Marokkaanse carrière begint bij goed Frans leren

Reportage..

Van onze correspondente Greta Riemersma

Rabat Hakima zit op Franse les om haar dochter beter te kunnen verstaan. Hakima is een Marokkaanse vrouw uit Rabat van begin 30, haar dochter is 5. Hakima en haar man hebben voor een opvoeding in het Frans gekozen, maar de dochter is moeder nu al voorbijgestreefd. Als Hakima per ongeluk iets in het Marokkaans zegt, antwoordt het meisje in het Frans: ‘Waarom praat je zo tegen mij?’

De situatie van Hakima en haar dochter is niet uniek in Marokko. Steeds meer Marokkanen, vooral die in de grote steden, praten met hun kinderen alleen nog Frans. De krant Al Massae sprak onlangs van een nieuwe trend. ‘Deze jongeren dromen en praten in het Frans. Ze beheersen het Frans beter dan de Fransen’, aldus journalist Abdellah Damoune.

Het Franse Instituut in Rabat kan de ontwikkeling bevestigen. De belangstelling van Marokkanen voor cursussen Frans groeit, vooral onder jongeren, aldus adjunct-directeur Muriel Augry. ‘Dat valt op’, zegt ze. ‘Vroeger was Frans in Marokko een taal voor de elite, die leerde over de Eiffeltoren en de Franse kaas, alle clichés die je maar kunt bedenken. Nu is in Marokko het Frans voor iedereen.’

Het Franse Instituut is, met dertien vestigingen in Marokko, in bijna geen enkel land zo sterk vertegenwoordigd als hier. ‘Sinds een jaar of tien begrijpen alle Marokkanen dat Frans hét instrument is om sociaal vooruit te komen. Om carrière te kunnen maken moet je in Marokko absoluut het Frans beheersen’, stelt Augry.

Dat heeft te maken met de ingewikkelde taalsituatie in het land. Als reactie op de Franse kolonisatie werd het onderwijs in Marokko na 1956, toen de onafhankelijkheid werd uitgeroepen, ‘gearabiseerd’, zoals de term luidde. Op de lagere en de middelbare school kwam het accent meer en meer op het Arabisch te liggen.

Maar op de universiteit en in alle banen bij de overheid en in het bedrijfsleven, bleef Frans de voertaal, zeker schriftelijk. Daardoor hadden degenen die in het traject daarvóór goed Frans hadden geleerd, een voorsprong. Maar de meesten hadden nou juist goed Arabisch geleerd, dus hun kansen op een goede baan waren gering.

Dat nu beseffen steeds meer ouders. ‘Ik wil dat mijn kinderen vooruitkomen in het leven’, zegt Youssef Bendaoud uit Kenitra. Hij en zijn vrouw hebben vanaf de geboorte van hun drie dochters Frans met hen gesproken, waardoor het hun moedertaal is geworden. De dochters zitten nu op een Franse school, wat een prestatie is omdat Franse scholen in Marokko hoge eisen stellen.

Bendaouds doel is dat zijn kinderen gaan studeren in Frankrijk. Hij is een bemiddelde hoteleigenaar en kan zich dat permitteren. Daarna ligt de wereld in zijn optiek voor hen open. De kinderen kunnen in Frankrijk blijven als ze er werk vinden, of ze keren terug naar Marokko waar het door hun Franse achtergrond gemakkelijk zal zijn een goede baan te krijgen.

‘De aanwezigheid van het Frans is in Marokko onomkeerbaar geworden’, zegt Augry. ‘Frans is het paard naar twee continenten.’ Niet iedereen heeft het geld om zijn kind te laten studeren op dat andere continent, Europa, maar toch hopen steeds meer ouders dat hun kinderen het dankzij hun perfecte Frans ver schoppen.

Het gevolg is dat ook in het dagelijks leven in Marokko het Frans oprukt. Het is normaal geworden om bij de bushalte of de bakker gesprekken in het Frans te horen. Abdellah Damoune van Al Massae is hier kritisch over: ‘Belachelijk. Er is in Europa een oorlog tegen ons aan de gang, wij zijn niet eens welkom in Frankrijk.’ Waarom, vraagt hij zich af, zouden de Marokkanen dan doen alsof ze Frans zijn?

Augry van het Franse Instituut wil liever niet op deze woorden reageren. ‘Het is een politieke kwestie en een delicaat onderwerp’, zegt ze. ‘We hebben een president die zich hierover buigt.’ Voor Bendaoud ligt dat anders. Hij weet dat mensen met geld hun kinderen nog altijd op Franse universiteiten kunnen krijgen.

Er is niettemin een keerzijde aan de Franse mode die nogal wat Marokkanen begint op te vallen: de nieuwe generatie Franssprekende Marokkanen leert het Arabisch gebrekkig of helemaal niet meer. Deze taal valt in Marokko in twee delen uiteen: het Marokkaans Arabisch dat de voertaal is en het klassiek Arabisch dat wordt gebruikt in kranten, tijdschriften en op de televisie.

‘Pech’, vindt Bendaoud. Zijn kinderen leren het Marokkaans Arabisch wel van het huishoudelijk personeel en klassiek Arabisch hoeven ze wat hem betreft niet goed te kennen. Sommige ouders sturen hun Franssprekende kinderen naar aparte koranlessen, om ze ten minste nog een béétje Arabisch te laten leren – juist met het oog op de Koran. Maar het blijft meestal hun tweede taal.

In Al Massae noemt Damoune zijn Franssprekende landgenoten de nieuwe analfabeten, omdat ze zoveel in het Arabisch moeten missen. Bendaoud is het er absoluut niet mee eens. In zijn hotel komen soms oudere, zeer geleerde Marokkanen, maar als ze een formulier in het Frans moeten invullen, hebben ze hulp nodig van het hotelpersoneel. ‘Wie zijn dan de analfabeten?’, zegt hij.

Meer over