Commercie is één, maar hij blijft arts, laat Marc Kaptein niet na te benadrukken.

ProfielMarc Kaptein

Marc Kaptein, geduldige en goedlachse belangenbehartiger van Big Pharma

Commercie is één, maar hij blijft arts, laat Marc Kaptein niet na te benadrukken.Beeld Kiki Groot

De Big Pharma kreeg de afgelopen maanden een gezicht. Marc Kaptein, medisch directeur van Pfizer Nederland, draaft op in talkshows en legt geduldig uit wat er met het coronavirus gebeurt. Maar dat profiel heeft ook een keerzijde.

Het was eind jaren negentig toen de jonge arts-assistent Marc Kaptein op vakantie in Indonesië Martijn Adorf ontmoette, een eveneens jonge biochemicus van AkzoNobel, die werkte bij een zusterbedrijf van Organon, bekend van de anticonceptiepil. Het klikte tussen de twee en nadat Kaptein zijn twijfel uitte of hij voor zijn specialisatie gynaecologie wel een opleidingsplek zou weten te bemachtigen, was voor Adorf één en één twee. ‘Ga eens praten bij Organon. Er zijn genoeg raakvlakken.’

Kort erna, in 2000, hing Marc Kaptein de witte jas aan de kapstok. Hij werkte voor Organon een aantal jaren in New York aan innovaties rond de pil, keerde terug naar Nederland, zag hoe Organon door Akzo van de hand werd gedaan en maakte uiteindelijk de overstap naar Pfizer Nederland, de landendivisie van een van de allergrootste farmaceuten ter wereld, een miljardenconcern met New York als hoofdvestiging.

Sinds 2016 is Kaptein er medisch directeur; niet het prototype van een arts die op latere leeftijd bezweek voor de verlokkingen van het grote geld, maar iemand die van jongs af aan gegrepen werd door innovaties in de geneeskunde. Bij Pfizer was hij sinds covid-19 in maart vorig jaar in Nederlandse landde nauw betrokken bij de ontwikkeling van een vaccin.

En wat niemand in wetenschappelijk kringen voor mogelijk hield, gebeurde toch: in razende vaart werd door Pfizer/BioNTech een vaccin ontwikkeld dat voor 95 procent bescherming biedt. Op 6 januari van dit jaar was Kaptein er getuige van hoe de eerste prik werd gezet in Veghel. Maanden ervoor besloot de Europese Commissie het vaccin op grote schaal in te kopen. In New York knalden de kurken en ook bij de Nederlandse vestiging ‘ging het dak eraf’, aldus Kaptein. Pfizer/BioNTech was de ‘matchwinnaar’, voor AstraZeneca. Inmiddels zijn er in Europa al meer dan een half miljard doses van het vaccin besteld.

Pfizer heeft in de persoon van Kaptein de afgelopen maanden veelvuldig de media gevonden. En andersom hebben de media hem ontdekt. Ondanks de enorme financiële belangen die voor zijn broodheer op het spel staan, heeft hij een neutraal aureool rond zich weten te creëren. Hij is geduldig, deskundig en goedlachs: eerder een adviseur dan een handelsreiziger. Commercie is één, maar hij blijft arts, laat hij niet na te benadrukken.

Volgens Jaap van Delden, programmadirecteur van de coronavaccinaties bij het RIVM, heeft Kaptein laten zien over uitstekende communicatieve vaardigheden te beschikken. Weliswaar is hij leverancier van Pfizer, maar, zegt Van Delden, ‘hij stelt zich open en constructief op en voelt zich breed verantwoordelijk voor het vaccinatieprogramma’.

Imago

Los van zijn mediagenieke talent staat Kaptein in beroepskringen ook bekend als een harde belangenbehartiger van de Big Pharma, een machtige industrie met een beroerd imago. Voor covid-19 toesloeg blogde hij regelmatig over de zijn inziens kwalijke rol van de Nederlandse overheid bij de medicijnontwikkeling. De gezondheidszorg in dit land, stelt hij, is een van de meest conservatieve van Europa.

De ontwikkeling van nieuwe medicijnen gaat tergend langzaam in dit land en als er eenmaal een Europese goedkeuring ligt, gaat het Zorginstituut zich ermee bemoeien. ‘Je zou verwachten’, blogt Kaptein, ‘dat een nieuw geneesmiddel met open armen wordt ontvangen, maar niets is minder waar.’ Als voorbeeld noemt hij antistollingsmiddelen. ‘Inmiddels zijn deze pillen in heel Europa de standaardbehandeling (..) Overal, behalve in Nederland… Daar gaan we door met het voorschrijven van vitamine K-antagonisten.’

In een andere blog zet Kaptein de aanval in op het ministerie van Volksgezondheid. Want waar ministeries van Economische Zaken en Financiën innovatief ondernemerschap aanmoedigen (‘aai poesje, aai poesje’), stuit de Big Pharma na miljardeninvesteringen in een nieuw medicijn, uiteindelijk op het Nederlandse ministerie van Volksgezondheid, dat zich onwrikbaar opstelt en keihard onderhandelt over de medicijnprijzen (‘Rotkat!’). Waarop Kaptein geërgerd concludeert: ‘Innovatiebeleid is geen kinderspel!’

Kaptein (51), die zichzelf een ‘nuchtere Tukker’ noemt, is volgens Gerard Schouw, algemeen directeur van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen, een uitstekende ambassadeur van de sector, mede door zijn kennis en ervaring. Was de farmaceutische industrie jarenlang een gesloten bolwerk, nu is transparantie het toverwoord. En Kaptein toont zich hierbij een ‘frontrunner’, net als bij voorbeeld viroloog Hanneke Schuitemaker van Johnson & Johnson. Schouw: ‘Hij is bruggenbouwer naar de samenleving, en wordt niet voor niets steeds opnieuw door de media gevraagd.’

Sacherijnig

Aan het ‘farmaklimaat’ in Nederland, zegt Schouw Kaptein na, valt nog wel wat te verbeteren, teveel wordt de industrie ‘zuur en sacherijnig’ tegemoet getreden. Schouw: ‘Er worden miljarden geïnvesteerd in vaccins, de sector vertegenwoordigt 8 miljard per jaar aan exportwaarde, het is een sleuteltechnologie. En toch kost het heel veel moeite om hier nieuwe geneesmiddelen bij de patiënt te krijgen. Wij hebben van alle Europese landen zo’n beetje de laagste uitgaven aan geneesmiddelen, we doen het voor een koopje. Tegelijkertijd hollen we door die voortdurende discussie over de prijs achteruit als het om de beschikbaarheid van die geneesmiddelen gaat.’

Martijn Adorf, die hem op het pad van de geneesmiddelenbranche bracht, denkt dat er niet alleen bij de industrie, maar ook bij het publiek behoefte is aan iemand die op een rustige manier kan uitleggen wat er in de pandemie gebeurt. ‘We zijn met z’n allen afhankelijk van deze industrie. Ik denk dat het negatieve imago grotendeels onterecht is, er worden daar enorme risicovolle investeringen gedaan. Het is goed dat uit die bedrijfstak eindelijk iemand opstaat met een open en genuanceerd verhaal.’

Hoewel Kaptein de laatste jaren enorm is gegroeid in zijn rol als medisch directeur bij Pfizer, denkt Adorf niet dat dit een eindstation voor hem betekent. ‘Daar is hij nog veel te jong voor. Maar je ziet dat hij groot plezier heeft in zijn werk en de voorlichtende rol die er nu bij komt kijken. Het is eervol dat je op zo’n gevoelig gebied de woordvoering mag doen, dat vertrouwen heeft hij afgedwongen.’

Drie keer Pfizer in het nieuws

Nederland krijgt naar verwachting voor het einde van het jaar 19,5 miljoen doses van het Pfizer/BioNTech-vaccin: genoeg om bijna tien miljoen mensen te vaccineren. Een van de problemen was dat het vaccin bij -70 graden moest worden bewaard. Vrijdag maakte Pfizer bekend dat het vaccin ook langere tijd goed blijft bij -25 tot -15 graden. Dat zou de aanvoer en opslag flexibeler maken.

Pfizer-baas Albert Bourla, een Griekse ex-dierenarts, verkocht op 9 november vorig jaar meer dan 60 procent van zijn aandelen. op de dag dat het concern het nieuws over het vaccin wereldkundig maakte. De koers schoot omhoog. De transactie leverde hem bijna 4,8 miljoen euro op. Van handel met voorkennis was volgens Pfizer geen sprake. Het was ‘toeval’., aldus Pfizer.

Pfizer is van oorsprong een Amerikaans concern, gesticht door twee immigranten. Wereldwijd heeft het 90.000 werknemers. Het bedrijf heeft een divisiestructuur omdat regelgeving met betrekking tot medicijnen per land verschilt. De divisies hebben een grote mate van zelfstandigheid. Het bedrijf verwacht door het covid 19-vacin 15 miljard meer omzet te behalen.

Meer over