Martin Sommer: 'De eeuwige liefde mag best bejubeld worden'

Echtscheiding in Nederland heeft aanwijsbare consequenties voor de ongelijkheid in de samenleving. Volgens Martin Sommer schemert er wel een kentering en niet alleen omdat de SGP meeregeert.

© Thinkstock Beeld
© Thinkstock

De Amerikaanse politieke denker Charles Murray (68) kennen we van The Bell Curve (1994), een ophefmakend boek over de explosieve combinatie ras, klasse en IQ. Nu heeft hij een nieuw boek met Coming apart - the state of white America. Ditmaal dus niet over ras. Ofschoon het boek er nog niet eens is (wel een samenvatting van de auteur op WSJ.com), staat het al in de top-vijf en is het debat in de VS ook al losgebarsten.

Blank Amerika is de laatste decennia uiteen gespat, schrijft Murray. Op het gebied van welstand, levensstijl en waarden bestond het land een halve eeuw geleden uit een enorme middenklasse die er een gelijksoortige dagelijkse routine op na hield, en soortgelijke ideeën over huwelijk, goed en kwaad, hard werken en religie. Dat is ingrijpend veranderd en de nieuwe tegenstelling is niet die van de Occupy-beweging: 1 procent superrijken tegenover 99 procent sukkels.

Aan de bovenkant woont de 20 procent succesvollen in de fictieve wijk Belmont. Managers, advocaten, dokters, hoogleraren en media-mensen verdienen goed en onderhouden nog de levensstijl van een halve eeuw terug. Ze trouwen, voeden hun kinderen op met een ethiek van hard werken, doen vrijwilligerswerk en gaan naar de kerk. Aan de onderkant heb je in de wijk Fishtown de minder geslaagde 30 procent. Hier veel echtscheiding, eenoudergezinnen, kleine baantjes, bankzitten met obesitas en weinig kerkgang.

Schok
Tot zover niet zoveel nieuws voor Nederland. De demograaf Jan Latten hield zes jaar geleden al zijn oratie 'zwanger van segregatie', waarin hij beschreef dat ook Nederland bezig was zijn samenhang te verliezen, van vervoermiddel tot woonwijk, van partnerkeuze tot inkomen en onderwijs. En vorig jaar ging er een kleine schok door politiek Den Haag toen de bestuurskundigen Bovens en Wille hun Diplomademocratie publiceerden: hoger opgeleiden hebben zich de afgelopen decennia het complete openbaar bestuur toegeeigend. Voor de lagere middenklasse resteert tandenknarsen, SP en PVV.

Murray gaat een stap verder. Bij de bovenlaag heerst nog altijd een liberaal-libertaire moraal van schamperen over huwelijk en burgerlijkheid. De lagere klasse staat bekend om zijn conservatieve Amerikaanse waarden. Maar de praktijk is precies andersom: de bovenlaag kijkt wel uit om naar de eigen bohémien-ideeën te leven en onderhoudt een stabiel en degelijk bestaan. De bohémiens zitten in Fishtown op de bank en nu blijkt dat al die libertaire waarden voor hen evenzovele maatschappelijke faalfactoren zijn.

Murray ziet hier geen taak voor de staat. Hij is voor een bescheiden overheid en vindt dat de mensen het zelf moeten opknappen. Zijn opdracht aan de 20 procent geslaagden luidt: preach what you practice. Hou eens op met dat liberale non-judgmentalism dat iedereen op zijn eigen wijze zalig moet zien te worden, en neem je verantwoordelijkheid als maatschappelijke elite. Hard werken, trouwen en trouw blijven, dat zijn uit te dragen waarden.

Drugsprobleem
Nu wordt het voor Nederland interessant. Het vlaggenschip van onze tolerantie is nog altijd het drugsbeleid. Maar geen Volkskrantlezer die enthousiast zijn dochter uitzwaait op weg naar de coffeeshop. De meeste Volkskrantlezers kennen trouwens helemaal geen drugsprobleem aangezien het zich in de sfeer van de lagere inkomens voltrekt. Niet mijn probleem, is dus de feitelijke boodschap van de boven- aan de onderklasse. Ook in Nederland komt echtscheiding in de welstandige progressieve kring veel minder voor dan lager op de ladder. Maar relatieperikelen zijn in deze krant onderwerp van moppige columns en de elite spreekt het volk weliswaar bestraffend toe, maar dan vooral omdat het op de verkeerde partij stemt.

Onze nationale Charles Murray heet professor Jaap Dronkers. Hij is altijd dwars en kwam twee maanden geleden met nieuwe ongemakkelijke feiten: onderwijsprestaties van leerlingen gaan achteruit ten gevolge van echtscheiding, niet alleen van de kinderen van de gescheiden ouders maar ook van de omgeving. 'Echtscheiding is niet uitsluitend een privé-aangelegenheid (..) en heeft aanwijsbare consequenties voor de ongelijkheid in de samenleving.' Na het persbericht volgde een bedremmeld stilzwijgen.

Toch schemert er een kentering en niet alleen omdat de SGP meeregeert. Met de kerkgang wil het in Nederland nog niet vlotten. Maar zowel Elsevier als Vrij Nederland hebben deze week een omslagartikel over eeuwige liefde. Wat het geheim is van een goed huwelijk, dat was vijf jaar terug voor VN een ondenkbaar thema. Nu niet meer. Met praktische tips: goddank voor VK-Magazine-columnist Wim de Jong mag je ook in een goed huwelijk aan seks doen.

Martin Sommer is politiek redacteur van de Volkskrant.

Meer over