MACHT IS FANTASTISCH

Mensen worden niet beter van gepamper, vindt Hans Hoogervorst, VVD-minister van Volksgezondheid, en het is zijn taak af en toe stevig uit de hoek te komen....

Door Marc Peeperkorn

Never a dull moment', dacht Hans Hoogervorst toen hij voor een carrière als politicus koos. 'Je doet dat om grootse en meeslepende dingen mee te maken, zo zit ik tenminste in elkaar. Maar ik heb regelmatig gevoelens van walging over het vak. Politiek gaat vaak over futiliteiten. Of over vreemde zaken. Neem die gekozen-burgemeester-crisis: dat een handjevol D66-leden beslist over het voortbestaan van het kabinet, vreselijk toch ?

'Het absolute dieptepunt in de Nederlandse politiek vond ik de Bijlmerramp-enquête, over de neergestorte El-Al-Boeing. Wat daar allemaal niet aan samenzweringstheorieën is verzonnen, ook door politici: mannen in witte pakken, verdwenen vrachtbrieven, atoomlading. Flagrante onzin, het schoolvoorbeeld van een hype met heel veel schade voor het aanzien van de politiek. Ik weet nog dat ik in die tijd aanzat bij een diner. Bijna alle gasten waren woedend op de politiek. Jullie dekken alles toe, houden elkaar de hand boven het hoofd. En het ging nergens over! Dat zijn momenten waarop ik denk: een nuttig beroep is ook leuk .'

Hans Hoogervorst (49), minister van Volksgezondheid. Al twee keer uitverkozen tot de machtigste man in de wereld van de zorg. Zadelt iedere burger volgend jaar op met een nieuwe zorgpolis. Een VVD'er in hart en nieren. Ronduit rechts en altijd prikkelend. Chronisch zieken? Die profiteren zoveel van de zorg dat ze best eens wat terug mogen betalen via de noclaim. 'Omgekeerde solidariteit, noemde ik dat. PvdA-leider Bos vond het de meest stuitende opmerking die hij ooit van een minister gehoord had.'

Moslims? 'Ze staan wél op de wachtlijst voor organen, maar zijn zelf zelden donor.' Chronische vermoeidsziekte ME? 'Rust roest.' Homeopaten? 'Ik hou me in: ik heb een hartgrondige hekel aan alles wat met bijgeloof te maken heeft.' Het is bijna retorisch maar toch: heeft Hoogervorst een kort lontje? 'Ik vind het leuk om me op te winden. Ik pomp mezelf op. Het korte lontje is niet omdat ik wispelturig ben. Ik ontbrand snel, maar het is ook snel over. Ik ben uit ergernis de politiek ingegaan, dat moet ik wel blijven voeden.'

Zeven jaar zit Hoogervorst inmiddels aan de knoppen, eerst als staatssecretaris en daarna als minister in drie opeenvolgende kabinetten. Maar pas nu wordt hij op straat herkend. Een bewuste keuze. 'Ik beschouwde publiciteit als een noodzakelijk kwaad. Optreden in een tv-programma vond ik ontzettend eng. Ik meed het, gewoon plankenkoorts.'

Sinds een jaar voelt hij zich prettig voor de camera, in kranten, tijdschriften, ja zelfs in society-rubrieken. 'Ik heb de tijd gehad me te ontwikkelen.' En met succes, want Hoogervorst is niet meer van scherm en pagina's af te branden. Debatjes met de Tweede Kamer voert hij met twee vingers in zijn neus. Controversiële uitspraken brengen hem niet in problemen.

'Het lijkt mij allemaal makkelijk af te gaan, maar ik verzeker: het leven van een Nederlands bewindspersoon is geen sinecure. Ik bereid mij steeds opnieuw heel goed voor. Je kunt overal uitglijden. Maar ik ben intussen een van de meest ervaren mensen op het Binnenhof. Het zou een schande zijn als ik me niet staande weet te houden in een deb at.'

Middelmaat is niet aan hem besteed. 'Ik zit niet in de politiek om alles maar toe te dekken. Ik ben iemand met sterke opinies, dat is mijn toegevoegde waarde aan de politiek.' Lachend: 'Ik heb vaak fantasieën dat ik Nederland vier jaar lang per decreet mag regeren. Hoe ons land er dan uit zou zien? Beter!'

Aanvankelijk wijst niets erop dat Hoogervorst ooit op het ministerspluche zou belanden, laat staan voor de VVD. Zijn middelbare school Sancta Maria in Haarlem doorloopt hij nog fluitend. 'Ik scoorde geen hoge cijfers, dat interesseerde me ook niet, maar ik kon moeiteloos m'n zeventjes halen.' De klap komt daarna, in Amsterdam, tijdens de studie geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam.

'Toen gebeurden er vreselijke dingen, ik zakte voortdurend voor tentamens. Ik wist niet wat me overkwam. Hoorcolleges met driehonderd man en dan eens per drie maanden tentamen over zo'n dikke pil. Totaal waardeloos. Ik ben nooit goed geweest in uit mijn hoofd leren. Het tentamen Middeleeuwse geschiedenis heb ik vijf keer moeten doen. Ik begon vreselijk aan mezelf te twijfelen.'

Het is in die tijd, de ideologische hoogtijdagen van Den Uyl, dat u lid wordt van de PvdA. 'De omgeving waarin ik verkeerde, was nog een slagje linkser. Mijn broer kwam thuis met kabouters en provo's. Allemaal lang haar, ver over de schouders, ik heb het zelf ook gehad. Op mijn slaapkamer hing de poster van de PSP aan de muur, met die koe en die naakte dame. De PvdA werd in die tijd als reactionair gezien. Ik ben links geweest maar altijd fel anticommunistisch. Iedereen kon zien wat voor verwerpelijk systeem dat was. Daarom moest ik nooit wat hebben van die door de CPN gedomineerde studentenvereniging ASVA .'

De ASVA organiseerde wel de beste feesten. 'Daar werd ik niet voor uitgenodigd. Ik herinner me goed dat ik ooit tegen zo'n ASVA'er zei: ik zal nog eerder lid van de VVD worden dan van de CPN. Hij keek me vol verachting aan en ik vond het eerlijk gezegd zelf ook een volstrekt hypothetische kwestie.

'Mijn 'bekering' kwam midden jaren tachtig. Ik kom uit een eenvoudig nest. Mijn vader was ambtenaar bij de PTT, hij had een hekel aan zijn werk. De vruchten van de wederopbouw stonden mij helder voor ogen. Eerst kwam de ijskast in huis, toen de tv, daarna een auto.'Ik wist: dit is alleen mogelijk dankzij de economische groei. En die werd bedreigd door de verzorgingsstaat die totaal uit het lood was geslagen. Daarom wilde ik in de politiek, bij de VVD, om de bakens te verzetten. De PvdA was daar nog helemaal niet aan toe.'

Bij de VVD werd u de tekstschrijver van fractieleider Frits Bolkestein. Een gespreid bedje. 'Het was een geweldige periode. Toen Bolkestein eenmaal doorhad dat ik een pen kon hanteren, mocht ik me naar hartelust uitleven. Ik kon het zo gek niet verzinnen of hij wilde het wel uitspreken. Iedere week was er een happy hour in Frits zijn kamer, waarin hij met een paar getrouwen de komende weken doorsprak. Wij gingen de agenda zetten! Bolkestein is hét voorbeeld dat je nooit te oud bent om te leren. De man was, op z'n zachtst gezegd, sociaal onbeholpen. Dat heeft hij overwonnen.

'De mooiste speech schreef ik net voor de Statenverkiezingen van 1995. Wij zijn de gekke Henkie van Europa, was de boodschap. We betalen te veel aan Europa, laten te veel asielzoekers toe en geven teveel ontwikkelingshulp. Gevleugelde oneliners als (op bekakte toon): het is in Nederland makkelijker om de uitkeringen te verlagen dan de ontwikkelingshulp. Volstrekt taboe op dat moment. Ik wist: hier gaat enorme stront van komen. Daarom had ik alles heel goed onderbouwd.

'Bolkestein stak die speech af in Noordwijk. Alle VVD-coryfeeën uit Europa zaten op de eerste rij en trokken asgrauw weg. PvdA-minister Pronk reageerde gebeten:

volksmennerij! Maij-Weggen (CDA) zei dat wij hetzelfde waren als Le Pen. Het gaf een enorme s ch w u n g aan de Statenverkiezingen, waar we vervolgens het hoogste aantal stemmen ooit haalden. En premier Kok was zuur, zo zuur, o, dat was fantastisch.'

U geniet ervan om de boel op te lieren? 'Politiek is ook spel. Het is heerlijk als andere partijen vanuit hun idee-fixen in jouw verbale valkuilen donderen. En dat deden ze, allemaal. Het was een juweel van een speech, taboedoorbrekend, de feiten klopten, met een enorme politieke impact. Maar het is niet alleen jennen om te jennen. Soms is een shocktherapie noodzakelijk, anders beweegt er niets.'

Dan suggereert u dat chronische vermoeidheid (ME) aanstellerij is? 'De medische wetenschap kent vele dwaalleren. ME is wetenschappelijk niet bewezen. Wat dat betreft vind ik het heel belangrijk dat ik op Volksgezondheid zit. Deze portefeuille is beladen met valse emoties. Het is mijn taak af en toe stevig uit de hoek te komen over verschijnselen als alternatieve geneeswijzen en die vermoeidheidsziekte. Mensen worden niet beter van gepamper.'

Artsen, specialisten, apothekers, geen medische beroepsgroep ontloopt uw toorn. 'Ik ervaar het als een groot voordeel dat ik niet uit dat wereldje kom. Dan maakt het makkelijker af en toe een taboe te doorbreken. In het algemeen word ik trouwens goed gepruimd, behalve door de huisartsen. Ik zeg soms pittige dingen, over specialisten bijvoorbeeld, maar volgens mij wordt die duidelijkheid wel geapprecieerd. Ik doe het op een respectvolle manier.' Door ze als 'teerhartige zieltjes met lange tenen' neer te zetten? 'Haha, dat was wel weer een schitterende uitspraak. Ik voel me overigens wel gepakt door die journalist, want het was duidelijk niet de bedoeling dat het opgeschreven zou worden.'

Moslimorganisaties waren ook niet te spreken over hun vermeende 'orgaanhonger.' 'Ik heb behoorlijk gedoe gekregen over die opmerking. Het is dat ik niet bekend sta als een brokkenpiloot, anders had ik hier misschien niet meer gezeten. Het gebeurt me niet vaak, zo'n opmerking. Dat soort dingen moet je zorgvuldig doseren.'

Eerder joeg u de halve welzijnssector in de gordijnen door hun subsidies te verlagen of stop te zetten. 'Die subsidiebrief is een prachtig voorbeeld van politiek management. Eerst heb ik op mijn ministerie al die geldstromen laten doorlichten. Vervolgens is daar een goede bezuinigingsfilosofie onder gelegd. Toen de brief klaar was, dacht ik: toch maar even langs het kabinet geleiden. Dat werd een waar pandemonium. Iedereen greep direct naar de bijlage met de clubs die hun geld zouden verliezen.

'De protestants-christelijke geitenfokkersvereniging, het Joods Maatschappelijk Werk, alle bewindslieden hadden zo hun eigen lievelingetjes. Toen heb ik gezegd: ik moet bezuinigen, ik neem de volle laag in de Tweede Kamer op me. Dat vonden ze best. Een jaar later was geen van de getroffen instellingen koppie onder gegaan.'

U bent een man met een missie. Wie zijn uw voorbeelden? 'Ik ben een klassieke vooruitgangsdenker. Als kind heb ik de boeken van Jules Verne verslonden, heel inspirerend. Niet zozeer vanwege die duikboten maar vanwege dat 19de-eeuwse gevoel wat er met techniek en ratio te bereiken valt. Dat komt naar boven als ik de homeopathie aanpak.

'Een voorbeeld in de politiek is Drees. Als zo iemand de leiding had gehouden bij de PvdA, zat ik misschien nog bij die partij. Ik bewonder Blair en ik ben een absoluut fan van Thatcher. De grote verdienste van Blair is dat hij haar erfenis niet heeft verkwanseld. Engeland is nu een van de sterkste landen van Europa. Dat is te danken aan de hervormingen die Thatcher in de jaren tachtig heeft doorgevoerd. Zij persoonlijk, want haar conservatieve partij zat vol met mensen van pappen en nathouden.' U kunt slecht tegen kritiek. 'Iedereen deelt liever uit dan dat hij incasseert. Het grootste gevaar voor een bewindspersoon is dat hij te weinig kritiek krijgt. Je ambtenaren deinzen daar toch vaak voor terug, dat is de aard van van het beestje. Mijn moeder -ze is 82 jaar -levert af en toe commentaar. Ze vond het onnodig dat ik onlangs als schrikbeeld neerzette dat de vruchten van het kabinetsbeleid op een presenteerblad naar PvdAleider Bos zouden gaan. Ze stemt VVD, maar puur uit loyaliteit met haar zoon. Anders zou ze PvdA stemmen.'

Zijn grootste uitdaging is de invoering van de nieuwe zorgverzekering volgend jaar. Waar illustere voorgangers als Dees, Simons en Borst zich stukliepen op taai medisch en politiek verzet, is Hoogervorst zeker van zijn succes. 'Als het fout gaat, is mijn ministerschap mislukt. Hier word ik op afgerekend. Maar het gaat niet verkeerd. Het is als een militaire operatie voorbereid. Niets is aan het toeval overgelaten.'

De verhalen over chaos en rampspoed van zijn tegenstanders deren hem niet. Natuurlijk zullen er kinderziekten zijn, maar de risico's zijn beheersbaar. 'We gaan het voltooien. Ik heb mijn topambtenaren gevraagd: wie treedt er met mij af als dit mislukt? Dat werkt zeer louterend. Een paar staken hun hand op. Haha, die namen heb ik onmiddellijk opgeschreven.'

Hij geniet van de macht. 'Het is fantastisch om aan de knoppen te zitten. Ik ben nog steeds verbaasd dat als ik iets besluit, het dan ook daadwerkelijk gebeurt. Daar kijk ik met verwondering naar.' Meer dan in vertrouwen investeert Hoogervorst in afspraken. Hij trekt zijn eigen plan. 'Vriendschappen zijn schaars in de politiek.'

Er is kameraadschap en lol, getuige kerstdiners van de VVD waar Hoogervorst steevast eindigde op schoot van oud-minister Annemarie Jorritsma. 'Dat was traditie, altijd een innige omhelzing tot slot.' Maar echte vrienden? 'Zalm en Bolkestein beschouw ik als zodanig. Geert Wilders was m'n maatje, tot hij opstapte.'

U voelt zich door hem verraden? 'Ja, het is vreselijk. Ik merk dat Geert graag weer normaal met mij wil doen. Maar ik kan het niet. Ik kan het niet opbrengen om een gesprek met die jongen te voeren. Hij heeft de VVD zoveel schade berokkend. Terwijl hij zonder VVD niks was geweest. Nu zit hij daar in zijn zielige eentje in een partij zonder perspectief. Wie sluit zich aan bij een jongen die het niet eens redt in een vrijgevochten bende als de VVD? Allemaal uit de hand gelopen ijdeltuiterij.'

De VVD beslist eind deze maand over een nieuwe koers in het Liberaal Manifest. Waar moet de partij naartoe? 'De kern moet blijven: indikken van de verzorgingsstaat. De VVD is gek als ze van die lijn afstapt. We zijn pas halverwege. Als we willen dat immigranten integreren, kunnen we ons niet veroorloven dat 50 procent van de mensen in de bijstand allochtoon is. De afstand tussen werk en een uitkering is nog steeds te klein. De effectieve leeftijd waarop mensen met pensioen gaan, moet omhoog, in ieder geval tot 65 jaar. De VVD zal in deze discussie altijd aan de gedurfde kant zitten. Aan de rechterkant, wel te verstaan.'

En uw eigen ambities? 'De gedachte te stoppen in de politiek speelt wel eens door mijn hoofd. Bij de volgende verkiezingen ben ik over de 50, een mooi moment voor iets anders. Als ik deze zware klus goed afrond, liggen er vele wegen voor mij open. Ik ben begonnen in bedrijfsleven, misschien eindig ik er ook. Als ik minister blijf, zou ik Financiën heel leuk vinden. Ik heb daar maar negen maanden gezeten. Het fractievoorzitterschap van de VVD trekt mij niet. Ik ben daarvoor niet in de picture en wilde dat graag zo laten.'

Het Binnenhof benauwt een beetje? 'Het politieke bedrijf vreet je met huid en haar op. Ik ben ontzettend blij dat ik er via mijn vrouw een andere wereld naast heb. Marisa is Mexicaanse, ik ontmoette haar in Londen op een feestje. Voor mij was onmiddellijk duidelijk: zij is het. Maar ja, het was al zo vaak duidelijk geweest in mijn liefdesleven, dat was beslist geen garantie voor succes. Mijn vrienden waren in totale wanhoop. O God, gaat ie weer, met een Latijns-Amerikaanse dit keer en nog kunstschilder ook. Dat kon niet goed gaan. Maar zie, we zijn gelukkig getrouwd. Ik ben een calvinist, daarom word ik aangetrokken door de Latijnse cultuur. Het is minder boers dan in Nederland. Daar is ook weinig voor nodig. En de vrouwen zijn mooier.'

Meer over