Luchtaanvallen op Syrië: nederlaag of overwinning voor Assad?

De Verenigde Staten zijn begonnen met het uitvoeren van verkenningsvluchten boven Syrië, zo melden bronnen in Washington. Mogelijk vormt deze stap een opmaat voor militair ingrijpen. Staat de Syrische president Bashar al-Assad te juichen nu het Westen eindelijk ingrijpt tegen terrorisme in zijn land of voelt hij zich buitenspel geplaatst? Vijf vragen, en de reactie daarop van Volkskrant-correspondent Remco Andersen.

Irene de Zwaan
Een IS-strijder in Raqqa, de machtsbasis van de terreurorganisatie in Syrië. Beeld ap
Een IS-strijder in Raqqa, de machtsbasis van de terreurorganisatie in Syrië.Beeld ap

Waarom wordt nu opeens ingegrepen?
'De kracht van de Islamitische Staat (IS) is zo groot geworden dat de beweging ook een bedreiging voor het Westen en daarmee voor de VS vormt', aldus Andersen. 'Militair ingrijpen is daardoor onvermijdelijk.'

De woordvoerder van het Witte Huis, John Earnest, gooit het in een interview met The New York Times over een andere boeg: 'Ons beleid aangaande het nastreven van de Amerikaanse belangen in deze regio van de wereld is eigenlijk heel duidelijk: we willen ervoor zorgen dat het Amerikaanse personeel beschermd wordt.'

In Syrië zitten naar schatting nog zo'n 30 journalisten vast. Het is niet bekend hoeveel gegijzelden de Amerikaanse nationaliteit bezitten. Dat zij met de dood worden bedreigd, bleek wel uit de onthoofding van de Amerikaanse journalist James Foley vorige week. Zijn collega en landgenoot Steven Scotloff, die als freelancejournalist voor Time werkt, zal de volgende zijn als de VS doorgaan met luchtaanvallen op IS-doelen, zo waarschuwde de beul in het onthoofdingsfilmpje.

Correspondent Remco Andersen zou het 'niet logisch' vinden als er luchtaanvallen worden uitgevoerd omwille van enkele gegijzelde Amerikaanse burgers. 'Hier zit meer achter.'

Is deze stap een overwinning of nederlaag voor Assad?
De Syrische president zal zeker blij zijn met de luchtaanvallen, stelt Andersen. 'Hij roept al meer dan drie jaar dat hij strijdt tegen terrorisme. Nu kan Assad zeggen dat de VS en Syrië tegen dezelfde vijand vechten. Dat ze, anders gezegd, aan dezelfde kant van het conflict staan. Je kunt er donder op zeggen dat Assad, zodra Amerika begint met luchtaanvallen, ook bombardementen gaat uitvoeren op IS-doelen. Die beelden worden dan groots op de televisie uitgezonden.'

Tegelijkertijd zal Assad er niet blij mee zijn als hij buitenspel wordt gezet. Obama heeft al aangekondigd dat hij niet van plan is samen te werken met het Syrische regime. In een reactie heeft Syrië laten weten dat het eenzijdige luchtaanvallen als 'daad van agressie' zal beschouwen.

Waarom kiest Amerika ervoor om Assad niet te betrekken bij eventueel militair ingrijpen?
De Amerikaanse veiligheidsadviseur Benjamin J. Rhodes beschrijft het als volgt: 'Het is niet zo dat de vijand van de vijand mijn vriend is. Krachten bundelen met Assad zal de soennitische bevolking in Syrië en Irak permanent van ons vervreemden, terwijl zij een noodzakelijke rol spelen in het ontmantelen van IS.'

Collaboreren met het Syrische regime zou gezichtsverlies voor Obama betekenen: hij werkt in dat geval zichtbaar samen met een vijand die wereldwijd wordt verguisd. Onder zijn leiderschap zijn in ruim drie jaar tijd al meer dan 170.000 doden gevallen.

De Syrische president Bashar al-Assad. Beeld EPA
De Syrische president Bashar al-Assad.Beeld EPA

Wat zijn de militaire mogelijkheden van de VS in Syrië?
Indien wordt overgegaan op luchtaanvallen in Syrië, dan zullen die volgens defensiespecialisten vooral langs de grens tussen Irak en Syrië worden uitgevoerd. Ook de machtsbasis van IS in Syrië, in de noordelijke stad Raqqa, is vermoedelijk een doelwit.

De Syrische luchtmacht is in staat om Amerikaanse toestellen terug te dringen. Daarom zal mogelijk worden gekozen voor het afvuren van langeafstandsraketten vanuit het grensgebied. De Amerikaanse luchtmacht beschikt over een systeem dat signalen de lucht in kan sturen die ervoor zorgen dat Amerikaanse gevechtsvliegtuigen niet via de Syrische radar worden gedetecteerd. Dit geeft het luchtmachtpersoneel een beperkte hoeveelheid tijd om IS-doelen te raken.

B-2 bommenwerpers, die nauwelijks zichtbaar zijn op de radar, zijn geschikte toestellen voor een dergelijke operatie. Ook kan gekozen worden voor Tomahawk-kruisraketten, die vanaf schepen in zee worden afgevuurd.

Volgens Andersen is er nog een theorie mogelijk: 'De Amerikanen zouden wel eens de Syrische Koerden kunnen inschakelen in hun strijd tegen IS. Het zijn de Syrische Koerden geweest die de uittocht van de yezidi's van de berg in Irak mogelijk hebben gemaakt. Assad en de Koerden opereren in een soort gelegenheidshuwelijk. Ze vechten allebei tegen IS en niet tegen elkaar. Maar uiteindelijk willen de Koerden een eigen staat op Syrische grond, dus vrienden zijn het niet. Het is goed mogelijk dat Amerika ervoor kiest om geen zaken te doen met Assad, maar wel met de Koerden, die dan als een soort tussenpersoon fungeren. Ik heb het gevoel dat er een plannetje op tafel ligt waar wij nog niets van weten.'

De Koerden in Syrië werken nauw samen met de Turkse PKK, die door de Verenigde Staten en de Europese Unie als terreurorganisatie wordt aangemerkt. Daarin schuilt wel een gevaar, zegt Andersen. 'De Turkse regering zal niet blij zijn als de Amerikanen gaan samenwerken met de Koerden in Syrië, maar de dreiging van IS is waarschijnlijk van groter belang.'

Hoe zal Syrië reageren als Amerika tot militaire actie overgaat?
De Syrische minister van Buitenlandse Zaken, Walid al-Muallem, heeft gisteren aangekondigd 'dat Syrië klaar is om op regionaal en internationaal niveau samen te werken in de strijd tegen terrorisme'.

Maar die samenwerking is, zoals eerder al werd opgemerkt, niet zo vanzelfsprekend. Het is de vraag hoe Syrië gaat reageren als Amerikaanse vliegtuigen zonder toestemming zijn luchtruim betreden. 'Het land neemt zijn territorium heel serieus', zegt Andersen. 'Dat moet zeker niet onderschat worden.'

President Obama heeft toestemming verleend aan het uitvoeren van verkenningsvluchten boven Syrië. Beeld ap
President Obama heeft toestemming verleend aan het uitvoeren van verkenningsvluchten boven Syrië.Beeld ap
Een Amerikaans gevechtsvliegtuig van het type F/A-18 neemt deel aan een militaire oefening boven de Filipijnen. Beeld ap
Een Amerikaans gevechtsvliegtuig van het type F/A-18 neemt deel aan een militaire oefening boven de Filipijnen.Beeld ap
Jihadisten in Raqqa, hun machtsbasis in Noord-Syrië. Beeld ap
Jihadisten in Raqqa, hun machtsbasis in Noord-Syrië.Beeld ap
Strijders die loyaal zijn aan de Syrische president Assad in Mleiha, nabij de hoofdstad Damascus. Beeld reuters
Strijders die loyaal zijn aan de Syrische president Assad in Mleiha, nabij de hoofdstad Damascus.Beeld reuters
Meer over