Marokkaanse islamisten willen vooral keurig overkomen

De islamistische beweging van sjeik Yassine is verboden in Marokko. Desondanks breiden de fundamentalisten hun invloed gestaag uit. Ze willen niet worden vergeleken met de Algerijnse GIA-extremisten....

Van onze verslaggever

Fred de Vries

RABAT/SALÉ

De avond is perfect georganiseerd. Beethoven en zoete parfum vullen Paleis Kabbaj in Rabat. Bebaarde jonge mannen in pak heten de bezoekers welkom en begeleiden hen naar hun stoel. Een diascherm toont verzoenende citaten uit de Koran, geprojecteerd tegen een hemelsblauwe achtergrond.

Boven de sprekerstafel hangt een spandoek dat duidelijk maakt waarom de moslimbroeders en

-zusters, diplomaten en journalisten hier vanavond zijn: 'Islamiser la modernité'. Zo heet het achttiende boek van sjeik Abdelsam Yassine, Marokko's radicale moslimleider. En omdat Yassine al ruim acht jaar huisarrest heeft, wordt het werk gepresenteerd door advocaat Abdellatif Hatimy, activist Omar El Kattani en Yassine's dochter Nadia. De voertaal is Frans.

De impliciete boodschap van de avond is duidelijk: we hebben hier niet te maken met extremisten, maar met ontwikkelde, weldenkende mensen. Intellectuelen.

De 70-jarige sjeik Yassine is geestelijk leider van Al Adl Wal Ihssane (Rechtvaardigheid en Spiritualiteit), een verboden beweging die strijd voert tegen de makhzen, de machthebbers, ofwel koning Hassan II en zijn gevolg. Al decennialang worden aanhangers van Al Adl Wal Ihssane opgepakt en gevangen gezet. In december 1989 werd sjeik Yassine, wiens status die van profeet is, onder huisarrest geplaatst. Al Adl Wal Ihssane moest ontbonden worden.

Desondanks zijn de islamisten erin geslaagd hun invloed gestaag uit te breiden. 'Er zijn hier twee belangrijke politieke bewegingen en een puur religieuze actief', vertelt Mohamed Tozy, die voor de universiteit van Casablanca onderzoek doet naar het islamisme in Marokko. 'Die van sjeik Yassine is de grootste politieke. Ze is vooral populair onder studenten en werkloze academici.'

Volgens Tozy gaat Yassine's beweging bij de 'recrutering' van nieuwe kaders zorgvuldig te werk. 'Ze richten zich vooral op studenten. Eerst houden ze hen een tijdje in de gaten. Als de persoon voldoet, wordt hij eerst ''aanhanger'', en later ''volgeling''. Het is een strenge selectie. Het hele proces duurt een jaar of drie.'

De islamisten hebben op de universiteiten inmiddels zoveel aanhang dat zij in de studentenbond UNEM de macht hebben overgenomen. Op verschillende universiteiten is al jaren sprake van gewelddadigheden tussen linkse en islamistische studenten. De autoriteiten hebben geprobeerd de orde te herstellen door politie in burger in te zetten op de campus.

Maar de spanning en onrust blijven. Hafida, docente aan een hogeschool, ziet met lede ogen aan hoe leerlingen die aan het begin van het jaar westers gekleed gingen, na een maand of twee met een omslagdoek en djebella in de klas verschijnen. 'Als je vraagt waarom, dan beginnen ze over God en de islam en zeggen ze: ''De tijd is aangebroken''.'

Waar veel mensen zich zorgen over maken is dat de sociaal-economische omstandigheden in Marokko gelijkenissen vertonen met die in Algerije eind jaren tachtig, toen het Islamitisch Heilsfront (FIS) daar de grootste partij van het land werd en de kiem voor de burgeroorlog werd gelegd.

Beide landen hebben een corrupte bovenlaag die zichzelf sinds de onafhankelijkheid heeft verrijkt. Beide kennen een groeiend aantal werkloze afgestudeerden, die steeds verbitterder raken. En net als in Algerije opereren de Marokkaanse islamisten onder alle lagen van de bevolking.

Waar Yassine's beweging vooral politiek is en zich op academici richt, beïnvloedt de niet-politieke Tablirgh vooral de mensen op het platteland. Door corruptie te veroordelen, door het verstrekken van leningen, door de zieken en de behoeftigen te helpen. Kortom, door de tekortschietende overheid te vervangen.

Journalist Bnouhachem geeft een voorbeeld: 'Bij de overstromingen van vorig jaar hadden de autoriteiten onvoldoende middelen om te helpen. De islamisten brachten de mensen eten, tenten en kleren. In Kénitra heeft de regering de bevolking verboden de spullen aan te pakken, omdat het een politieke gift betrof.'

Pessimisten zeggen dat de islamisten een machtsovername voorbereiden. Islamdeskundige Tozy meent dat het zo'n vaart niet zal lopen. 'Acht jaar geleden vormde het islamisme misschien een bedreiging, maar het Algerijnse voorbeeld heeft de fundamentalisten weinig goed gedaan. En de omstandigheden zijn toch niet goed vergelijkbaar.'

Hij wijst op de strenge controle die de Marokkaanse machthebbers op de politiek uitoefenen, met een uitstekende, door Israël opgeleide inlichtingendienst. Een bijkomend voordeel is dat in Marokko niet zoals in Algerije de militairen de dienst uitmaken. Koning Hassan II is volgens de boeken een afstammeling van de profeet en is daarom 's lands geestelijk leider, Emir el-Muminin.

Bovendien, vervolgt Tozy, is er een interne strijd gaande binnen de beweging van Yassine. 'Hij bereidt zijn vertrek voor. Hij heeft zijn radicale nummer twee eruit gegooid en wil zijn dochter en schoonzoon als opvolgers.'

Dochter Nadia en schoonzoon Fathallah Arsalane wonen in Salé, de zusterstad van Rabat, gelegen aan de overkant van de rivier. Welwillend zet het echtpaar hun ideeën en die van sjeik Yassine uiteen. 'Wat er in Algerije gebeurt, heeft niets met de islam te maken. De laatste tekst in de Koran zegt dat men geen onschuldigen mag doden. De Profeet zegt dat je zelfs de bomen niet mag doden.'

Nadia (39) benadrukt dat de beweging van haar vader niets te maken heeft met terroristen als de Algerijnse GIA. 'Onze werkwijze is: geen geweld, geen contact met islamistische bewegingen in het buitenland, geen clandestiniteit en geen geld van buitenaf. Alleen, zodra wij de situatie in Marokko vergelijken met die in Algerije, beschuldigt men ons ervan dat we vóór geweld zijn.'

Haar man vult aan: 'Maar het geweld kan hier zo de kop opsteken.' Ter illustratie haalt hij foto's te voorschijn, waarop te zien is hoe de politie in maart dit jaar de islamisten van de universiteit van Casablanca toetakelde.

Dat in Marokko sinds maart de oppositie regeert, onder aanvoering van de socialist Youssoufi, zien de islamisten niet als een stap in de goede richting. 'De socialisten worden gebruikt om onze opmars te stuiten', zegt Nadia.

'Maar hun geloofwaardigheid is weg. Zij leven nog in de droomwereld van de jaren zeventig en tachtig. Natuurlijk hebben we vergelijkbare doelen. Maar het is te laat om samen te strijden. Links is nu onderdeel van het systeem. Wij zijn de enig overgebleven oppositie. 'De boeken van mijn vader zijn bedoeld om de geschiedenis vast te leggen. Zodat we later kunnen aantonen dat wij alles gedaan hebben om de naderende catastrofe te voorkomen.'

Dit is de derde aflevering in een serie van vier artikelen.

Meer over