Los van de schaduw van het verleden

Lornah Kiplagat (26) mijdt volgende week de Rotterdamse Coolsingel, de Keniaanse atlete uit Alkmaar kiest voor de marathon van Boston die op tweede paasdag voor de 105de keer wordt gehouden....

HARDLOPEN deed Lornah Kiplagat op de middelbare school en het is, als het om Oost-Afrikaanse wonderlopers gaat, een cliché, ze liep de vijf kilometer náár school meestal in een stevig tempo. 'Ik was lui, kwam altijd te laat uit mijn bed en moest flink rennen om op tijd in de klas te zijn.'

Ze had talent, de boerendochter uit de Rift-Vallei, maar dat ze atlete zou worden lag niet voor de hand. 'Ik zou in India medicijnen gaan studeren, een neef achterna die daar voor dezelfde opleiding was geweest.'

De neef kwam echter 'knettergek' terug. 'Hij was in India ziek geworden en kwam volslagen idioot terug. Hij gaat nu in mijn geboortestreek als de dorpsgek over straat.'

Het vooruitzicht van een studie in India verloor ook daardoor zijn aantrekkelijkheid. 'Ik wilde niet meer', zegt Kiplagat. Haar ouders, broers en zussen verklaarden haar voor gek, waarop ze met ruzie vertrok naar het verderop gelegen Nakuru om daar als dienstmeisje aan de slag te gaan.

Samen met een nichtje, Susan Sirma, een goede atlete, ging ze hardlopen. 'Ik wist dat ik talent had, maar had een paar jaar niet gelopen.' Ze was 19 jaar toen en won vrij snel haar eerste wedstrijden.

De Brit Kim McDonald, manager van Moses Kiptanui en Daniel Komen, zag wel iets in de atlete. Hij bood haar een ticket aan naar Londen, maar Kip lagat, onervaren en zeer geëmancipeerd, bedankte voor de eer. 'Ik wist dat jonge Afrikaanse atletes tijdens trainingskampen moesten schoonmaken en koken voor hun mannelijke collega's. Die praktijk bestaat bij veel Europese managers, ook bij McDonald. En daar had ik geen zin in.'

Ze koos voor een jonge Duitse manager uit Hannover. De weg naar Europa liep langs hoofdstad Nairobi, waar ze nog nooit was geweest. Ze verdwaalde er, liep 's nachts door wijken waar een jonge vrouw niet behoort te komen.

Eenmaal in Europa aangekomen, verbaasde ze zich eerst over de roltrappen op het vliegveld. 'Die trappen gingen omlaag, terwijl ik omhoog wilde, ik begreep er niets van.' Maar daarna volgden al snel de sportieve successen; in 1997 en 1998 won ze de marathon van Los Angeles. Met haar landgenote Tegla Loroupe werd ze een van de sterren in het team van de Duitse manager Wagner.

Met Loroupe raakte ze gebrouilleerd. 'Ik was in topvorm voor het WK halve marathon, maar Tegla liet de Keniaanse bond weten dat ik in slechte doen was. Niemand belde mij en ik werd vervolgens niet geselecteerd.'

De reden? 'Jaloezie. Ik werd te goed, vormde een bedreiging voor Tegla.' Manager Wagner koos voor zijn paradepaardje Loroupe, Kiplagat vertrok. 'En nu roept hij in de pers dat ik hem nog geld schuldig ben. Daar ben ik erg pissig over.'

Met Loroupe heeft ze sindsdien geen woord meer gewisseld. Loroupe wenst bovendien niet uit te komen in wedstrijden waar Kiplagat loopt. Zoals begin dit jaar in Egmond. De organisatie van de halve marathon nodigde de uitgebluste Loroupe uit. Kiplagat, die nota bene om de hoek woont, werd gepasseerd.

Al eerder had ze de Nederlander Pieter Langerhorst ontmoet, die voor sponsor Saucony werkte. Langerhorst: 'Lornah was bijzonder. Als ik haar schoenen stuurde, of een paar sokken, dan belde ze terug om te bedanken. Andere atleten doen dat nooit. Als ze al reageren, dan vragen ze alleen maar om méér.'

Langerhorst werd haar manager, vervolgens vriend, en inmiddels is het paar getrouwd. 'Althans, voor Keniaanse begrippen zijn we getrouwd, nog niet voor de Nederlandse wet. Ik heb haar ouders om Lornahs hand gevraagd. Dat ging gepaard met een groot beraad. Ieder familielid kwam meepraten.'

Tijdens de zitting bleek dat er een probleem was. Langerhorst was gescheiden. 'Wat doe je als je eerste vrouw terugkomt, vroegen ze me. Ze waren bang dat Lornah mijn tweede vrouw zou worden. Maar toen ik vertelde dat mijn ex-vrouw met een ander was getrouwd, was dat probleem de wereld uit.'

Het is gebruik in Kenia dat een man de familie van zijn aanstaande vrouw betaalt. Langerhorst 'kreeg' Lornah voor vijf koeien en een paar geiten. 'Niet veel, maar Lornah behoort tot de stam van de Kalenjin, die vragen nooit veel. David van Reen moest twintig koeien betalen voor atlete Susan Chepkemei. Maar Susan behoort tot de Pokot, en dat zijn echte veeboeren.'

KIPLAGAT schatert als haar bruidsschat ter sprake komt. Ze is geëmancipeerd, maar ze heeft er geen moeite mee dat haar echtgenoot voor haar heeft moeten betalen. 'Het maakt deel uit van de traditie. Het geeft aan dat het aanzoek van de man serieus is. In Europa bestaan andere tradities. Hier betaalt de vader van de bruid toch ook de kosten van het huwelijk?'

Hier, dat is Noord-Holland. Langerhorst en Kiplagat wonen in Alkmaar-Noord, in een rijtjeshuis in een nieuwbouwwijk. Ze heeft het naar haar zin in Nederland, zegt ze. Lachend: 'Toen ik de eerste keer in de supermarkt kwam vroegen ze of ik Tegla Loroupe was! Nu weten ze beter.'

De mensen zijn vriendelijker dan in Duitsland, waar ze eerst heeft gewoond. Ze heeft nog een verblijfsvergunning voor dat land, maar die loopt binnenkort af. Dan wil ze het Nederlandse staatsburgerschap aanvragen.

Langerhorst: 'Dan kan ze snel voor Nederland lopen. Ik verwacht niet dat de Keniaanse bond dwars zal liggen. Lornah is immers een vrouw.' Kiplagat legt uit: 'Bij ons is het gebruik dat de vrouw haar man volgt. Bij Wilson Kipketer, de 800 meter-loper, lag dat anders. Wilson volgde een Deense en miste de Olympische Spelen van Atlanta omdat de bond problemen maakte over zijn Deense staatsburgerschap.'

Kipketer behaalde sindsdien de nodige medailles voor zijn nieuwe vaderland, ook van Kiplagat mag in oranje outfit het nodige worden verwacht. Met haar 2.22.36, vorig jaar in Chicago gelopen, was ze de derde vrouw op de seizoenlijst van de marathon. Ook op de 10.000 meter kan ze goed uit de voeten. Langerhorst: 'Dat is de afstand die ze in 2004 in Athene eventueel voor Nederland wil lopen.'

Na Los Angeles is ze de meeste van haar marathons in de VS blijven lopen. In 1999 won ze de marathon van Amsterdam nog, vorig jaar liep ze Boston (5de) en Chicago (2de). Dit jaar verschijnt ze opnieuw in die steden aan de start.

'Amerikaanse organisaties behandelen mannen en vrouwen gelijkwaardig. Je krijgt veel respect, prijzengelden zijn gelijk', zegt ze. Langerhorst: 'Nadat Lornah in Chicago net was gefinisht, ging mijn telefoon. De organisator van Boston wilde weten hoe ze had gelopen. Dat maak je in Europa niet mee.'

Begin deze maand werden in Lissabon zeer snelle tijden op de halve marathon gelopen. Susan Chepkemei won in wereldrecordtijd van 1.05.44, Kiplagat finishte in een sterke 1.06.34. 'Susan, een goede vriendin, liep de hele tijd in mijn spoor. Daar was ik flink pissig over.'

Ze heeft wel vaker last van atletes die haar spoor volgen, Catherine Ndereba liep vorig jaar in Chicago lang in haar schaduw en spurtte tegen het einde weg. Ndereba komt ze maandag in Boston opnieuw tegen. 'Ik ga met haar praten, zoiets wil ik niet meer.'

Het wereldrecord van Loroupe staat op 2.20.43, maar gezien de recente snelle tijden, zou het de komende weken op de marathons van Boston, Londen en Rotterdam (waar Chepkemei loopt) wel eens sneller kunnen gaan. 'Tijden onder de 2.20 zijn mogelijk, al is de marathon van Boston daar niet een echt geschikte race voor. Chicago heeft een sneller parkoers.'

Steken de meeste Keniaanse atleten hun verdiende geld in veestapels, auto's en onroerend goed, Kiplagat opende vorig jaar haar High Altitude Training Centre in Iten, op twee uur van Eldoret. Hoewel ook buitenlandse atleten daar trainen, is het centrum vooral opgericht om jonge, lokale atletes te begeleiden.

Ieder meisje met talent is welkom, zegt Kiplagat, voorwaarde is wel dat ze hun high-school hebben afgemaakt. 'Als een atletiekcarrière niet slaagt, dan hebben ze iets om op terug te vallen.'

De meisjes hoeven niets te betalen. Kiplagat stort al haar start- en prijzengeld in het project. 'Ik heb als jonge vrouw alles zelf moeten ontdekken, met vallen en opstaan. Deze meisjes moeten het makkelijker krijgen.'

Het complex bestaat uit drie gebouwen, die door de atlete zelf op de tekentafel zijn ontworpen. Het centrum werd geopend door Kip Keino, de eerste Keniaanse atleet die (in 1968) een gouden olympische medaille veroverde. Zus Monica heeft bij afwezigheid van Lornah de leiding, en dat was voor de lokale bevolking even wennen.

Kiplagat schaterlacht: 'Bij de bouw wekte mijn verschijning ook al verbazing. De bouwvakkers hadden als opdrachtgeefster een Big Mama verwacht. Dik is nu eenmaal een teken van welvaart. Maar daar stond ik, een mager mens in jeans.'

Meer over