Lot Koerden wordt Turkijes top-auteur te veel

Yashar Kemal is als een reusachtige Falstaff, die zijn bezoekers graag omhelst en veelvuldig in schaterlachen uitbarst. Maar vandaag lijkt Turkijes grootste levende schrijver (71 jaar) door droefheid overmand....

The Guardian

ISTANBUL

Hij rouwt om het verlies van Onat Kutlar, een collega-schrijver die vorige week overleed aan de verwondingen die hij opliep bij een bomaanslag door moslim-fundamentalisten.

Maar zijn allergrootste zorg is wat hij omschrijft als 'een van de grootste tragedies in Turkijes geschiedenis': de tien jaar oude oorlog tussen de Koerdische Arbeiderspartij (PKK) en de Turkse staat. En omdat hij die zorg naar buiten heeft gebracht, wacht hem nu mogelijk gevangenisstraf.

Kemal haalt de statistieken aan: de vernietiging van tweeduizend dorpen door ordetroepen en de gedwongen evacuatie van meer dan twee miljoen Koerden. 'Ik kan het niet meer verdragen', zegt hij. 'Ik moet me erover uitspreken.'

Vorige week haalde Kemal, de enige Turkse schrijver die wel eens genomineerd is voor de Nobelpijs voor Literatuur, in Turkije de voorpagina's nadat hij in het Duitse weekblad Der Spiegel over zijn vaderland had geschreven in volgens de Turkse pers 'verraderlijke bewoordingen'.

Kemal betoogde dat het conflict kan leiden tot de ineenstorting van Turkije. De Koerdische minderheid van vijf- tot tien miljoen zielen, schreef Kemal, is altijd het slechtst behandelde deel van de Turkse maatschappij geweest, dat zijn eigen taal niet mag spreken en te boek staat als 'berg-Turken'. Hij voegde eraan toe dat het eerder onderdrukking dan een verlangen naar onafhankelijkheid was dat hen tot rebellie had gedreven.

'Marteling en intimidatie worden gebruikt tegen zowel Turken als Koerden, en de regering wil er niets aan doen, omdat het traditie is bij ons. Wat gebeurt is een schandvlek voor Turkije en het Westen.'

Kemal werd gisteren wegens zijn opvattingen gehoord door het Staatsveiligheidshof in Istanbul. Hem wacht waarschijnlijk een proces wegens overtreding van de anti-terreurwetten, die aanvallen op de eenheid van de staat verbieden.

'De Turkse staat is al zeventig jaar lang racistisch', zegt de schrijver. 'Er zouden Koerdische scholen moeten zijn, maar ze mogen zelfs geen eigen televisiestation hebben, laat staan een school.'

Yashar Kemals eigen verhaal loopt parellel met de ontwikkeling van het moderne Turkije. Als vijfjarige boerenzoon van Koerdische origine zag hij zijn eigen vader in de moskee vermoord worden door bandieten. Op zijn negende wilde zo graag van zijn stotteren afkomen en leren lezen en schrijven dat hij er lange wandelingen naar school voor over had en de eerste in zijn dorp werd met lager onderwijs.

De gang naar de stad maakte hem tot prijswinnende journalist in Istanbul en uiteindelijk tot een schrijver wiens lofzang op het land van Anatolië, Memet, Mijn Havik (verfilmd door Peter Ustinov), voor het Turkse proza betekende wat de dissidente marxistische schrijver Nazim Hikmet voor de poëzie was: het lijden van miljoenen Turken werd erdoor op indringende wijze over het voetlicht gebracht. Zijn eerste roman had een oplage van 250 duizend in Turkije en was een bestseller in Europa.

'Ze kunnen me veroordelen, maar in de ogen van de Turken en de mensen in de hele wereld ben ik niet schuldig', zei Kemal gisteren na zijn verhoor. Hij zat al twee keer eerder gevangen wegens communistische sympathieën. 'Bovendien kan ik in de gevangenis niet dronken worden. Misschien kan ik er wel twee boeken in een jaar schrijven.'

Meer over