Reportage

Massa’s blijven uit op koopjesjachtdag

Black Friday zou de zoveelste middelvinger naar de zorg en het duo Rutte en De Jonge worden. Maar in Hoog Catharijne in Utrecht blijft de gevreesde, door koopdrift begeesterde mensenmassa uit. ‘We hebben de situatie onder controle.’

Abel Bormans
Twee vriendinnen rusten even uit van het shoppen. Beeld Marcel van den Bergh/VK
Twee vriendinnen rusten even uit van het shoppen.Beeld Marcel van den Bergh/VK

Een vintagewinkel die meedoet aan Black Friday. ‘Het bestaat echt’, zegt Feline van Rijthoven (16) terwijl ze via het Vredeburgplein richting Hoog Catharijne loopt. Zojuist heeft ze 30 procent korting gekregen op een nieuwe kledingset, die ze niet kon laten liggen. Tevreden merkt ze op: ‘Het is minder druk dan andere jaren.’

Druk is het bepaald niet in Utrecht. Op een lege Oude Gracht hangen natgeregende banners – ‘kortingen tot wel 50 procent’ – er verdrietig bij. Het droge en warme Hoog Catharijne geeft een wat ander beeld. Daar staat voor de Mediamarkt een lange rij en de roltrappen sjouwen doorlopend mensen naar boven en beneden. Daar blijft het bij: het zijn gewoon Nederlanders die gaan winkelen en hun slag hopen te slaan. Een op Amerikaanse leest geschoeide, door koopdrift begeesterde mensenmassa blijft uit.

Vandaag hier geen hallucinante beelden zoals de Amerikaanse Black Friday elk jaar oplevert. Alsof de watersluizen plotsklaps worden geopend, zo worden winkels zodra zij de rolluiken omhoog schuiven daar door koortsachtige menigtes overrompeld. Zozeer móéten bezoekers daar de nieuwste tv met korting. Elk mens op hun pad wordt getackeld of vertrapt.

Het zal tot opluchting van de Nederlandse gemeenten zijn dat de poldervariant van Black Friday in 2021 andere beelden oplevert. De vrees was wel groot. Zouden Nederlanders het er, enkele uren voor een door strenge maatregelen gedomineerde persconferentie nog één keer flink van nemen, met het vooruitzicht van een vervroegde sluitingstijd voor niet-essentiële winkels?

Crowdmanagement

De vorige editie zat daarbij ook nog vers in het geheugen: in verschillende steden zoals Utrecht was het toen zorgwekkend druk. De Rotterdamse burgemeester Aboutaleb zei nadien dat hij en andere burgemeesters van grote steden vooraf om een verbod op Black Friday hadden gevraagd, maar dat het kabinet daar toen niets van wilde weten.

Dit jaar maakten de grote steden opnieuw hun borst nat. Door het hele land werden maatregelen getroffen om de eerste vrijdag na Thanksgiving in goede banen te leiden. In Utrecht is ‘crowdmanager covid-maatregelen’ Ron Looij verantwoordelijk voor de voorbereidingen op Black Friday. ‘Overal in de stad hebben we borden geplaatst die waarschuwen om de anderhalvemeterregel in ogenschouw te nemen’, vertelt hij. ‘Ook hebben we vooraf met ondernemers afgesproken dat zij stimuleren om ook op andere dagen, of online, hun producten aan te bieden.’

Misschien wel de meest in het oog springende maatregel die laat zien hoe serieus de gemeente het gevaar inschatte: er werden 27 ‘publieksbegeleiders’ ingeschakeld die een eventuele mensenmassa uit elkaar of in de juiste richting moeten sturen.

En dus houdt Eric Nana Odum vrijdagmiddag de wacht op de Ganzenmarkt. Dikke regendruppels verzamelen zich op zijn voorhoofd, boven zijn bril met blauw montuur, terwijl hij een automobilist vriendelijk verzoekt rechtsomkeert te maken. Met een teller houdt hij bij hoeveel mensen de binnenstad inlopen, vanuit ‘zijn’ kant. ‘Voorlopig is het erg rustig. We hebben de situatie onder controle.’

Rustiger tijdstip

Brancheorganisatie INretail, die de drukte in winkelstraten monitort, meldt dat het tot twee uur ’s middags in veel winkelstraten in Nederland zelfs minder druk was dan het gemiddelde van de afgelopen acht dagen. De organisatie denkt dat bezoekers gevolg hebben gegeven aan de oproep om te gaan winkelen op een rustiger tijdstip. Het spreiden van de aanbiedingen over de week en de koude regen deden de rest.

Aan het eind van de middag komt Halil Selme (23) uit Hoog Catharijne gelopen met een aantal tassen in zijn hand. Het zijn voornamelijk cadeautjes voor zijn bijna-jarige zusje. Echt bezwaard door de relatieve drukte daar voelt hij zich niet. Integendeel. Hij geeft en passant, vriendelijk formulerend, De Jonge en Rutte nog een boodschap mee. ‘Ik vind dat dit geen kwaad kan’, zegt hij. ‘Er wordt te weinig rekening gehouden met de sociale implicaties van deze crisis. Dat mensen niet met elkaar in contact komen zal op termijn pas echt een grote klap voor de samenleving betekenen.’

Dat vinden ook Gillian Djemani (37) en Jalila Janssen (18). Ze dragen tassen bij zich van Primark, Van Haren en Intertoys. Ondanks hun aankopen vinden ze de kortingen eigenlijk maar tegenvallen. Hadden ze dan beter thuis kunnen blijven? ‘Nee’, zegt Janssen. ‘Er zitten al genoeg mensen depressief thuis.’ ‘Ja’, zegt Djemani. ‘De aankomende maatregelen worden moeilijk. Heel moeilijk.’

Meer over