Louise Bourgeois als bouwsteen

Zorgvuldig selecteerden jonge curatoren werk naast dat van Bourgeois.

Beeldende kunst: He disappeared... ***

He disappeared into complete silence: rereading a single artwork by Louise Bourgeois. De Hallen, Haarlem. T/m 4/12. dehallenhaarlem.nl

Ze is pas na haar 70ste doorgebroken in Amerika en lijkt pas sinds haar dood bezig met een opmars in Nederland. Vorig jaar werd het werk van de Frans-Amerikaanse beeldhouwer en tekenaar Louise Bourgeois (1911-2010), bekend van een door relationele benauwenis en verwrongen seksualiteit getint oeuvre, voor het eerst uitgebreid getoond in het Gemeentemuseum Den Haag. Nu ligt een van haar werken ten grondslag aan een tentoonstelling die alle uithoeken van de Haarlemse Hallen beslaat.

Dat de jonge curatoren Laurie Cluitmans en Arnisa Zeqo drie jaar geleden in Parijs onder de indruk raakten van Bourgeois' tamelijk onbekende en vroege werk He disappeared into complete silence (1947) is begrijpelijk. De combinatie van negen etsen en parabels, in de zolderzaal van de Hallen te zien, over de tragiek van het alledaagse leven is zo geestig, triest, gruwelijk en poëtisch dat het geen mens onberoerd laat. De combinatie is des te intrigerender omdat de in dunne lijnen opgetrokken, wankele architectonische constructies zo neutraal van toon zijn, terwijl Bourgeois in de parabels zo onverwacht direct en scherp uit de hoek komt.

Lastiger te begrijpen is waarom je zo'n rijk, compleet en tot de verbeelding sprekend werk zou willen herinterpreteren door het als bouwsteen uit te roepen voor een tentoonstelling met tientallen werken van hedendaagse kunstenaars. Is die hedendaagse kunst wel opgewassen tegen de brille van Bourgeois, verwordt het niet tot louter illustratie?

Wat bij binnenkomst in De Hallen meteen voor het idee en de aanpak van Cluitmans en Zeqo pleit, is hun originele en zorgvuldige keuze van werk: veelal onbekend, of het nu uit de collectie van De Hallen komt of niet. Dat werk - de prachtige serie fotografures waarin Tacita Dean historische rampen laat zien of de Lampada Annuale (1966-1967) van Alighiero e Boetti, die slechts elf seconden per jaar brandt - is ook zonder relatie met Bourgeois de moeite waard.

Ook de opzet van de tentoonstelling is grotendeels goed gelukt, door steeds een groepje prenten met een eigen thematiek als leidraad te nemen. Vooral in de zolderzaal komt het door Bourgeois in beeld en woord geschetste gruwelijke lot van eenzame zielen op uiteenlopende wijze tot leven. In de bizarre Machine Torture (1975), uit een verhaal van Kafka, ooit gemaakt naar instructie van de Zwitserse tentoonstellingsmaker Harald Szeemann. In de even bescheiden en zwartgallige schilderijen en animaties van de Iraans-Amerikaanse kunstenaar Tala Madani (1981), zoals Accident series (metro) (2009) waarbij de ene man de ander onder de trein duwt en diens lichaam verandert in een Baconachtige smurrie. In de aangrijpende video Johan-Francois (afasie) (2001-2003) van Sven Augustijnen over de wanhopige eenzaamheid van door hersenziekte geteisterde mannen.

Het knappe van deze keuze is dat de werken op begrijpelijke wijze met diverse draden zijn verweven met de prenten van Bourgeois, zowel in vorm als in absurdisme of emotie, wat het over en weer kijken en vergelijken stimuleert, terwijl ze tegelijk een heel eigen wereld tevoorschijn roepen.

Nog een aantal keer nemen de werken je op zo'n intelligente en meeslepende manier mee, laten ze je heen en weer kijken van de angstaanjagende bouwsels van Bourgeois naar, bijvoorbeeld, de gehavende, verlaten gebouwen van Zarina Bhimji in het door etnische zuiveringen geteisterde Oeganda, met een soortgelijke fragiele constructie. Naar beneden toe verwatert de opzet, neemt de scherpte van de keuze af en gaan algemene thematieken en formele overeenkomsten domineren. Hoe fraai ook de werken raken op drift, krijgen een te grote mate van inwisselbaarheid.

Maar dan heeft de tentoonstelling allang gedaan wat ze moest doen: het werk van Bourgeois lostornen van zijn eigen planeet van particulier ongeluk en optillen in een nieuw, immens groot en actueel universum.

Twee werken van hedendaagse kunstenaars die in De Hallen in Haarlem bij het werk van Louise Bourgeois hangen: Zarina Bhimji, Bapa Closed His Heart, It Was Over (2001-2006) (Beeld: Kadist Art Foundation, Parijs) en Tala Madani, Table trouble, 2008. (Beeld: Lombard-Freid Projects, New York en Pilar Corrias, Londen)

undefined

Meer over