Major verslaat Redwood met ruime marge

Premier Major zal vandaag een grootscheepse kabinetswijziging aankondigen die zal uitwijzen hoe verzoenend hij is tegenover zijn verslagen tegenstander en diens volgelingen....

Van onze correspondent

Henk Strabbing

LONDEN

Major haalde dus ruimschoots de voor deze eerste, en nu enige ronde vereiste helft van 327 stemmen (twee van de 329 fractieleden kwamen niet opdagen) plus de verplichte 15 procent stemmen meer dan zijn tegenstander.

De premier wees er onmiddellijk op dat hij 66 procent van de stemmen had behaald, méér dan welke Conservatieve leider voor hem. Maar daarbij moet worden aangetekend dat de huidige regels pas sedert 1965 van kracht zijn. Major benadrukte ook dat zijn percentage hoger was dan dat van Labourleider Blair toen deze vorig jaar opvolger werd van de overleden Smith.

Ook deze vergelijking klonk indrukwekkend maar ging mank omdat Blair door enkele miljoenen partijleden werd gekozen en Majors 'her-installatie' slechts door ruim tweehonderd Conservatieve Lagerhuisleden plaatsvond.

Twaalf dagen geleden kondigde Major geheel onverwacht aan dat hij aftrad als leider van de Conservatieve partij. Hij stelde zichzelf in één moeite door weer kandidaat. De premier was de voortdurende gevechten met de roerige groep eurorebellen beu en voelde niets voor een nog maanden durende geruchtenoorlog over een mogelijke tegenkandidaat.

Door af te treden bereikte Major dat de strijd om het partijleiderschap, die traditoneel in de herfst kan worden aangegaan, naar voren moest worden geschoven. Het was een gevaarlijke gok die lukte.

Nadat Sir Marcus Fox, de leider van het 1922 Comittee der backbenchers de uitslag bekend had gemaakt en plechtig het 'John Major is gekozen' had uitgesproken, dompelde de Conservatieve fractie zich in een bad van vrolijke verzoening. Eurorebellen en eurofielen zeiden tot vervelens toe teksten als 'dit heeft de lucht geklaard' en 'de partij heeft zichzelf gezuiverd'.

Plots deed ook een nieuwe term zijn intrede: eurofanaten. Dat zou nu ineens een oneindig veel kleiner groepje zijn dan de eurorebellen van vóór deze verkiezingsstrijd.

Margaret Thatcher, die zich in de twaalf voorafgaande dagen nogal ambivalent had uitgelaten over John Major, feliciteerde de premier nu hartelijk met zijn 'duidelijke overwinning' maar ze vond ook dat John Redwoods 'respectabele stemmental zijn beslissing om in het krijt treden rechtvaardigde.' John Redwood had een terugkeer naar de thatcheristische waarden gepredikt. 'Maar het is', aldus Thatcher, 'nu zaak ons te concentreren op de vijand: het socialisme.'

De verpersoonlijking van die vijand, Labourleider Blair, zei in een eerste reactie dat er eigenlijk niets is veranderd in de Conservatieve partij. 'De meningsverschillen zijn nog net zo diep als twaalf dagen geleden.' Volgens Blair leidt Major 'nu twee Conservatieve partijen'. Labour staat de laatste maanden in de opiniepeilingen steeds om en nabij 30 procent voor op de Conservatieven.

De Liberaaldemocratische leider Paddy Ashdown schamperde: 'Ik condoleer het Britse volk. Ik heb in mijn politieke carrière nog nooit zo'n interne vijandschap gezien als in deze partij. En dat zou nu ineens over en voorbij zijn?'

Maar oude vrienden en tot gisteren gezworen vijanden onder de Tories probeerden de nadruk te leggen op de nu nieuw gevonden eenheid. Eurorebel Bill Cash sprak van 'een zeer redelijke overwinning' voor Major die 'de gelegenheid tot samenwerking schept die moet leiden tot het verslaan van Labour bij de komende verkiezingen.'

Major zelf heeft in de aanloop tot deze verkiezing gezegd dat er geen 'wraakneming' zal volgen op degenen die Redwood hebben gesteund. Sommige commentatoren leidden daaruit af dat Redwood zelf wellicht weer snel in het kabinet zal worden opgenomen.

Dat zou een gebaar van wel zeer goede wil zijn tegenover de Eurorebellen. Maar vast staat dat John Redwood door zijn durf en zijn gegroeide bekendheid een belangrijke figuur in de rechtervleugel van de partij zal zijn. Het is vrijwel zeker dat hij Portillo overvleugelt die zijn kruit droog trachtte te houden voor een tweede ronde die niet kwam.

John Major hoeft voor de eerstvolgende parlementsverkiezingen (die hij vóór mei 1997 moet uitschrijven) geen aanslag op zijn leiderspositie meer te vrezen. Het 1922 Comittee besloot enkele dagen geleden dat de nu gehouden verkiezing in plaats van die in de herfst komt en najaar 1996 zal geen Conservatief het in zijn hoofd halen de kansen van de partij te verknoeien door, zo dicht tegen algemene verkiezingen aan, alsnog tegen Major op te staan.

Over de kabinetswijziging deden gisteravond veel geruchten de ronde. Die wijziging wordt enigszins vergemakkelijkt door het aftreden van Douglas Hurd. Buitenlandse Zaken is één van de drie grootste 'prijzen' in de Britse verhoudingen, naast Financiën en Binnenlandse Zaken).

Een van de hardnekkigste geruchten was dat Michael Heseltine partijvoorzitter zou worden in plaats van de ongelukkig opererende Jeremy Hanley. Maar Heseltine weigerde eerder datzelfde aanbod al eens en ook gisteren zei hij weer 'zeer tevreden' te zijn met zijn functie van President of the Board of Trade, de speciale titel van de minister van Handel en Industrie.

Meer over