Luchthaven in verval is bekend door de CIA

De hal van de luchthaven van Szymany lekt, landen is er op eigen risico. Hier zou in 2003 een CIA-vlucht zijn geland....

‘Luchthaven van Szczytno-Szymany’, staat er op de verkeerstoren. ‘Guantánamo Bay’ zou toepasselijker zijn, zegt Jacek, de luchthavendirecteur. Zijn naam wil hij liever niet noemen. Het personeel heeft van de manager een spreekverbod gekregen.

Jaceks opmerking is als een grap bedoeld. De berichten dat de CIA van de luchthaven van Szymany in het noordoosten van Polen zou hebben gebruikt voor het verhoor van Al-Qa’ida-gevangenen, kan hij moeilijk geloven.

Het gebouw waarvan de verkeerstoren deel uitmaakt, dateert uit de jaren vijftig. Vooral de begane grond maakt een belabberde indruk. In de pas enkele jaren geleden gerenoveerde aankomsthal regent het binnen.

Ook de bijgebouwen zien er niet als potentiële gevangenissen uit. In een van de kamers staan lege badkuipen, restanten uit de tijd dat Szymany in handen van de Poolse luchtmacht was. Pas in 2000 werd de basis overgedragen aan een door het provinciebestuur en de luchthaven van Warschau gecontroleerde firma.

In een van de gebouwen zitten enkele personeelsleden thee te drinken. Ze wachten op betere tijden. Sinds de luchthaven begin 2005 om veiligheidsredenen gesloten werd, is er geen enkel buitenlands toestel meer geland. Wie van de landingsbaan gebruik wil maken, doet dat op eigen verantwoordelijkheid. Meestal gaat het om sportvliegtuigen.

Op Szymany landen is niet zonder risico’s, vertelt Jacek. Een rit over de landingsbaan, een zestig meter brede strook beton van twee kilometer lang, maakt duidelijk waarom. De betonplaten liggen er ongelijk bij; hier en daar zijn stenen losgekomen. Jacek raapt een vijf centimeter dikke kei op. ‘Als die in de motor terechtkomt, is het voor grote toestellen afgelopen’, vertelt hij. Hun straalmotoren zuigen de losse stenen aan.

Toch is het op Szymany dat op 22 september 2003 een door de CIA gebruikte Boeing 737 met gevangenen geland zou zijn. ‘De landingsbaan was toen nog in betere staat’, zegt Jacek. Van de Boeing heeft hij net als de andere personeelsleden niets opgemerkt. Hij moet ’s nachts geland zijn. Van andere geheime vluchten heeft hij geen weet. Er was toen veel beweging op de luchthaven, zegt hij. Maar iets verdachts heeft hij nooit opgemerkt.

Ook Tomasz Starowieyski, de manager, zegt niets te verbergen te hebben. Sinds hij in Szymany de baas is, is er geen enkel toestel van buiten de Europese Unie geland. De CIA-vluchten moeten voor zijn komst als manager in maart 2004 hebben plaatsgevonden, zegt hij.

Van de landing van de Boeing was Starowieyski dankzij de vluchtregisters op de hoogte. Hij maakte er gebruik van om Szymany bij potentiële klanten te promoten. Met gemengd succes. ‘Voor de affaire losbarstte, wilde niemand geloven dat hier ook Boeings konden landen’, lacht hij.

Starowieyski hoopt dat Szymany van de huidige belangstelling zijn graantje kan meepikken. Zodra de landingsbaan is opgeknapt, hoopt hij met lijnvluchten te beginnen. Met het Ierse Ryanair heeft hij al een intentieverklaring ondertekend, en ook maatschappij Wizzair heeft interesse betoond.

Toch kan Starowieyski een verwijt aan het adres van zijn voorganger Jerzy Kos niet onderdrukken. Toen Kos begin vorig jaar naar Irak vertrok voor zaken, stond de luchthaven aan de rand van het bankroet. In Irak verging het hem niet beter. Hij werd er in juni 2004 ontvoerd. Zijn bevrijding had hij te danken aan de Amerikanen. Het maakt de verdachtmakingen aan zijn adres er niet minder om. Maar Kos wil geen commentaar geven: ‘Het interesseert me bitter weinig’, zegt hij over de telefoon.

Volgens Samowieyski is het aannemelijk dat Szymany in het verleden voor het transport van terreurverdachten gebruikt werd. Maar dat ze op de luchthaven werden vastgehouden, houdt hij niet voor mogelijk. ‘Waarschijnlijk belandden ze met geblindeerde wagens op de basis van Stare Kiejkuty, aan de andere kant van Szczytno. Het is geen geheim dat de CIA er regelmatig op bezoek kwam.’

In Stare Kiejkuty bevindt zich sinds 1971 een opleidingscentrum van de Poolse geheime dienst. Ook de CIA blijkt er een basis te bezitten. Woensdag meldde het Duitse weekblad Stern dat de Amerikaanse geheime dienst er sinds 1999 of 2000 over een eigen paviljoen beschikt, waar hun Poolse collega’s geen toegang tot hebben. Het zou van de rest van het kamp zijn afgescheiden met prikkeldraad en een drie meter hoge muur.

Bij een bezoek aan het opleidingscentrum zijn aan de streng bewaakte toegangspoort alleen enkele appartementsblokken te aanschouwen. Toegang krijgen blijkt onmogelijk.

Dat ze in Kiejkuty geen pottenkijkers dulden, bewijst een bezoek aan het dorp. Een terreinwagen van de Poolse geheime dienst patrouilleert er in de straten. Wanneer een van de inwoners uitleg wil verschaffen, komen de inzittenden in actie: ‘U mag hier niet langs de kant van de weg parkeren. We hebben het recht u te arresteren. ’

De intimidatie blijkt te werken. De verkoopster in de enige winkel van het dorp onderbreekt haar klanten, wanneer ze over de basis beginnen. Een andere inwoner doet alsof hij nog nooit van het opleidingscentrum heeft gehoord.

Alleen het dorpshoofd blijkt tot een gesprek bereid: ‘Niemand weet hier iets, niemand zegt hier iets.’ De plotse belangstelling voor zijn dorp begrijpt hij niet. Over de berichten over de CIA-gevangenen zegt hij: ‘Veel rumoer om niets.’

Meer over