Maquettes en tekeningen liggen overal

De tijd van de tekentafel is in de architectuur al lang passé. In de voormalige opslaghal van de oude Van Nelle-fabriek kijken de ontwerpers van het Rotterdamse bureau Broekbakema geconcentreerd naar hun beeldschermen. Het resultaat van de digitale arbeid ligt op dikke stapels rond de bureaus. Grote prints, maquettes, een plan van aanpak in wording.

Er is werk en het lijkt erop dat er de komende tijd weer nieuw werk aankomt, zegt zakelijk directeur Roger Tan. Hij gelooft direct dat het aantal ontwerpopdrachten voor architecten in het derde kwartaal van 2013 met eenderde is toegenomen, zoals het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) heeft berekend. Een lichtpuntje, zei hoofdeconoom Peter Hein Mulligen van het CBS. Want architecten staan vooraan het bouwproces, als zij het weer drukker krijgen zal langzaam de hele bouwsector, 'de motor van de economie', ook volgen.

In weinig sectoren is de crisis de afgelopen jaren zo hard aangekomen als in de architectuur. Tussen 2008 en 2012 is bijna 60 procent van de omzet verdampt, blijkt uit cijfers van beroepsvereniging BNA. En het aantal werkzame architecten ruim gehalveerd. Ontslagen en faillissementen waren aan de orde van de dag.

De architectuur kon ook diep vallen. Het waren hoogtijdagen vlak voordat de banken in New York begonnen te wankelen. Bankiers, projectontwikkelaars en gemeenten jutten elkaar op in een macabere dans. Geld was er in overvloed en stenen leken de slimste investering. Zonder dat iemand zich afvroeg wie op al die nieuwe bouwwerken zat te wachten of ze kon betalen. De bouwbubbel barstte en als eerste schakel in het bouwproces merkten architecten het direct. Ook Broekbakema, al honderd jaar goed voor grote gebouwen zoals de Van Nelle-fabriek, moest 10 van de 35 werknemers ontslaan.

Het was 2012 en econometrist Roger Tan was net aangenomen, een financieel specialist leek de directie hard nodig. 'Ik schrok van de cijfers, de ene na de andere opdracht viel weg of werd 'tijdelijk' uitgesteld. De omzet liep met ongeveer 40 procent terug. Terwijl iedereen die bij ons werkte in vaste dienst was.'

Een reorganisatie was niet alleen het moment om de balans in evenwicht te brengen, zegt Tan. 'We moesten vooruitkijken. Hoe ziet architectenbureau van de toekomst eruit? En wat betekent dat voor ons?'

Een analyse van de recente aanbestedingen leidde tot de conclusie dat projecten steeds bescheidener werden, opdrachtgevers minder geld hadden en de tijd steeds korter werd. Om aan die vraag te kunnen voldoen, moest het kantoor flexibeler worden. Alle medewerkers moesten kunnen werken met de computerprogramma's die het mogelijk maken sneller en effectiever samen een gebouw te ontwerpen. Dat bespaart tijd en dure ontwerpfouten. Tan maakte dankbaar gebruik van de deeltijd-WW om twintig medewerkers op cursus te sturen.

Uit alle omzetcijfers zou je kunnen opmaken dat architecten de afgelopen jaren niets te doen hadden. Het tegendeel is waar, er is keihard gewerkt om aan betaalde klussen te komen. Bijna alle grote projecten worden aanbesteed, en voor één opdracht melden zich vaak tientallen bureaus. Allemaal hebben die vier tot vijf dagen werk gehad aan het invullen van de formulieren, het aanleveren van referenties en voorbeelden van eerder werk.

Eenmaal dóór de eerste ronde kan een select groepje van ongeveer vijf bureaus een 'visie' op het gebouw maken. Tan: 'Het kost een klein team minimaal drie weken om zo'n visie te schrijven.' Wanneer je de opdracht niet krijgt, wordt er geen cent voor al dat werk betaald.

Om te veel frustraties en geldverlies te voorkomen, is het dus belangrijk selectief te zijn. Broekbakema kiest voor gebouwen voor wetenschap en onderwijs. 'Daar hebben wij goede ervaringen mee en de samenwerking met onderzoekers en docenten is leuk. We maken bovendien kans in de competitie, omdat we kunnen we laten zien dat we eerder vergelijkbare projecten hebben gedaan.'

Zo is het gelukt de afgelopen jaren toch een aantal mooie nieuwe klussen binnen te slepen. Met als recent succes de 'Energy Academy' in Groningen, een opleiding en onderzoekscentrum voor nieuwe energie. Het gebouw wordt zelf een energiebron, dankzij zonnepanelen en andere technieken worden de energiekosten voor het bouwen van de campus binnen een paar jaar terugverdiend.

Tan: 'De concurrentie is nog altijd moordend en de marges flinterdun. Door de reorganisatie hebben we in 2010 flink verlies geleden, en de afgelopen jaren draaiden we steeds ongeveer quitte. Het blijft spannend.'

undefined

Meer over