Lou-Tellegen, geboren voor tragedie

Hij was een rusteloze man die voortdurend zocht naar avontuur, adoratie en succes. In 1934 stierf acteur Lou-Tellegen onder tragische omstandigheden. Deze Nederlandse acteur was een Hollywoodster, onze eigen Valentino. Zijn leven wordt binnenkort verfilmd.

In de ochtend van 30 oktober 1934 poederde acteur Lou-Tellegen zijn net geschoren gezicht voor de spiegel in de badkamer. Hij pakte een naaischaar en stak zich zeven keer in zijn borst. Twee steken raakten zijn hart.

Op de plek in Hollywood waar de topacteur ooit woonde, staan tegenwoordig auto's in de file. Om precies te zijn: ter hoogte van North Vine Street en Franklin Avenue. Compleet uit wanhoop was Tellegen hier gaan wonen.

'Zijn dood was extreem triest, maar ook bizar narcistisch', zegt schrijfster Kathy Charles. Zij is auteur van de roman John Belushi Is Dead, waarin Lou-Tellegen een belangrijke rol speelt. Onlangs kochten Hollywoodproducers Joan en Ralph Singleton de rechten van het boek.

Charles beschouwt Lou-Tellegen als 'een man die je bijna niet kunt verzinnen'. Toch koos ze ervoor een fictieve figuur van hem te maken. De Amerikaanse filmhistoricus Dave Menefee deed dat niet. Tijdens onderzoek voor zijn biografie over Sarah Bernhardt vond hij keer op keer onweerstaanbaar materiaal over Lou-Tellegen. Het resulteerde in The Rise and Fall of Lou-Tellegen, uitgekomen in 2011.

'Lange tijd leek Lou een van de meest gezegende mensen die ooit heeft geleefd', zegt Menefee. 'Toch lukte het hem niet te accepteren wat hij had. Hij was een rusteloze man die voortdurend op zoek was naar avontuur, adoratie en succes. Zijn neergang kon hij onmogelijk accepteren. Ik geloof ook dat hij een leven lang voortekenen heeft gezien die wezen op een vroege dood. In zijn autobiografie Women Have Been Kind maakte hij hier veelvuldig zinspelingen op.'

Lou-Tellegen schreef dat boek in 1931. In de inleiding benadrukt hij dat Women Have Been Kind een 'waargebeurd verhaal' is. Dit werd gevolgd door een opeenstapeling van ware, halfware en gelogen beweringen. Zo was zijn Spaans-Nederlandse moeder Anna Maria naar eigen zeggen een van de beste danseressen van Europa. Van zijn vader maakte hij een Griekse generaal die stierf in de Boerenoorlog en bekend stond als een van de grootste militaire strategen ooit.

In werkelijkheid werd Lou-Tellegen in 1883 geboren in het Brabantse Sint Oedenrode als Isidor van Dommelen. Zijn vader was Isidor Louis Bernard Edmon Tellegen, een gepensioneerde luitenant van de Nederlandse infanterie, wijnhandelaar en belastinginspecteur. Hij kreeg een verhouding met Anna Maria van Dommelen. Bastaard Isidor werd in het geheim opgevoed in Sint Oedenrode en Amsterdam.

Rond 1900 verliet Lou-Tellegen (hij vond dat het streepje in zijn naam daar hoorde) Nederland voorgoed. Dat deed hij - naar eigen zeggen - met de Russische minnares van zijn 'Griekse' vader. Ze reisden naar Sint-Petersburg, waar de vrouw hem verliet en Lou-Tellegen in de gevangenis belandde na de verspreiding van pamfletten die de Russische jeugd zouden aanzetten tot het gebruik van voorbehoedsmiddelen. De jaren erna beleefde Van Dommelen grootse, oncontroleerbare avonturen als toreador, mesvechter, schermer en professioneel bokser. Hij trouwde met de Belgische gravin Jeanne de Brouckère, kreeg gokschulden, scheidde, belandde op straat, begon te zwerven, werd een paar keer neergeschoten en werkte in Parijs, Berlijn, Boedapest en Rio de Janeiro als colporteur van opruiende manifesten, huisschilder, trapezeartiest, kleermaker, smid, graveur van grafschriften, taxichauffeur, gigolo en als model voor Auguste Rodin. Althans, dat schreef hij in Women Have Been Kind, een boek dat volgens schrijfster Dorothy Parker - bekend om haar scherpe pen - beter Women Have Been Kind of Dumb had kunnen heten.

In de lente van 1910 arriveerde Lou-Tellegen, die in Parijs studeerde aan het conservatorium, in het theater waar de grootste actrice ter wereld repeteerde: de 67-jarige diva Sarah Bernhardt. Tot verrassing en ergernis van haar medespelers gaf ze Lou-Tellegen een belangrijke rol in een toneelstuk. Tijdens de optredens moesten de toeschouwers beschaamd lachen om zijn overdreven spel en sterk Nederlandse accent. Toch verkoos 'La Bernhardt' Lou-Tellegen tot haar tegenspeler voor haar zevende en laatste tour door Amerika. Biograaf Dave Menefee: 'Zijn eerste Amerikaanse optreden was in Chicago. Vrouwen kochten na afloop direct een kaartje voor de volgende voorstelling. Al op de tweede avond stond Lou-Tellegens naam naast die van Bernhardt op de posters.'

In 1911 brak Lou-Tellegen door. Hij stond op Broadway tegenover Bernhardt in Maria Rosa. 'Lou was in die tijd net zo geliefd en beroemd als de latere supersterren Rudolph Valentino en John Barrymore,' zegt Dave Menefee. 'De term 'matinee idool'werd geïntroduceerd om hem te typeren. Vele vrouwen waren verliefd op hem. Mannen trouwens ook.'

Tellegen verdiende in die jaren soms wel duizend dollar (volgens de huidige normen meer dan 100 duizend euro) per week. Hij reed in een opzichtige auto over Fifth Avenue en bezocht drankfeestjes met Charlie Chaplin, Ziegfeld Follies-showgirls en topgangsters als 'Diamond Jim' Colosimo, de voorganger van Al Capone als baas van de Chicagomaffia. Zijn bekendheid werd nog groter na een ontmoeting met de populairste operaster van dat moment, Geraldine Farrar, de ex-vriendin van dirigent Arturo Toscanini. Lou-Tellegen had haar in Hollywood ontmoet, waar hij zijn eerste films maakte voor Paramount, de bekendste studio van Amerika. Farrar en Tellegen trouwden en werden de Brad Pitt en Angelina Jolie van de roaring twenties.

Het huwelijk strandde nadat Lou-Tellegen - volgens Nederlandse journalisten 'den volmaakten minnaar' - zich niet langer kon beperken tot één vrouw. Farrar schakelde een detective in. Tellegen werd maandenlang geschaduwd. Hij bleek inderdaad meerdere affaires te hebben. Het leidde in 1923 tot een veelbesproken scheidingsrechtszaak. Op de zitting toonde Farrars advocaat compromitterende foto's van Lou-Tellegen en zijn minnaressen. Sommige waren zo expliciet dat de rechter pers en publiek tijdelijk verzocht de zaal te verlaten.

De publiciteit rond de scheiding kwam Lou-Tellegen goed uit, vertelt Menefee. 'Het nieuws van de rechtszaak haalde overal ter wereld de voorpagina's. Lou speelde op dat moment in een toneelstuk. Door de rechtszaak wilde iedereen dat zien.'

Met Kerst 1929 logeerde Lou-Tellegen in een hotelkamer in Atlantic City. Hij viel in slaap. In zijn mondhoek brandde een sigaret. Het bed vatte vlam. Hij overleefde, maar bracht drie maanden door in het ziekenhuis. Een deel van zijn huid moest worden vervangen.

In 1931 liet hij zijn gezicht liften met het weinige geld dat hij nog had. Even leek Tellegen een rentree te maken in Hollywood. Hij reisde naar Los Angeles, maar werd ernstig ziek en was volgens de toonaangevende Hollywoodcolumniste Louella Parsons 'oud en versleten'. Tellegen raakte depressief, ging weer gokken, verloor al zijn geld en werd opgevangen in een opvanghuis voor 'kunstschipbreukelingen', zoals de Nederlandse krant Het Vaderland de grote woning van de rijke weduwe Edna Cuhady op North Vine Street noemde. Een vriend beweerde dat hij 's avonds ijlde: 'Ik ben een waardeloze acteur, een mislukkeling.'

Uit artikelen die verschenen in The New York Times en Los Angeles Times blijkt dat Lou-Tellegen zijn dokter drie weken voor zijn dood vertelde dat hij bang was zijn verstand te verliezen. Een week later stuurde hij een brief aan zijn vierde vrouw Eva Cassanova waarin hij aangaf dood te willen. 'Leven zonder liefde is hel', schreef hij.

In The Rise and Fall of Lou-Tellegen beschrijft Dave Menefee Tellegens laatste uren tot in detail. De butler vond hem in een plas met bloed en waarschuwde de dokter. Met spoed werd Lou-Tellegen naar het ziekenhuis gebracht. Voor de deur tilden twee mannen hem uit de auto. Een verpleegster kwam naar buiten en noteerde zijn naam. Een van de mannen zei: 'Het is Lou-Tellegen.' 'Wie is Lou-Tellegen?' vroeg de vrouw. Even later begon de spoedoperatie. Het was te laat.

Nog dezelfde dag stond Lou-Tellegen eindelijk weer eens in het nieuws. 'Hij was geboren voor tragedie', concludeerde de filmcriticus van The New York Times. Een recensent van Los Angeles Times schreef: 'Lou-Tellegen, eens het idool van theaterbezoekers uit de hele wereld en ex-man van Geraldine Farrar, dramatiseerde zijn laatste act alsof hij stond op een toneel of voor een camera.'

De correspondent van Het Vaderland analyseerde: 'Lou-Tellegen had een afkeer van alles wat leelijk was. Daaronder verstond hij ziekte, oud worden, een mislukking zijn. Gisteren kwam hij definitief tot het besluit, dat hij slachtoffer van alle drie was en sloeg de hand aan zichzelf op en manier die geen normaal denkend mensch, zelfs in de allerdiepste moedeloosheid welgekozen kan vinden.'

Een journalist van een Brabantse krant sloot zijn necrologie af met: 'Ontstellend zedebeeld, dit leven van overweldigend succes, echt goud, klatergoud en uiteindelijk aftakeling. De geloovige mensch huivert als hij het leest, deze ware roman met dat verschrikkelijke slot.'

Drie dagen na Lou-Tellegens dood was er een herdenkingsdienst in de Edwards Brothers Chapel in Venice Beach, Los Angeles. Er kwamen 37 mensen opdagen (volgens de mythe waren het er zeven), onder wie zijn derde vrouw Nina Danneskiold Isabel, geboren als Craven Dilworth en moeder van Lou-Tellegens enige zoon, Rex Tellegen.

James Danneskiold, communicatiemanager in Californië, is de kleinzoon van Lou-Tellegen en Nina Danneskiold. 'Mijn oma sprak zelden over hem, maar op mijn 20ste las ik Women Have Been Kind,' zegt Danneskiold. 'Als je dat boek leest, voel je dat alles in zijn leven extreem was: zijn passies, zijn avonturen, zijn liefdes. Ik kan daarom begrijpen dat hij wanhopig is geworden toen niemand in Hollywood hem meer wilde. Zijn dood lijkt te passen bij zijn romantische, bijna 19de-eeuwse persoonlijkheid.'

Na zijn zelfmoord leek Lou-Tellegen voorgoed vergeten. Dat veranderde pas in 1975 met het boek Hollywood Babylon, over de grootste schandalen en tragedies van Hollywood. De auteur behandelde ook de zelfmoord van Lou-Tellegen. Hij noemt het een 'afschuwelijke harakiri met een gouden schaar. Souvenirs waren doordrenkt met bloed.'

Andere versies waren net zo spectaculair. Zo vertelde Joseph Mankiewicz, regisseur van onder meer All About Eve: 'Ze vonden hem naar het schijnt tussen zijn plakboeken, met daarin ontelbare herinneringen aan het enige leven dat hij draaglijk vond. Hij was naakt. Er werd gezegd dat hij harakiri had gepleegd. Niet met een samuraizwaard, maar met een gouden schaar waarin zijn naam stond gegraveerd, dezelfde schaar waarmee hij zijn artikelen uitknipte.'

Feit en fictie gingen steeds meer door elkaar lopen. Zijn populariteit nam er alleen maar door toe. Lou-Tellegen werd uiteindelijk een van de beroemdste Hollywooddoden, een spectaculaire voorganger van Marilyn Monroe, James Dean en John Belushi. In het digitale tijdperk zette een lezer van Hollywood Babylon een MySpace-pagina voor Lou-Tellegen op. Een internetcolumnist noemde hem de 'George Clooney van het stommefilmtijdperk'.

Op findadeath.com werd zijn zelfmoord uitvoerig besproken onder het kopje 'meest tragische eindes'. De schrijfster Kathy Charles raakte door deze site op de hoogte van Lou-Tellegens verhaal en verwerkte hem net als Dean, Monroe, Belushi, Sharon Tate - en het meisje dat zelfmoord pleegde door van het Hollywoodteken af te springen - in haar roman. In het boek, dat momenteel wordt verfilmd, zegt hoofdpersoon Benji tegen zijn vriendin Hilda: 'Zelfmoord was zijn laatste poging beroemd te worden.'

Volgens Charles is dit een sleutelzin als het gaat over Lou-Tellegen: 'Hij had volgens mij maar één grote ambitie in zijn leven, en dat is legendarisch worden. Door zijn zelfmoord is hem dat uiteindelijk toch gelukt.'

The Rise and Fall of Lou-Tellegen van Dave Menefee is, net als Women Have Been Kind, te verkrijgen via Amazon.com

Toon Tellegen

Het voorwoord van Dave Menefees biografie The Rise and Fall of Lou-Tellegen is geschreven door de Nederlandse auteur Toon Tellegen. Op zijn '12de, 13de' vertelde zijn vader dat een ver familielid een ster was geweest in Hollywood en Charlie Chaplin nog had gekend. Jaren later ontdekte Toon Tellegen meer over Lou-Tellegen, zo laat hij per e-mail weten: 'In 1963 was ik in de leeszaal van het British Museum in Londen. Daar vond ik Women Have Been Kind. Ik las het diezelfde dag nog en vond het prachtig. Hoeveel er van waar is, maakt niet zoveel uit. Ik denk wel dat ik trots op hem ben.'

Rex Tellegen

Lou-Tellegen kreeg een dochter en een zoon (Rex). 'Ik heb mijn vader niet goed gekend,' zegt James Danneskiold, de zoon van Rex Tellegen. 'Volgens de verhalen was Rex een grote, sterke, nogal afstandelijke man. Tijdens de oorlog was hij kapitein op een slagschip in de Pacific. Na de oorlog ontwierp hij psychologische testen voor getraumatiseerde soldaten. Hij verdween toen ik 7 was. Vermoedelijk was het zelfmoord. Zeker weten doen we dat niet. Zijn lichaam is nooit gevonden.'

Sarah Bernhardt

Steven Spielberg werkt al jaren aan The Rivals, die gaat over de vijandschap tussen de grootste diva's van de 19de eeuw Sarah Bernhardt en Eleanora Duse. Lou-Tellegen, in zijn hoogtijdagen tegenspeler van beide actrices, speelt een belangrijke bijrol in die film. Nicole Kidman werd gecast als Bernhardt. Marion Cotillard als Duse. Wie Lou-Tellegen speelt en wanneer de film uitkomt, is nog niet bekend. Lou-Tellegen zelf speelde in 39 films. Daarvan zijn er drie bewaard gebleven: Queen Elizabeth (1912), met Sarah Bernhardt, Parisian Love (1925) tegenover It-Girl Clara Bow en 3 Bad Men (1926), geregisseerd door John Ford, bekend van onder meer The Searchers.

undefined

Meer over