Massa!

Ze hebben geen boodschap aan elitaire criticasters. De producers Johan Nijenhuis en Alain de Levita (Costa!, Volle maan) maken hun films voor het publiek en niet voor zichzelf....

tekst Johan Faber

Buiten loopt de Nederlandse zomer op zijn eind, maar ergens op een grimmig industrieterrein in Amster dam is de strandpret nog lang niet voorbij. Tiental len mooie jongens en meisjes zitten in driekwartbroeken, tanktops en geopende overhemden te loungen in de hal van het gebouw. Niemand is ouder dan twintig. Bij zo'n bizarre achtergrond is de verschijning van Georgina Ver baan niet eens een verrassing. Ze komt zwaar opgemaakt, volledig in het zwart en met een riem met zulk enorm zwaar metalen beslag dat je je bezorgd gaat afvragen of haar frêle lichaam het wel kan dragen 'gewoon even buurten' op de set.

'Een ontzettend lief mens', zegt producer Alain de Levita (44) als we de studio inlopen. De Levita wordt links en rechts herkend, schudt handen, praat met de jongen van het geluid en gaat zitten bij wat kennelijk het decor is van een Spaanse discotheek. Onder tus sen is het gezelschap de dansvloer op gedirigeerd en maken de regisseur (met ring

baardje, hip overhemd en afgezakte spijkerboek met omgeslagen pijpen naadloos aansluitend bij de cast) en de cameraman zich klaar voor de opname.

Boemboemboem De muziek begint en de jonge lijven zetten zich in beweging, terwijl op podia twee halfnaakte meisjes de hitsigheid van het nachtleven aan een Spaanse costa accent geven. We zitten midden in een versierscne op zijn Salou's. Een van de jongens buigt zich naar een kameraad, wijzend op een meisje dat twee meter verderop staat te dansen. 'Dat zo'n geil wijf nog maagd is.'

Er gaat iets mis. De jongen vergeet zijn drankje te pakken. Of loopt verkeerd. Hoe dan ook, de scne moet opnieuw. Boem boem boem boem De disco komt weer in beweging. 'Dat zo'n geil wijf nog maagd is.'

Bruinverbrand

En zo valt de verslaggever met zijn neus in de boter. Dit is Costa!, een wereld waarin iedereen jong, aantrekkelijk en bruinverbrand is. Eerst de naam van een speelfilm onder regie van Johan Nijenhuis (35), inmiddels een succesvolle tv-serie voor bnn. De opnamen voor het derde seizoen zijn bijna afgerond.

In de lente heeft de hele crew al enkele maanden in Salou gebivakkeerd voor de buitenopnamen. Costa! is één van de paradepaardjes van nl Film, de productiemaatschappij van Nijenhuis en De Levita.

De geschiedenis van nl Film is kort maar hevig. Nijenhuis, destijds hoofd dra ma bij En demol, en oorspronkelijk afkomstig uit de stal van Joop van den Ende, debuteerde in 2001 als speelfilmregisseur met Costa!. Door het succes (670 duizend bezoekers) rook Nij en huis voor het eerst aan de creatieve zelfstandigheid. De Levita was jarenlang producent bij John de Mol, verantwoordelijk voor series als Spangen en Baan tjer. Beiden hadden het gevoel dat ze bij hun werkgever aan het plafond zaten. Toen ze elkaar eenmaal hadden ontmoet, was nl (Nij en huis en De Le vi ta) Film snel geboren. Ze deelden de honger naar het avontuur buiten Endemol.

nl Film bespeelt de vruchtbare ruimte tussen De Poolse bruid en Flodder in Amerika. 'Kwa liteit voor een breed publiek', willen Nij en huis en De Levita maken. 'We hadden het gevoel dat er hier te veel producties worden gemaakt die óf meteen in het arthouse-circuit belanden óf heel erg plat zijn', zegt Nijenhuis. 'nl Film wil daar tussen in zitten.'

Met dat 'brede publiek'-gedeelte zit het wel goed. De eerste echte nl-film Volle maan, over de belevenissen van een groepje jongeren op een zeiljacht voor de Spaanse kust, trok 480 duizend bezoekers en was daarmee de best bezochte Ne derlandse film van 2002. De serie Costa! is zowat het enige programma op de publieke omroep dat massaal jonge kijkers trekt. Naar de 'romantische komedie' Liever verliefd gingen dit jaar ondanks het relatief bescheiden budget van 1,7 miljoen euro 280 duizend mensen kijken. Onder wie waarschijnlijk meer dan tweehonderdduizend vrouwen. 'Dat was echt een film voor vriendinnen, zegt De Levita. Mijn vriendin ging kijken en in de zaal zat welgeteld één man.' Bulderend gelach. Alleen de ncrv-ziekenhuisserie Hartslag viel tegen in de kijkcijfers. 'Maar ja, de netmanager had de eerste aflevering tegenover Idols gezet.'

Deze maand zijn ze begonnen met het draaien van twee bioscoopfilms. Ellis in Gla mourland, een romantische komedie met Lin da de Mol in de hoofdrol, en Flo ris, dat dé bioscoophit van volgend jaar herfst moet worden. Floris is met een budget van 4,5 miljoen euro de grootste productie van nl Film tot nu toe. En, bijna niet te geloven, alles is op tijd rondgekomen. Daar zag het een aantal maanden geleden niet naar uit.

Linda naakt

Eind mei, een vergadering op het kantoor van nl Film in Amsterdam. Lo pen de zaken worden doorgenomen door Jo han, Alain en nog vier nl-medewerkers. Lie ver verliefd loopt op zijn laatste benen. Da's normaal, weet Nijenhuis: '95 Pro cent van het publiek gaat nu naar The Matrix reloa ded.'

Er is een sales-agent die Costa!, Volle maan en Liever verliefd in een pakket in het buitenland aan de man kan brengen. 'Hij heeft Adre naline in dertig landen verkocht. Dus dan ben je goed.' Instemmend gegrinnik aan tafel. Adrenaline is een eerder dit jaar hopeloos geflopte Nederlandse actiefilm (ongeveer duizend bezoekers). Mét Georgina Ver baan. Wat kennelijk niet mocht baten.

Er zijn problemen met de casting van Flo ris. Er is nog geen hoofdrol, en dus kan de overige bezetting nog niet ingevuld worden. 'Wie wordt de nieuwe Floris?', is een permanente bron van speculatie in 'de bladen'. Daan Schuurmans? Antonie Kamerling? Eg bert Jan Weeber?

Maar er is nog iets. 'Iedereen denkt dat het een 10 miljoen-euro film wordt', zegt Nij en huis. 'Jongens als Schuurmans en Tho mas Acda vragen duizenden euro's per dag. Als wij 700 euro bieden, gaan ze hard lachen. Aan de andere kant wil natuurlijk iedereen meedoen. Dus wat mij betreft wordt het take it or leave it.' Bovendien is nog niet duidelijk wat het budget zal worden. Het script rept van dure scnes als een slotgracht vol krokodillen en een gevecht op een ijsvlakte. 'Pas als we weten wat we kunnen uitgeven, weten we of die ijsvlakte moet sneuvelen.'

Dan de film met de voorlopige titel Aan de haak (later omgedoopt in Ellis in Glamour land), met Linda de Mol, onder regie van Pie ter Kramer. Er wordt nog gezocht naar een goede tegenspeler. De naam Theo Maas sen valt. 'Dan krijg je niemand onder de 35 in de bioscoop', countert Nijenhuis. Linda krijgt zes keer per week een personal trainer over de vloer. Er moet vijf kilo af voor haar rol. 'En ze wil ook naakt', zegt Nijenhuis monter. 'Rijen vijftigplussers voor de bios coop!'

Haastig worden andere ideeën en projecten afgewerkt. De storm bijvoorbeeld, waarvoor de wervende brochures al klaarliggen. Een liefdesdrama tegen de achtergrond van de Zeeuwse watersnoodramp. Veelzeggend citaat: 'De storm wordt gemaakt door een generatie die niet de behoefte heeft om een calvinistische opvoeding van zich af te filmen.'

Er zijn andere ideeën, nog in een embryonaal stadium. Aangezien de Nederlandse familiefilm een ware revival beleeft, kan nl Film niet achterblijven. Sinterklaas the mo vie? 'Rechtstreeks op video!', roept iemand. De familie Knots. Rechten liggen bij Hetty Hey ting. Billy Turf? Alain wordt enthousiast. 'Lijkt me een superproject. Paul de Leeuw als Billy, Arjan Ederveen, allemaal in geruite broeken, je komt niet meer bij!'

September 2003.

De Levita rijdt naar Duivendrecht, waar de repetities van Flo ris in volle gang zijn. Loca tie foto's hangen aan de muur. Met onder andere een plaatje van een hennepkwekerij bij Orvelte. Want Floris moet een Hollandse avonturenfilm worden. Zodat er een handvol 'typisch Hollandse' elementen in is gebracht. Een gevecht in een kaasboerderij. Een scne bij een molen. Schaatsen. En natuurlijk nederwiet.

Zwaardgevecht

Tussen twee repetities door zit Floris op het parkeerterrein mobiel te bellen, een pak Bar le Duc binnen handbereik. Het is de acteur Michiel Huis man, nu nog relatief onbekend in de filmwereld (hij speelde onder andere een bijrol in Costa!). Maar Huisman zal straks, als de Ronald Giphart-verfilming Phileine zegt sorry uitkomt, een ster zijn. Of hij in een zwaardgevecht zijn mannetje staat is nog de vraag, maar hij heeft in ieder geval de voor zijn nieuwe rol onontbeerlijke Weel de rige Blon de Lokken.

'We waren lang op zoek naar een volkomen onbekende acteur als de nieuwe Floris', zegt De Levita. 'Een nieuwe Rutger Hauer, zo uit het niets. Die hebben we niet kunnen vinden. Maar we zijn nu wel heel gelukkig met Michiel, hoor.' Huismans tegenspeelster is overigens Birgit Schuur man, de zingende zus van Katja.

En Daan Schuurmans dan? En Antonie Kamerling? Waren die niet voorbestemd om het slagzwaard van Hauer over te nemen? De Levita schudt zijn hoofd. Schuurmans en Kamerling zijn nooit serieuze opties geweest. 'Te oud.'

Floris is in elk geval een feest voor de kostuumafdeling. Rekken vol middeleeuwse mode spreken van een dolle verkleedpartij straks: onmogelijke jonkvrouwjurken, har nassen, maliënkolders en niet te vergeten de strakke maillots voor de mannen. Er ligt ook al een halve krokodil gereed voor gebruik. 'Nou, die moet maar onder water blijven', mompelt De Levita terwijl hij het schuimplastic reptiel inspecteert.

Soapsterren

Met de binnenkomer Costa! en de eerste nl-productie Volle maan, oogstte Nijenhuis een tamelijk voorspelbaar koor aan kritiek. Hoe kon het anders met films die overliepen van voormalige soapsterren, en waarin bekende tienermotieven als 'Het Lelijke Eendje ontmoet De Blonde Bink' en 'Ben ik Populair of Niet?' gretig werden uitgespeeld. Maar zelfs de grootste zeurpieten van de verzamelde filmkritiek moesten toegeven dat Cos ta! en Volle maan ergens in slaagden waartoe de Nederlandse film al een jaartje of twintig niet meer in staat was: er kwamen weer mensen van onder de 25 naar een Ne der land se film. Want het Costa!-publiek leest geen recensies, maar vindt het wel leuk om Daan, Katja, Georgina en de anderen nu ook eens op het filmdoek te zien. Nijenhuis: 'De veertienjarigen die naar Costa! en Volle maan gingen, hadden geen vooroordelen over de Nederlandse film. Twintigers en dertigers hebben daarentegen allemaal al eens bij een Nederlandse film gezeten waarvan ze dachten 'oh my God'.'

Maar hoewel ze bezig zijn met een vervolg op Costa!, zijn Nijenhuis en De Levita toch beducht geraakt voor een al te opgeklopt soapen tienerimago. 'Dat zou geen recht doen aan Hartslag of aan een film met Pieter Kramer of aan al die toneelacteurs die óók in onze producties zitten', zegt De Levita.

Genre-vast

Wat nl Film misschien wel speciaal maakt in de Nederlandse filmwereld, is dat de producties meer dan bij wie ook haarfijn te verdelen zijn in genres en doelgroepen. Costa! en Volle maan waren tienerfilms voor een publiek dat zelf ook de discotheken van Salou en Lloret van binnen kent. Liever verliefd: een romantische komedie voor vriendinnen van 18 tot 32, die ook graag twee leuke kerels willen ontmoeten (één met wie je kunt praten en de ander voor heftige seks). En Floris? Een vrolijke avonturenfilm voor mannen van 38 met hun zoontjes van 9.

'In de jaren zeventig hoefde je alleen maar hard te roepen ”er is een nieuwe Nederlandse film”, en de bioscoop liep vol', zegt Nij en huis. 'Daar kom je nu niet ver mee. Als er een nieuw project op ons pad komt, zeggen we heel vaak: kan het niet wat genrevaster? Wat gaan we nu eigenlijk maken? Wat voor label hang je eraan? Voor wie is het? Dat is ook voor de marketing essentieel. Je moet je films zien te kanaliseren naar het publiek.'

Emotionele pieken

De smaken van Nijenhuis en De Levita overlappen elkaar niet volledig. Nijenhuis is duidelijk meer geboeid door de emotionele pieken en dalen van middelbare scholieren, terwijl De Levita graag een goede, Neder land se thriller zou maken. Ze delen in elk geval één uitgangspunt: een film moet binnen het genre goed gemaakt zijn. Dat wil wat hen betreft zeggen: beoordeel hun films alsjeblieft op wat ze pretenderen te zijn, en niet op wat ze zeker níet zijn. Geef ze liever een pretentieloze, maar goed gemaakte Dude, where's my car? (melige onzinfilm die nooit het Filmmuseum zal halen) dan een slechte imitatie van Festen (opzettelijk krukkig gefilmd, maar alom gelauwerd familiedrama). Vol le maan hoeft niet een 52-jarige meneer bij de krant te plezieren, maar moet voor een veertienjarige wel geloofwaardig zijn.

Zeker Nijenhuis lijkt geen moeite te hebben zich te verplaatsen in de belevingswereld van de Nederlandse puber. Hij noemt Grease 'de moeder aller tienerfilms', en kan met uitgestreken gezicht zeggen dat hij, toen hij zelf 14 was, Porky's pikante pretpark óók geweldig vond. 'Je moet als maker affiniteit met dat genre hebben om er iets leuks van te maken. Je kunt denken: och, een paar jongens en meisjes gaan naar Spanje, lekker in de zon, ze gaan met elkaar neuken en uiteindelijk krijgt het leukste meisje de leukste jongen, maar dan wordt het dus niks.'

De Levita: 'Een goede tienerfilm spreekt in de eerste plaats het gevoel aan van tieners. Voor de eerste keer verliefd worden. Keuzen moeten maken. Niet geaccepteerd worden in een groep.'

Floris is een verkenning van een totaal ander genre. En van een totaal ander publiek: dertig-en-nog-wat-vaders, die liefdevolle her in ne ringen koesteren aan de tv-serie uit de jaren zestig. Met zoontjes die graag stoere avonturen met zwaardgevechten willen zien. En wie weet heeft moeder ook zin om mee te gaan. Zo'n familiepubliek betekent, in de beste traditie van de klassieke avonturenfilm: veel gevechten, maar niet te veel bloed en geen afgehakte ledematen, romantiek maar geen seks, en natuurlijk humor en goede stunts. Alles volgens de regels van de kunst, want 'een goede avonturenfilm moet zeker vier gedenkwaardige actiescnes hebben.' Al dus Nijenhuis.

Het zelfvertrouwen bij nl Film is in elk geval groot. De film heeft al knipselkranten vol publiciteit opgeleverd, nog voordat er ook maar één scne is geschoten. Men gaat er daarom van uit dat Floris volgend jaar ten minste een half miljoen mensen naar de bios coop lokt. 'Als we daaronder blijven, hebben we het niet goed gedaan', zegt Nijen huis gedecideerd.

Niet zeuren

Van de televisie hebben Nijenhuis en De Levita geleerd: niet zeuren, op tijd produceren, en alles binnen het budget. Alsof je het bestek van een bouwproject uitvoert. Ze weten bijvoorbeeld nu al precies op welke dag ze Floris gaan monteren. En dat geeft rust. Twee films die tegelijkertijd worden gedraaid, twee series in productie en twee handenvol nieuwe projecten en ideeën, en toch gaan de mobiele telefoons maar een paar keer per uur. Ook wordt er op het nl-kantoor niet met stoelen gegooid, en sneuvelt er geen glaswerk tussen de bedrijven door.

In de grond beschouwen ze zichzelf als gepassioneerde filmmakers. Je hoeft niet al hun werk te omarmen er zijn trouwens maar weinig mensen te vinden die én van Hartslag én van Floris én van Costa! houden maar de gedrevenheid is echt, en de betrokkenheid bij de films die ze maken gemeend. 'Ik wil Floris maken omdat ik het gewoon hartstikke leuk vind om daar straks met mijn zoontje naartoe te gaan', zegt De Levita. 'En zelf een speelfilm maken is sowieso een fantastisch avontuur. Maar je kunt in Nederland nu eenmaal nooit zoveel films maken als je zou willen. Je hebt altijd een omroep en het Film fonds nodig. Als we zeggen: we kunnen volgend jaar drie films aan, bedoelen we eigenlijk: we denken dat we maximaal drie van de acht, negen ideeën die we hebben door het fonds kunnen krijgen.'

Voorop staat: film is een massamedium. Je maakt hem in de eerste plaats voor het publiek, en niet voor jezelf. Wie zijn ziel op tafel wil leggen, kan beter een boek gaan schrijven of de psycholoog bezoeken. In het arthousecircuit zien ze af en toe iets aardigs, maar daar staan meestal vier oervervelende films tegenover. Dus ja, Nijenhuis en De Levita behoren duidelijk tot een generatie filmmakers die simpelweg niet meer geïnteresseerd is in de mening van een vermeende 'culturele elite'. Bovendien: die elite zelf is inmiddels flink bijgedraaid. Het Filmfonds, ooit een onneembaar bastion van Cultuur met een hoofdletter, steekt inmiddels flink geld in films die wél volle zalen trekken.

Meer over