'Machogedrag van topmanagers schaadt bedrijfsbelang'

Wout Buitelaar, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam, hekelt de 'verbijsterende' stijging van topsalarissen...

'De stijging van de topsalarissen legt de gebreken in het denken van ondernemers bloot', zegt Wout Buitelaar. 'Enerzijds staan ze zich voor op het lopen van risico's. Maar bij belonen onttrekken ze zich daar juist aan. Ze wijzen ter verantwoording van hun salarisstijging naar het buitenland, maar weigeren tegelijk dezelfde risico's te lopen als buitenlandse collega's. Die worden makkelijker ontslagen als de zaken niet goed gaan.'

Buitelaar is hoogleraar bedrijfsorganisatie en arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam. De aanhoudende forse gemiddelde stijging van de beloning van topbestuurders in het bedrijfsleven vervult hem met verbijstering.

'Topondernemers vergeten hun voorbeeldfunctie. Kijk naar KPN. Dat maakte hardhandig kennis met de ontslagcultuur. Tegelijk kwam Ad Scheepbouwer die als nieuwe topman buitensporige beloning vroeg én kreeg nog voor hij iets had gepresteerd bij KPN. Sterker: hij was als commissaris mede-verantwoordelijk voor de gang van zaken tot dan toe. De banen van gewone werknemers staat ondertussen op het spel. Zíj lopen risico. KPN is groot geworden dankzij werknemers in tentjes langs de weg maar dat wordt door de schoorsteen gejaagd met KPN Mobiel.

'Hoe denken topfunctionarissen en commissarissen dat zoiets overkomt op de werkvloer? Dit soort machogedrag dient geen bedrijfsbelang op lange termijn.'

- Werkgevers vinden dat zij met topbeloning concurrerend moeten zijn met het buitenland. Is dat een steekhoudend argument ?

'Dat is betrekkelijk. De top in het bedrijfsleven wordt overigens vooral binnen de eigen onderneming geworven. Dat kunnen heel goed buitenlanders zijn maar van eigen kweek en uit eigen cultuur.

'Gewone werknemers gaan wel steeds daar waar vraag naar hun kennis en kunde is. Kijk vrijdagmiddag maar eens op het vliegveld van Dublin. Vrijwel alle vluchten zitten vol. De inkomende met bouwvakkers die voor het weekend naar huis komen. De uitgaande vluchten zitten vol informatici die naar het continent gaan.'

- Wat zijn de gevolgen voor de bereidheid tot een gematigde loonstijging bij werknemers ?

'Over het algemeen is de loontevredenheid in Nederland goed. De zorg schiet eruit, daar is de tevredenheid laag. Juist in de semi-publieke sectoren meet de top zich soms macho-gedrag aan, nageaapt van het bedrijfsleven. Kijk naar de beloning van Rolf Pagano, de inmiddels vertrokken interim-manager van Foster Parents. In de zorgsector wordt plots ook bedrijfsmatig werken ingevoerd. Het verplegen van mensen heet ineens ''het product huishoudelijke verzorging''. Handelingen worden in minuten uitgedrukt. Dat is het werk van externe managers die met gouden kettingen worden vastgebonden. Terwijl goed betaalde ervaringsdeskundigen die het werk zelf kennen, effectiever kunnen zijn.

'In de zorg zijn raden van toezicht daarvoor verantwoordelijk. Zij moeten rekenschap gaan afleggen net zoals raden van commissarissen in het bedrijfsleven. Nu die aansprakelijk zijn voor hun werk, worden zij zich bewust van hun verantwoordelijkheid.'

- Is KPN geen incident ? Is geen kentering waarneembaar in de opsteling van topondernemers ?

'Bij andere bedrijven zien ondernemers hun voorbeeldfunctie beter. De top van KLM bijvoorbeeld meldde dat het bedrijf op zijn tellen moest passen en zei tegelijk dat de top zelf inleverde. Kijk ook naar ABN Amro waar de reorganisaties niet alleen op de werkvloer voelbaar zijn maar tot in de raad van bestuur.

'Misschien begint zich een kentering af te tekenen. Bij DSM kunnen managers die het personeelswelzijn hoog in het vaandel dragen jaarlijks een social award krijgen. In de VS doen de drie P's, people, planet, profit opgeld als tegenhanger van het eenzijdige aandeelhoudersbelang en de vereenzelviging van de topmanagers daarmee. En in Nederland roept de werkgeversvereniging AWVN de leden op tot reflectie op hun eigen gedrag.'

Meer over