Lightman grijpt hoog

MARTIJN VAN CALMTHOUT

De Amerikaan Alan Lightman is een theoretisch fysicus, en de lezers van zijn romans zullen dat weten ook. Jaren geleden schreef hij een van de meest poëtische boekjes over relativiteitstheorie ooit: Einsteins dreams, waarin hij oplossingen van Einsteins vergelijkingen onderzocht in de vorm van korte visioenen.

Oplossingen met cyclische tijd, met meer dan vier dimensies, met tijd die van de plaats afhangt, met een eindige tijd. Literatuur die theorie invoelbaarder maakt dan een leerboek.

In zien nieuwste boek Mr g: a novel about the creation hanteert Lightman in feite eenzelfde methode, maar ditmaal gaat het over het ontstaan en de ontwikkeling van het universum, inclusief leven, moraal, en het onvermijdelijke kille en levenloze einde. De verteller is de schepper zelf, zonder dat daarbij overigens het woord God letterlijk valt. En in theorie zou g zelfs voor gravitatieconstante kunnen staan.

De Schepper weet duidelijk wel alles van moderne kosmologie. Eerst is er de Leegte, waarin Mr g en zijn tante Penelope en oom Deva een gezapig tijdloos bestaan lijden. Dan creëert g de tijd, energie en ruimte en met een snufje quantumwetten erbij beginnen er universa te ontstaan. Hij neemt een ervan onder zijn hoede, ziet er leven ontstaan, intelligentie, vrije wil, moraliteit, emoties, religie.

Maar hoe mis het nu en dan ook gaat, hij besluit zich er na de schepping niet meer mee te bemoeien. Zijn basiswetten zijn zijn schepping, de rest is slechts uitvloeisel, hoe grillig en onvoorspelbaar ook. De lezer kijkt mee, en wordt meegenomen in g's gedachten en overpeinzingen en de discussies met zijn familieleden. De toon is bedaard, gedempt bijna. En uiteindelijk stelt de schepper tevreden vast dat de schepping ook hem heeft veranderd.

Bij theologische scherpslijpers is het ongetwijfeld tegen allerlei zere benen, maar als fijnzinnig literair schrijfexperiment is Mr g weer buitengewoon geslaagd. Wetenschap kán de gedaante aannemen van literatuur, en Lightman is er een grootmeester in.

Alan Lightman: Mr g.

Random House; € 23,-; ISBN 9780307379993

undefined

Meer over