Machtsgreep lijkt rampzalige gevolgen te krijgen voor SPD

In het jaar waarin de negentigste verjaardag van Duitslands eerste democratische grondwet en de zestigste verjaardag van de Bondsrepubliek worden gevierd, mogen de Duitsers veelvuldig gebruikmaken van hun stemrecht....

Op 7 juni vinden de Europese verkiezingen plaats. De Bondsdagverkiezingen,het onbetwiste hoofdnummer,– staan voor 27 september op de rol. En op 23 mei bepaalt de gezamenlijke vergadering van Bondsraad en Bondsdag – de Duitse Eerste en Tweede Kamer – of zittend bondspresident Horst Köhler (CDU) zijn hoge ambt moet afstaan aan zijn sociaal-democratische tegenstreefster Gesine Schwan.

En dan wordt in vijf van de zestien deelstaten ook nog een nieuw parlement gekozen. Morgen bijt de deelstaat Hessen (ruim zes miljoen inwoners) het spits af met verkiezingen die ten overvloede laten zien dat de parlementaire democratie onvolmaakt is. Nog geen jaar geleden ontnamen de kiezers minister-president Roland Koch zijn absolute meerderheid. Zijn CDU bleef de SPD, aangevoerd door Andrea Ypsilanti, slechts 0,1 procent voor.

Om Koch te kunnen onttronen, moest Ypsilanti echter zondigen tegen haar belofte dat ze niet met de post-communistische Die Linke zou samenwerken. Vier SPD-afgevaardigden in het deelstaatparlement onthielden een door Die Linke gedoogde minderheidsregering echter hun steun. Omdat Koch evenmin een levensvatbare coalitie kon vormen, moesten nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.

Voor de SPD dreigt de machtsgreep van Andrea Ypsilanti morgen rampzalige gevolgen te krijgen. Met haar flirt met Die Linke bracht ze de partijleiding in Berlijn in grote verlegenheid. Ze negeerde de bezwaren van de eigen achterban tegen samenwerking met Die Linke.

Leden van de SPD-fractie in de Hessense Landdag (het parlement) aan wier ‘loyaliteit’ werd getwijfeld, werden aan bedenkelijke vormen van disciplinering onderworpen. Zo belegde Ypsilanti een reeks ‘proefstemmingen’; fractieleden zouden met kracht zijn aangemoedigd om met hun mobieltje vast te leggen dat zij hun kruisje in het goede vakje hadden geplaatst.

Vier van hen hebben zich hierdoor niet laten intimideren, en verijdelden de vorming van een door Ypsilanti aangevoerde regering. Volgens de meeste Duitsers hebben ze hiermee de eer van hun partij nog enigszins gered. Maar de partij denkt daar anders over: de dissidenten dreigen te worden geroyeerd.

Ypsilanti bleef aan als partijvoorzitter, maar zag ditmaal wijselijk af van het lijsttrekkerschap. Deze eer viel toe aan de 39-jarige Ypsilanti-loyalist Thorsten Schäfer-Gümbel. De media stelden meer belang in de vraag waarom de sterk bijziende politicus zijn ogen niet laat laseren dan in diens programma. Ze zijn het erover eens dat TSG, zoals hij gemakshalve wordt genoemd, na morgen volkomen in de vergetelheid zal raken.

Die Linke, die vorig jaar net haar debuut in het Hessense parlement had gemaakt, dreigt in de val van de SPD te worden mee gesleurd. Daarmee zou voorlopig een eind komen aan de electorale zegetocht van de postcommunisten.

De partij heeft de daling in de kiezersgunst overigens in belangrijke mate aan zichzelf te wijten. In de nieuwe deelstaten (de ‘oude Bondsrepubliek’) woedt een verlammende vleugelstrijd tussen pragmatici en orthodoxe communisten. In Hessen heerst veel onvrede over ‘het ontbreken van een basisdemocratie’ binnen de partij.

Opmerkelijk genoeg lijkt de liberale FDP, van oudsher de meest geprononceerde pleitbezorger van de vrijemarkteconomie, vooralsnog het meest van de economische crisis te profiteren. Bij de verwachte winst in Hessen zal haar zeteltal in de Bondsraad zodanig kunnen toenemen dat ze in haar eentje wetswijzigingen die een tweederde meerderheid vereisen zal kunnen blokkeren.

Aan de verkiezingsuitslag van morgen wordt hoe dan ook een grote betekenis toegekend. Van oudsher geldt Hessen als een betrouwbare barometer van de stemming van het electoraat. Zo beleefden De Groenen in 1985 in Hessen hun debuut als regeringspartij.

Meer over