken, meer begeleiding naar werk (de baas van de Johan Cruijff-Arena leidt dat doorbraakteam); zijn maatregelen die die in het Masterplan staan. De focus op kinderen en hun ouders – ‘het 1 meter lengte perspectief’ – levert volgens de opstellers op termijn het meeste resultaat op.

Halsema in een video-interview: ‘We zijn niet naïef. Sociale ongelijkheid is een hardnekkig probleem, het gaat jaren duren om dat uit te bannen maar dat mag geen excuus zijn voor defaitisme. Met dit Masterplan kunnen we lopende projecten versnellen.’ De schooldirecteuren zijn volgens haar zeer bereid mee te werken. ‘Die vinden de kwetsbaarheid van veel van hun leerlingen onacceptabel.’ Halsema benadrukt dat al veel gebeurt om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. ‘In het Masterplan staan extra maatregelen.’

Meer veiligheid

Criminelen maken graag gebruik van kansloze jongeren uit Zuidoost om bijvoorbeeld drugs uit containers te halen in de haven. Bewoners maken zich zorgen over wapengeweld, afpersing door jongeren onderling, drillrapgroepen, straatdealers en intimidatie in de gemeenschappelijke ruimten. Drie notoir slechte buurten (Venserpolder, G-buurt Noord en Holendrecht) krijgen niet alleen meer wijkagenten, maar vooral wijkactieteams die zich op probleemgezinnen richten (armoedebestrijding, schuldsanering, kinderopvang, werkbegeleiding). Ook komt daar meer aandacht voor woonfraude (overbewoning, uitbuiting en criminele spookbewoners).

Halsema: ‘Als criminoloog weet ik dat misdaad een uitdrukking kan zijn van sociale problemen, maar als dat sterk de sfeer gaat bepalen, wordt het vanzelf weer oorzaak van nieuwe sociale problemen.’ Volgens de burgemeester is er al veel aandacht voor Zuidoost, maar is die gefragmenteerd. Voortaan werken de partijen intensiever samen en committeren zich voor lange tijd. ‘Maatregelen kunnen ook simpel zijn. Veel ouders durven hun kinderen ’s avonds niet naar sport te laten fietsen, omdat ze de fietsroute te donker te vinden.’

Meer leefbaarheid

Zuidoost is al een stuk prettiger en veiliger dankzij grootschalige sloop en nieuwbouw van eengezinswoningen sinds de jaren negentig. De komende twintig jaar verdubbelt het aantal inwoners van de wijk en komen er nieuwe voorzieningen voor sport, vrije tijd, school en buurtactiviteiten. Een groot deel van de nieuwbouw bestaat uit koopwoningen voor Amsterdammers met een modaal inkomen of hoger. Daardoor verandert de samenstelling van de wijk. ‘We gaan twintig jaar lang samen investeren in wonen, werken, onderwijs en veiligheid’, zegt stadsdeelvoorzitter Tanja Jadnanansing in een videogesprek. ‘Zo’n stip aan de horizon geeft iedereen - bewoners, bestuurders, ambtenaren, vrijwilligers - weer energie.’

Veel bewoners maken zich volgens Jadnanansing wel zorgen over de gentrificatie van de wijk. ‘Hoe houden we het mooie van onze Bijlmercultuur vast? Zoals de gesprekken die veel mensen hier op straat voeren.’ Een oudere dame adviseerde de stadsdeelvoorzitter: ‘Nieuwkomers zijn welkom, maar ze moeten wel een koffer respect meenemen’. Jadnanansing sluit zich daarbij aan. Als voorbeeld noemt zij een recente welkomstceremonie in de K-buurt. ‘Met brassband, dat vind je alleen in Zuidoost.’

Stad van de toekomst

Amsterdam koos in 1966 voor een gedurfd concept bij de bouw van een nieuwe wijk in de Bijlmermeer. Wonen, werken, recreëren en reizen werden strikt gescheiden via royale flats van elf verdiepingen, parken, kantoorwijken en verhoogde wegen die in parkeergarages eindigden. Maar veel Amsterdammers gaven de voorkeur aan een huis met tuintje in Almere of Purmerend. De Bijlmer kampte met jarenlange leegstand, trok immigranten aan − waaronder veel Surinamers − en kwam in een negatieve spiraal terecht. Toen in 1992 een vrachtvliegtuig neerstortte op de flats Groeneveen en Klein-Kruitberg, stond de Bijlmer al bekend als de moeder aller probleemwijken.

De gemeente besloot de helft van de hoogbouw te slopen en te vervangen door eengezinswoningen met een tuintje. Arena en Ziggo Dome verrezen, de naam van de wijk veranderde in Zuidoost. Sinds die radicale metamorfose is de buurt prettiger, veiliger en sociaal-economisch diverser geworden. Het aantal inwoners zal volgens planologen stijgen van 90 duizend naar 150 duizend (2050). Ondanks alle inspanningen staat Amsterdam-Zuidoost nog steeds stevig op het lijstje van achterstandswijken in Nederland met relatief veel criminaliteit, armoede en werkloosheid. Vandaar dat de gemeente Amsterdam met allerlei partners de komende twintig jaar extra aandacht en geld in Zuidoost steekt.

Lees ook

Als een crimineel een leerling over de bol aait, zegt Mitchell, kan dat genoeg zijn om die leerling kwijt te raken: ‘Zo’n man met 20 duizend euro thuis in de kluis, een Rolex om de pols, zo’n getto-rich: tegen dat type moeten wij onze strijd voeren.’ De Volkskrant portretteerde afgelopen jaar het Bindelmeer College in Zuidoost.

Drillmuziek speelt in een belangrijke rol bij recente steekpartijen onder jongeren in Zuidoost. De Volkskrant produceerde onlangs een serie podcasts over deze gewelddadige subcultuur.

De Bijlmerfanfare oefent graag buiten onder een viaduct en is voor veel leden een manier om Zuidoost en haar bewoners te leren kennen.

Grootscheepse sloop en nieuwbouw keerde uiteindelijk de neergang van de Bijlmer. Een overzicht van de geschiedenis in woord en beeld.

Hoe renoveer je een afgeleefde Bijlmerflat? Architectuurcriticus Kirsten Hannema prijst de gekozen aanpak.

Meer over