ReportageBurgemeestersverkiezingen in Londen

Londen is een ‘verkeershel’, maar burgemeester Sadiq Khan heeft weinig van de Tories te vrezen

Khan voert campagne in een boksschool in Zuid-Londen. Liggend op de grond wereldkampioen bij de zwaargewichten Joe Joyce. Beeld EPA
Khan voert campagne in een boksschool in Zuid-Londen. Liggend op de grond wereldkampioen bij de zwaargewichten Joe Joyce.Beeld EPA

De huidige burgemeester van Londen, Labour-lid Sadiq Khan, wordt donderdag ongetwijfeld herkozen, ook al zorgt zijn beleid voor verkeersopstoppingen in de stad. Het lijkt wel of de Conservatieven de strijd bij voorbaat hebben opgegeven.

‘Kom, steek maar over. Het maakt hier niet meer uit of het stoplicht op rood of op groen staat.’ Behendig glipt Clair Battaglino tussen de stilstaande auto’s, bussen en vrachtwagens door op Dalston Lane, een verkeersader in het Oost-Londense Hackney. ‘Zo druk was het vroeger nooit’, zegt de 65-jarige autoloze buurtbewoonster met lichte wanhoop, ‘maar dit krijg je nu van het autoluwe wijken-beleid. Meer drukte in de straten waar arme mensen wonen, meer rust in de straten waar de welvarende middenklasse woont. En dat onder Labour.’

De low traffic neighbourhoods (LTN’s) zijn het voornaamste discussiepunt bij de Londense burgemeestersverkiezingen die donderdag worden gehouden. Tijdens de lockdown zijn de LTN’s in verscheidene stadsdelen ingevoerd, met steun van burgemeester Sadiq Khan. Het past bij de plannen van de sociaal-democraat om van Londen een groenere stad te maken, met minder autoverkeer. Maar de weerstand is groot, zo bleek toen Khan begin maart bij de aftrap van zijn campagne een cafetaria in moest vluchten om boze buurtbewoners in Noord-Londen te ontlopen.

Klassenstrijd

In het Rose-Red Empire, de bijnaam van het socialistische Hackney, is het autoverkeer niet afgenomen, maar heeft het zich volgens de leden van de actiegroep Horrendous Hackney Road Closures met de bijbehorende vervuiling verplaatst. Battaglino’s CO2-meter kleurt oranje als ze over Dalston Lane loopt, langs de basisschool waar ze les heeft gegeven, langs haar sociale huurwoning. ‘Kijk, en nu is-ie groen’, zegt ze een kwartier later in de stille straten rond London Fields, waar de Audi’s, BMW’s en Tesla’s voor de woningen met hun blauwe regens staan.

‘Rebuilding a greener Hackney’ staat er op de bloembakken van Richmond Road, een van de autoluwe straten. ‘Dit is een klassenstrijd’, zegt Battaglino, die haar lidmaatschap van de Labourpartij heeft opgezegd. ‘De partij laat haar traditionele achterban in de steek en kiest voor de middenklasse. Leden praten liever over de Palestijnse gebieden dan over onze plantsoenen.’ Bij de verkiezingen gaat haar stem niet naar Sadiq Khan, maar naar Farah London, een voormalig lid van de Conservatieve Partij dat tegen de LTN’s is en de leus Bringing Back London voert.

LTN’s of niet, Khan krijgt van de Londenaren ongetwijfeld een tweede termijn, mogelijk al na de eerste stemronde. Hij staat mijlenver voor op zijn Conservatieve tegenstrever Shaun Bailey, telg van immigranten die na de Tweede Wereldoorlog vanuit het Caribisch gebied naar Engeland kwamen. Deze voormalige jeugdwerker en working class -adviseur van oud-premier David Cameron ontbeert politiek gewicht. Hij maakt vooral naam met onhandige uitspraken over daklozen en tienermoeders. Bovendien lijkt Bailey door de regeringspartij in de steek te zijn gelaten.

Veel wijken in Londen zijn tot autoluwe zone verklaard, tot ergernis van bewoners als Clair Battaglino. Beeld Carlotta Cardana
Veel wijken in Londen zijn tot autoluwe zone verklaard, tot ergernis van bewoners als Clair Battaglino.Beeld Carlotta Cardana

Tories als ‘nieuwe arbeiderspartij’

Het lijkt soms zelfs alsof de Conservatieven niet wíllen winnen in de stad waar Boris Johnson acht jaar lang burgemeester is geweest. De huidige premier is de afgelopen dagen drie keer naar Hartlepool gereisd. Deze Brexit-gezinde arbeidersstad in Noordoost-Engeland kiest donderdag een nieuwe Lagerhuis-afgevaardigde, en peilingen wijzen erop dat dat voor het eerst sinds mensenheugenis een Conservatief wordt. Hiermee kunnen de Tories hun greep op Noord-Engeland versterken, alsmede hun imago als ’s lands ‘nieuwe arbeiderspartij’.

Zodoende krijgt Khan vrij spel in het eurofiele Londen, dat bij de verkiezingen van eind 2019, tegen de landelijke trend in, rood bleef stemmen. Maar de zittende burgemeester heeft weinig reden om tevreden te zijn over zijn vijf jaar in City Hall. Hij heeft toegegeven dat de bouw van betaalbare woningen is tegengevallen en dat de criminaliteitscijfers sinds 2016 zijn verslechterd. De aanleg van de Crossrail, de nieuwe oost-west-spoorlijn, is een paar jaar uitgesteld. Tijdens de eerste lockdown was Khan onzichtbaar wegens problemen met zijn geestelijke gezondheid.

Khan neemt het op tegen een reeks onafhankelijke kandidaten die ieder een kiezersgroep met eigen grieven vertegenwoordigen. Zo is de broer van Jeremy Corbyn, Piers, de voornaamste anti-lockdown-kandidaat. De Noord-Londense predikant Nims Obunge wil burgemeester worden omdat Khan volgens hem te weinig heeft gedaan aan de dodelijke steekpartijen onder jongeren, terwijl de acteur Laurence Fox zichzelf presenteert als de ware conservatief. Onder jongeren doet YouTuber Niko Omilana het goed met zijn anti-racismeboodschap.

Klimaatnoodtoestand

Vanuit City Hall heeft Khan, onder wie het pr-budget is verdubbeld, zich vooral opgeworpen als oppositieleider tegen de Conservatieve regering, en tegen Donald Trump, met wie hij verscheidene Twitterruzies heeft uitgevochten. Hij presenteert Londen als baken van vrijzinnig multiculturalisme, riep de klimaatnoodtoestand uit en liet tijdens het oudejaarsvuurwerk de EU-vlag in de lucht projecteren. Een door hem benoemde adviesraad van antiracisme-activisten gaat beoordelen welke ‘koloniale’ standbeelden en straatnamen mogen blijven. In zijn verkiezingsprogramma staat de belofte om cannabis te legaliseren.

Wat volgens critici ontbreekt, zijn visionaire projecten, zoals zijn voorgangers die hadden: Ken Livingstone introduceerde de Oyster-vervoerskaart, bouwde het Overground-spoornetwerk en haalde de Olympische Spelen binnen. Boris Johnson had zijn Bikes and Buses. ‘Londen heeft grote herstelplannen nodig, een renaissance na de lockdown’, vindt Londen-biograaf Simon Jenkins, die eraan toevoegt dat hij te weinig daden ziet van de politicus met het grootste persoonlijk mandaat in het land. ‘Niemand weet wat hij wil, behalve nog meer blokken met luxe-appartementen.’

Khan kan niettemin op steun rekenen van minderheidsgroepen, jongeren en de progressieve middenklasse. Het ‘merk Khan’ is even sterk als in 2016, bijvoorbeeld bij Alisha en Mara, twee jonge vrouwen die op London Fields zitten te picknicken. ‘Ik vind zijn levensverhaal inspirerend’, zegt Alisha (23), die in de mediawereld werkt, ‘de zoon van een immigrant en buschauffeur die burgemeester wordt. Het is goed dat hij dingen als klimaat en de strijd tegen racisme serieus neemt.’ Haar twee jaar oudere vriendin Mara knikt instemmend, maar geeft haar stem aan Sian Berry van The Greens. ‘Ik wil een vrouw steunen. Sadiq, die wint toch wel.’