Losse regeerstijl keert zich tegen Jorritsma

Haar gestage opmars in Den Haag is ineens gestokt. Annemarie Jorritsma, vorig jaar nog volgens velen op weg naar Nederlands eerste vrouwelijke premierschap, vecht voor haar politieke leven....

Op verschillende momenten heeft Annemarie Jorritsma zich in Den Haag laten ontvallen dat er wat schort aan haar manier van reageren in de Kamer: 'Ik weet het, ik moet wat doen aan mijn bodylanguage.' Ook zou ze bedachtzamer willen zijn. 'Bij mij is het nogal eens: eerst spreken, dan denken. Dat zou anders moeten.'

Mogelijk betert ze haar leven te laat. Gedurende haar periode als minister van Verkeer en Waterstaat heeft ze in de Kamer opvallend weinig geestdrift getoond voor nader onderzoek naar de Bijlmerramp. 'Ik moet zeggen dat ik daar verdomd weinig voor voel', zei ze in mei 1996.

Een jaar eerder flapte ze eruit dat Kamerleden zich niet moesten laten 'meeslepen in een welhaast paranoïde situatie'. Ze maakte later nog wel excuses, maar het incident typeert de gapende kloof tussen een bewindsvrouw die geldt als de vleesgeworden Hollandse nuchterheid, en wantrouwige Kamerleden die in het geheim hangars bezochten op zoek naar meer bewijzen.

Zelfs nadat de Kamer de commissie-Hoekstra had belast met nader onderzoek, deed Jorritsma het rapport dat vorig jaar verscheen af als 'weer een stapel papier bestemd voor het archief'. De Kamer was niet blij met die denigrerende opmerking. Haar collega's muntten evenmin uit in ijver als het de Bijlmerramp betrof, maar Jorritsma laadde door haar houding extra verdenking op zich. Ze was als hoogste baas op het departement van Verkeer en Waterstaat gedurende vier jaar het nauwst betrokken. Haar veelgeroemde losse manier van besturen zou zich weleens tegen haar kunnen keren, nu gebleken is dat dit departement veel eigenzinnige diensten kent.

Jorritsma's Bijlmer-problemen kwamen op het moment dat haar politieke ster al begon te verbleken. Hoewel ze in de VVD nog steeds wordt gezien als een potentiële partijleider, zijn er de laatste maanden twijfels gerezen over haar functioneren.

Als minister van Economische Zaken komt ze moeilijk uit de verf. Nog steeds herinnert politiek Den Haag zich haar als 'dat grappige mens van Verkeer en Waterstaat'. Dit departement was haar op het lijf geschreven. Jorritsma, molenaarsdochter uit de Achterhoek, en door haar huwelijk Friezin, floreerde bij bruggenbouw, tunnelgraven en dijkaanleg.

Het meest Hollandse van alle ministeries was bijzonder in zijn nopjes met haar praktische inslag en haar bereidheid de handen uit de mouwen te steken. Voor haar was Paars niet alleen het uitschakelen van de christen-democratische macht bij ethische onderwerpen. Paars was ook een reactie op de trage besluitvorming in Nederland, die onder het CDA vaak was vastgelopen in stroperigheid. Binnen de kortste keren forceerde ze doorbraken in langslepende projecten als de Betuwelijn, de HSL, de Vaste Oeververbinding Westerschelde en een handjevol snelwegen.

Het was daarom sneu dat de Schiphol-affaire een glorieus afscheid van het departement verstoorde. In de discussie over uitbreiding van de nationale luchthaven kwam ze herhaaldelijk in de problemen, en later bleek dat ze de Kamer te weinig had geïnformeerd over de groeicijfers van het vliegverkeer.

Hoewel ze haar nieuwe ministerschap niet zonder kleerscheuren begon, werd Jorritsma voor bewezen diensten in Paars II beloond met het vice-premierschap. Het viel haar niet mee. 'Het was best even wennen. Sinds de kerst begin ik me pas thuis te voelen', verklapte ze eind februari op een verkiezingsbijeenkomst in Roermond. Ze roemde zelfs de kundigheid van de ambtenaren in haar vorige baan. Ze voelde zich op het doe-departement beter thuis dan op Economische Zaken, waar het op visie en langetermijnbeleid aankomt.

Onder haar voorganger Wijers speelde Economische Zaken een hoofdrol. Jorritsma zelf had ooit over hem gezegd: 'Vind je hem niet mjammie?' Het waren de gouden dagen van Paars - verruiming van de winkelsluitingstijden en afschaffing van overheidsmonopolies spraken tot de verbeelding. Sommige ondernemers denken met heimwee terug aan de D66'er Wijers, die ze wel de zesde VVD-minister noemden. Hij barstte van de ideeën en werd beschouwd als een van de beste bewindslieden.

Daar steekt de veel oppervlakkiger Jorritsma wat schril bij af. Ze kwam tot nog toe niet veel verder dan een verzoek om meer aandacht voor het midden- en kleinbedrijf.

Maar als het belang van het bedrijfsleven in het geding is, komt ze krachtig in actie. Zo speelde Jorritsma in de ministerraad een hoofdrol bij het onderuithalen van de plannen van staatssecretaris Verstand voor tien dagen zorgverlof.

'Een minister van Economische Zaken is de vooruitgeschoven post van het bedrijfsleven in het kabinet', kenschetst een ondernemer.

'Annemarie is een politiek dier, Hans was meer een vakminister', zegt een collega. Jorritsma houdt de grote lijnen in het oog. Dat komt van pas bij haar taak als vice-premier. Collega's roemen haar vermogen de dingen helder en duidelijk uiteen te zetten. Ze heeft feilloos in de gaten wanneer iemand haar probeert te bedonderen, en kan op het juiste moment een politieke draai geven aan een probleem. Haar krachtige persoonlijkheid en haar communicatieve vaardigheden verlenen haar een zekere mate van gezag.

Dat Paars II moe is en minder uitstraling heeft dan Paars I, bestrijdt ze fanatiek: 'Er is een plezierige sfeer en we lachen heel wat af.' In Paars I was ze een van de gangmakers. Met lollige buien en doortastende sociale vaardigheden wist ze af en toe het ijs te breken.

Net als in de periode van haar Kamerlidmaatschap leerde ze razendsnel de vaardigheden die ze nodig had, ditmaal als minister. Binnen haar partij werd met bewondering gekeken hoe deze self made woman aan de weg timmerde. Ze is wars van decorum, en ook haar vermogen om ingewikkelde problemen uiteen te rafelen doet haar populariteit veel goed. Uit het rapport van de Bijlmer-commissie zal moeten blijken of haar politieke loopbaan slechts een dip doormaakt, of dat aan de uiteindelijke neergang is begonnen.

Als Kamerlid verweet ze bewindslieden vaak arrogantie en misbruik van macht. Nu ze zelf aan de macht is, heeft ze niet kunnen voorkomen dat Kamerleden haar hetzelfde verwijten.

Meer over