Machtige lobby, lichte post

Neelie Kroes blijft in Brussel, maar met wat? Haar openlijke campagne om eurocommissaris te blijven, werd een doorslaand succes. De discrete telefoontjes van premier Balkenende met Commissievoorzitter Barroso leverden echter minder op.

Nederland heeft sinds Sicco Mansholt, de eerste eurocommissaris in 1958, geen lichtere portefeuille gehad dan ICT en Telecom, Kroes’ nieuwe terrein. Maanden zei Balkenende dat hij eerst een ‘zware post’ wilde veiligstellen, dan de ‘juiste kandidaat’ zocht en dat ‘partijpolitieke overwegingen’ achteraan stonden. Dat bleek in 2004, toen Kroes met Mededinging een van de invloedrijkste posten kreeg, de juiste strategie.

De naam die de premier dit keer opgooide, stuitte bij Barroso echter op twijfel. Yvonne van Rooy was de favoriet van de premier. Als oud-staatssecretaris van Economische Zaken onder Lubbers leek de CDA’er geknipt voor een economische post. Barroso zocht ‘capabele vrouwen’, een eis waaraan de collegevoorzitter van de Universiteit Utrecht voldeed.

Barroso, die zelf de taken onder de commissarissen verdeelt, liet niettemin doorschemeren dat zij de hoofdprijs niet zou krijgen. Van Rooy moest, aldus ingewijden, genoegen nemen met Communicatie of Cultuur.

Balkenende wist dat hij forse kritiek kon verwachten als het eindresultaat een CDA’er met een lichte post was. Intussen draaide de lobby voor underdogKroes op volle kracht. In Den Haag organiseerden VVD-Kamerleden de steun van GroenLinks (‘Neelie is een stoer wijf’) tot PVV (‘ze heeft het behoorlijk goed gedaan’). In De Telegraaf zei 91 procent ‘ja’ op de stelling ‘Kroes verdient een tweede termijn’.

Ook achter de schermen werd Kroes geholpen. De Belgische oud-premier Guy Verhofstadt, voorzitter van de liberale eurofractie, had nog iets te goed van Barroso. Die werd in september herbenoemd als Commissievoorzitter dankzij de steun van de liberale europarlementariërs. Dat was niet gratis: in ruil eiste Verhofstadt dat de liberale eurocommissarissen, Kroes voorop, een grote rol zouden krijgen.

Onder die druk wilde Barroso liever Kroes dan Van Rooy, al is de verstandhouding tussen de publiciteitsbeluste voorzitter en zijn machtige eurocommissaris lang niet altijd goed.

Balkenende moest weerzin overwinnen om alsnog Kroes te kiezen. ‘Ze heeft zich gewéldig misdragen’, zegt een Haagse bron niet zonder bewondering. ‘Ze was totaal onbereikbaar. Je kon bellen wat je wil, je kreeg haar niet aan de lijn. Zelf zocht ze nooit contact. Maar ze zat wel mooi op tv in Buitenhof te verkondigen dat ze niks hoorde. Dan denk je toch: 68-jarige boef die je er bent!’

Maar zelfs met Kroes bleek de zware post niet gegarandeerd. Omdat Nederland zo lang had gewacht, waren veel interessante posten al vergeven. Daarbij zou geen enkele commissaris in een tweede termijn zijn portefeuille behouden, dus Mededinging viel sowieso af.

Toen ze dat besefte, meldde Kroes ook een ‘andere economische post’ te ambiëren. Barroso bood Wetenschapsbeleid of Milieu – maar zonder de prestigieuze klimaatagenda. ‘Daarbij is ICT en Telecom, met het vicevoorzitterschap, zo slecht nog niet’, oordeelt een ingewijde.

Balkenende – lang met zijn hoofd bij de zoektocht naar de EU-president waar hij zelf ook kanshebber voor was – stond voor een voldongen feit. Voor de Tweede Kamer, voor de publieke opinie, en voor Barroso was er maar één geschikte commissaris: Kroes. Welke post werd bijzaak. Oppositiepartij VVD won het partijpolitieke spel.