Mandela is van zowat iedereen

Mandela is van Mvezo, van Qunu – maar inmiddels van zowat iedereen. In de nu zo oude en frêle man weet elk mens, zo lijkt het, zijn sterkere en betere ik te projecteren....

Hij is uitgenodigd voor het feest. Dan ook hoopt Simson aan Madiba het glas-in-lood kunstwerk te geven dat hij veertien jaar geleden maakte. Het heet ‘Amandla’ (vrijheid). ‘Ik heb het nooit willen verkopen, omdat ik hoopte dat het ooit ‘thuis’ zou komen. Nu is het zo ver. Het is een droom die eindelijk uitkomt.’

Nog maar weinig mensen krijgen Mandela van nabij te zien. Hij gaf enkele jaren geleden aan ‘met pensioen te gaan van zijn pensioen’ en geeft geen interviews meer. Zijn geest heet nog helder te zijn, maar het lichaam wil steeds minder. In het gebied waar zijn navelstreng ligt, waar hij als jongen door de heuvels stapte, kijkt hij nu voorzichtig uit op zijn dood.

Misschien vindt hij nog tijd om een bezoekje te brengen aan zijn jongere broer Morris. Voor hem heeft Madiba in Qunu een heus stenen huis laten neerzetten. Morris (76) draagt een groene wollen trui met gaten. Op zijn hoofd heeft hij een wintermuts, dezelfde als op de foto aan de muur, waar hij samen met Nelson op staat.

Morris is ongeletterd. Als man had hij een baantje bij de spoorwegen, maar als jongen trok hij rond met het vee, juist ook om zo de opleiding van zijn getalenteerde broer mede te bekostigen. ‘Er is maar één bijzondere Madiba’, zegt hij. ‘Dat is Nelson. Verder zijn wij allemaal heel gewone mensen.’

Hoe ‘de wereld’ zich Mandela zal herinneren, is een vraag die Morris niet bezighoudt. ‘Ik zal hem missen als de man die me altijd weer hielp als ik niet rondkwam van mijn pensioen. Zoals hij me vroeger ook hielp, als een vriendje mij had geslagen en Nelson dan later thuiskwam en naar de jongen op zoek ging om hem namens mij een pak rammel te verkopen.’

Niet voor niets betekent Rohihlala ‘een tak van de boom aftrekken’, door Mandela zelf vertaald als ‘querulant’. En niet voor niets heeft Madiba geschreven zijn strijd nooit louter voor zichzelf te hebben geleverd: ‘Vrij zijn is niet enkel het afschudden van de ketenen, maar op een manier leven die de vrijheid van anderen respecteert en vergroot.’

Een van de jongste Mandela’s, achterkleinzoon Lilhe, is op de bank in slaap gevallen. Morris legt het jochie van 2 over zijn schouder en schuifelt hem naar de slaapkamer. Dan stappen we naar buiten, steken een sigaret op, en staren over de vlaktes die de wereld van Mandela hebben gevormd.

Niet ver van het stenen huis ligt het familiekerkhof van de clan. Op het veld, waar onder meer de moeder ligt begraven, is nog voor generaties plaats. Op een van de stenen staat in het Xhosa de afscheidsgroet gebeiteld die ooit ook Nelson de Grote zal worden gebracht: Phumla Ngoxolo, Madiba. ‘Rust zacht, Madiba.’

Meer over