Mafia profiteert van groei Bombay en stijging van huren en grondprijzen Paupers wonen in duurste stuk Bombay

De paupers van Geeta Nagar zijn de koning te rijk. Hun sloppenwijk staat op een van de mooiste plekken van de duurste stadsgrond ter wereld....

Van onze verslaggever

Rob Vreeken

BOMBAY

De 2700 huishoudens van Geeta Nagar beschikken samen over slechts zes toiletten. Een probleem? Welnee, grinnikt Marie Anthony, een van de dorpsoudsten, naar buiten wijzend. Daar, op zes meter achter de krotten, klotst de Perzische Golf. Wie móet, hangt z'n billen boven de golven.

Vanuit de sloppen kijk je over de zonovergoten baai uit op de skyline van Malabar Hill, een van de duurste wijken van Bombay's overvolle centrum. Geeta Nagar zou een uitgelezen plaats zijn voor kantoortorens of, beter nog, vijf-sterrenhotels en chique strandpaviljoens.

Maar er staan alleen kleine, armoedige, zelfgebouwde huizen, langs straatjes zo smal dat een magere puber op blote voeten in twee sprongetjes bij de overburen naar binnen wipt. Waar het leven zich nog buiten afspeelt, zoals dat heet, al was het maar omdat de mensen binnen op elkaars lip zitten.

Is het erg onkies om de constateren dat het in Geeta Nagar vooral gezellig is, lui gezellig? Men lacht, men speelt, men slaapt, men laat zijn geit scharrelen, men sleutelt aan zijn scooter, men zwemt in zee, men kletst met de buurvrouw, men zit in pakkie deftig rond een podium een huwelijk te vieren.

Hooguit is het wat lawaaiig. Abdul Rahim, een 24-jarige student handel, komt alleen in de rust van de avond aan zijn huiswerk toe, aan het piepkleine houten tafeltje op de eerste verdieping, terwijl naast hem op de grond z'n pa en broer al liggen te slapen.

Vijf jaar geleden was de stemming in Geeta Nagar veel minder vrolijk. Het voortbestaan van de gemeenschap stond op het spel. De Indiase marine, die een basis heeft rondom de wijk op Nariman Point, had zijn oog op het terrein laten vallen voor beoogde uitbreiding. De marine maakte de bewoners het leven zuur met de bouw van een vijf meter hoge muur met prikkeldraad rond het terrein.

En opeens kwam een engel Geeta Nagar redden: Anna Kurian, sociaal werkster van de tien jaar geleden opgerichte Nivara Hakk Sureksha Samiti, een actiegroep voor bewonersbelangen. Met vreedzame en als het moet forsere middelen treedt de groep op tegen de krachten die de kleine huurders bedreigen: speculanten, corrupte politici, de mafia. De muur staat er nog steeds, maar de toegangsweg is weer open, en de bewoners hebben hun rechten erkend gekregen.

In één moeite door wist de organisatie van Anna Kurian bovendien een verbetering van de wijk te bewerkstelligen. Er is inmiddels elektra en stromend water, huizen kregen een opknapbeurt. Door de gemeenschap te organiseren konden de gunda's, de lokale mafia, worden verjaagd.

Kurian: 'Aanvankelijk wilden de mensen helemaal geen stroom hebben. Ze waren bang dat de gunda's ze dan zouden pakken. De gunda's willen dat de mensen als wormen blijven - zonder macht, zonder onderwijs, zonder organisatie. Maar één man durfde elektra te nemen. Er gebeurde niets met hem. Iedereen in Geeta Nagar kwam toen naar dat ene kale peertje kijken. Kort daarna had iedereen stroom in huis.'

De georganiseerde misdaad spint garen bij de groei van Bombay en de stijging van huren en grondprijzen. Grote gangsters worden zelf makelaar, de kleine laten zich inhuren. Zelfs de op het oog religieuze rellen na 6 december 1992, toen de Babar-moskee in Ayodhya werd verwoest, vinden hun verklaring mede op de onroerend-goedmarkt: speculanten lieten de mafia moslimwijken platbranden om de kostbare grond in handen te krijgen.

Geeta Nagar bleven de traumatische botsingen bespaard, vertellen Rama Bhaud en Vidhya Mani, leidsters van de lokale vrouwenorganisatie die een doorslaggevende rol speelde bij het verjagen van de gunda's. De bevolkingsgroepen in de wijk leven in vrede samen - migranten uit alle delen van India, de helft hindoes, moslims en christenen elk een kwart. Mani: 'Wij vechten om te overleven, we hebben geen tijd voor ruzie.'

Eigenlijk is Bombay een onmogelijke stad. Gebouwd op een taps toe lopend schiereiland, omringd door bergen die het bewoonbare land beperken tot 1300 vierkante kilometer. Daarop wonen inmiddels meer dan 14 miljoen mensen, en ieder jaar komt er 7 procent bij. Twee op de drie Bombayers woont in krottenwijken. De stad herbergt de grootste sloppenwijk van Azië, Dharavi.

Het stadscentrum ligt bijna op de punt van het schiereiland, zodat elke morgen een gekmakende massa verouderde auto's zich in de trechter stort. Eén dag ademen in Bombay staat gelijk aan één pakje sigaretten.

De boom in het onroerend goed van Bombay is niet puur een kwestie van de krachten der vrije markt. Deels is het juist een gevolg van verouderde of misplaatste regels, bedacht om de zwakken in de samenleving te beschermen. De bewoners van Geeta Nagar, die hun gevecht met de marine vooral wonnen op juridisch terrein, danken hun succes aan dergelijke wetgeving. De Slum Act kan sloppenbewoners recht op wonen bieden nadat zij een stukje grond hebben 'gekraakt'.

Zo leidt de huurbescherming er toe dat 60 duizend appartementen in de stad leeg staan. De eigenaren laten ze liever verkrotten dan ze voor weinig geld te verhuren. Ook tal van wetten uit de tijd (voor 1991) dat het bedrijfsleven door de staat werd ingesnoerd, veroorzaken onbedoeld prijsexplosies. Wie een bedrijfspand wil neerzetten, moet 38 wettelijke obstakels passeren (smeergeld of een akelig telefoontje van de mafia doen dan wonderen).

Wat geldt voor fabriekspanden en appartementen voor managers, geldt onderaan de maatschappelijke ladder voor het personeel. Ook daar is het woekeren met de ruimte. Anna Kurian: 'De overheid laat industrie toe, maar zorgt niet voor de infrastructuur. De arbeiders, de chauffeurs, de bediendes, waar moeten ze wonen? Ja, in de sloppen, liefst dicht bij het werk. Uit een enquête van ons bleek dat 85 procent van de mensen naar het werk lóópt. Dus waar bedrijven komen, verrijzen sloppenwijken.'

Wie zich daar wil vestigen, moet een bedrag neertellen dat kan variëren van vijfduizend tot 100 duizend roepies, zegt Kurian. De eigendom is meestal schimmig. Huurders krijgen te maken met tussenpersonen die opereren op de onderste laag van een piramide. 'Bovenaan de piramide staan de politici, de ministers van de deelstaat. En iedereen pikt een graantje mee.'

Geeta Nagar is de speculatie bespaard gebleven doordat de bevolking zich organiseerde.

Meer over