vier vragen

Linkse partijen willen binnen een paar maanden een kolencentrale sluiten. Wat kost het, en is het dat waard?

D66, PvdA en GroenLinks riepen het demissionaire kabinet vrijdag op nog dit jaar minstens een kolencentrale te sluiten. Datzelfde kabinet legde in zijn regeerakkoord al vast dat uiterlijk in 2030 alle Nederlandse kolencentrales gesloten moeten worden. Is zo’n sluiting vervroegen een goed idee?

De kolencentrale bij Geertruidenberg. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
De kolencentrale bij Geertruidenberg.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

1 | Waarom willen D66, PvdA en GroenLinks haast maken met het sluiten van minstens één kolencentrale?

In december 2019 tikte de Hoge Raad de Nederlandse staat op de vingers: de regering moest een ambitieuzer klimaatbeleid voeren. De uitstoot van broeikasgassen moest in 2020 ten opzichte van dertig jaar eerder niet slechts met 20 procent, maar minimaal met 25 procent gereduceerd worden.

Ondanks de coronacrisis werd dat doel vorig jaar net niet gehaald (24,5 procent). Bovendien nam begin dit jaar de uitstoot weer toe. Daarom kondigde directeur Marjan Minnesma van Urgenda, de milieuorganisatie die de rechtszaak tegen de staat had aangespannen, zondag in Buitenhof aan opnieuw naar de rechter te stappen.

D66, PvdA en GroenLinks willen zo snel mogelijk aan het Urgenda-vonnis voldoen. Daarom willen zij niet wachten tot 2030, wanneer alle Nederlandse kolencentrales gesloten moeten zijn, maar dit jaar al van minstens een centrale af. ‘Nederland is een rechtsstaat’, zegt D66-Kamerlid Raoul Boucke. ‘Dus ook de overheid moet zich aan de wet houden. Hoe langer we wachten met het maken van keuzes, hoe moeilijker en duurder het wordt om onze klimaatdoelen te halen.’

2 | Hoeveel kolencentrales in Nederland zijn nog in werking?

In Nederland zijn op dit moment nog vier kolencentrales in bedrijf. Twee daarvan staan op de Maasvlakte in de Rotterdamse Haven, een in het Noord-Brabantse Geertruidenberg en een in Eemshaven, het noordelijkste puntje van Groningen.

De Riverstonecentrale, een van de twee centrales op de Maasvlakte, lag bijna heel het vorige jaar stil vanwege storingen. Afgelopen najaar gaf deze centrale, die pas sinds 2015 in gebruik is, aan wel oren te hebben naar een uitkoopaanbod van de Nederlandse overheid, die toen ook al een poging deed om zo de klimaatdoelen te halen. Twee jaar geleden schakelde voor het laatst een kolencentrale volledig over op aardgas.

3 | Hoeveel geld kost het om een kolencentrale te sluiten?

In de regeling die de overheid vorig jaar opstelde, is voor de uitkoopsom een maximum vastgelegd van 328 duizend euro per megawatt. Om van die vergoeding geen verkapte staatssteun te maken, mag het bedrag niet hoger zijn dan wat een centrale tot 2030 zou verdienen. Voor de Riverstonecentrale zou het gaan om 262 miljoen euro.

‘Die kolencentrales zijn er een aantal jaar geleden op aandringen van de overheid gekomen’, legt David Smeulders, hoogleraar energiesystemen aan de TU Eindhoven, uit. ‘Er was angst dat de industrie een elektriciteitstekort zou krijgen. Daarom is zwaar ingezet op het openen van nieuwe centrales.’

De garanties die de exploitanten toen hebben gekregen, drijven nu de prijzen op. Smeulders: ‘De centrales kunnen normaal gesproken zo’n 40 jaar mee. Als zo’n bedrijf nu weer dicht moet, kan het een omzetverlies claimen. Dat gaat inderdaad over honderden miljoenen. Het is puur de afkoop van eerder gedane toezeggingen en vergunningen.’

4 | Is een vervroegde sluiting zo’n investering waard?

Milieubewegingen zien een snelle sluiting van de kolencentrales al jaren als de beste maatregel is voor het klimaat. ‘Door kolencentrales te sluiten kun je op een redelijk pijnloze manier enorme hoeveelheden CO2 reduceren’, zegt Faiza Oulahsen van Greenpeace. Bovendien zou dat ook het gebruik van biomassa, waar sinds 2016 forse subsidies voor zijn, terugdringen. ‘Een deel van de miljarden die dat scheelt kun je gebruiken om de exploitanten uit te kopen.’

CDA-Kamerlid Henri Bontenbal begrijpt echter weinig van de oproep van zijn collega’s. ‘Die kolencentrales gaan er de komende jaren door marktwerking en andere wetgeving vanzelf uit. Je kunt nu wel een centrale dichtgooien, maar dan importeren we die stroom uit het buitenland. In Polen staan veel oudere centrales.’ Hij vindt het logischer om eerst de productielimieten, die tot 2025 op 35 procent van de totale capaciteit liggen, verder aan te scherpen. ‘Deze partijen hebben een paar weken geleden zelf voor dat wetsvoorstel gestemd.’

‘Het is een politieke afweging’, concludeert hoogleraar Smeulders. ‘Ongeveer 40 procent van de totale globale emissies komt van de opwekking van elektriciteit met kolen. De efficiëntste en snelste manier om CO2-uitstoot te verminderen is het sluiten van kolencentrales. Op wereldschaal draaien ongeveer 2.500 kolencentrales. Nederland is daar maar een klein onderdeel van, maar door die te sluiten slaan we hier wel een belangrijke slag.’