LIEVER THATCHER ALS ROLMODEL

ZOU de VVD dan toch nog voor de eeuwwisseling de premier mogen leveren? Even vlamde de hoop op bij de liberalen....

Maar Kok was zo netjes voor de Europese eer te bedanken. Landgenoten die weleens buitenlandse bladen inkeken, hadden zich toch al afgevraagd of er wel zo sterk aan onze minister-president werd getrokken als vaderlandse kranten suggereerden. In beschouwingen van niet-Nederlandse journalisten over mogelijke opvolgers van Santer viel de naam Kok namelijk niet zo vaak.

Wel vaak viel de term crisis. Dit begrip is bijna onlosmakelijk met de Europese integratie verbonden. Als je de media mag geloven, heeft de Europese Gemeenschap/Unie zich sinds het Verdrag van Rome van de ene crisis naar de andere crisis voortgesleept.

Door deze beeldvorming verliest men al gauw uit het oog hoe veel er de afgelopen decennia in feite is bereikt in Europa, waar volkeren die elkaar eeuwenlang naar het leven stonden, nu vrij harmonieus samenwerken en zelfs een gemeenschappelijke munt hebben.

Het vertrek van de Europese Commissie, die in haar geheel boete meende te moeten doen, is overigens ook wel geïnterpreteerd als een forse stap voorwaarts. Het Europees Parlement zou zijn tanden hebben laten zien en met zijn succesvolle protest tegen de wandaden van Santer c.s. de democratisering in Europa een flinke impuls hebben gegeven.

Dit beeld is echter wel erg rooskleurig. De bal is aan het rollen gebracht door een ambtenaar die buiten zijn boekje ging. De Commissie werd niet de les gelezen door Europarlementariërs, maar door een groepje wijze mannen. En van invloed van het Parlement op de samenstelling van de nieuwe Commissie is praktisch geen sprake.

Het is dus ridicuul om, zoals in buitenlandse media wel gebeurd is, de ontwikkelingen in Brussel van de vorige week te vergelijken met de Franse of Amerikaanse revolutie. Ook zal het aftreden van de Commissie waarschijnlijk de opkomst bij de Europese verkiezingen niet stimuleren. Want bij de, doorgaans slecht geïnformeerde en weinig genuanceerd oordelende, kiezer is toch de indruk blijven bestaan dat het aan het hof van Brussel een zootje is.

Wat zeker wel van belang is, of: kan zijn, is dat in het rapport-Middelhoek, waarin overigens niet zo heel veel nieuws staat, nog eens de vinger op de zere plek werd gelegd. Een voorname oorzaak van veel Brusselse problemen, laten de wijze mannen zien, is dat de EU te veel hooi op haar vork heeft genomen.

Commissarissen hebben zich op nieuwe beleidsterreinen begeven en nieuw beleid ontwikkeld terwijl er onvoldoende expertise en financiële middelen voorhanden waren en adequate controle ontbrak. Met al hun ambitieuze plannen hebben de commissarissen het zicht verloren op de uitvoering van het beleid. Qui trop embrasse, mal étreint, weten de Fransen.

Een complicerende factor vormen de culturele verschillen. De verbazing van Edith Cresson over de ophef rond haar vriendjespolitiek mag niet als typerend voor de instelling van 'de' zuidelijke lidstaten worden beschouwd. Toch is duidelijk dat niet overal in Europa dezelfde normen inzake wangedrag gelden als in Nederland. En een toegeeflijke houding jegens zaken die wij in ons land als fraude en nepotisme veroordelen, vormt een gevaar voor de kwaliteit van het bestuur.

De bestrijding van dergelijke problemen wordt niet bevorderd door een grotere invloed van het Parlement. Misschien integendeel zelfs. De parlementariërs zijn, over het geheel genomen, Eurofiele types die hun liefde voor Europa geregeld tot uiting brengen in pleidooien voor meer dadendrang van de Unie, voor meer beleid en bureaucratie.

De Europarlementariërs krijgen daarbij een steuntje in de rug door de opmars van de interventionistische sociaal-democraten, die in de meeste Europese regeringen een toonaangevende rol spelen. Zij krijgen ook bijval van allerlei belangengroepen, die (willen) profiteren van subsidies.

Voor nieuwe potjes geld en steunmaatregelen krijgen beleidsmakers eerder de handen op elkaar dan voor deregulering en afslanking van bureaucratieën, ook al publiceert de Europese Rekenkamer nog zo veel rapporten over verspilling van geld en ondoelmatigheid van fraudegevoelige maatregelen.

Bij het schrijven van dit stukje was de Eurotop nog niet afgerond, maar gisterochtend wees niets erop dat in Berlijn een serieus begin zou worden gemaakt met de sanering van de Unie. Vooral nodig is een grotere bescheidenheid en een beperking van de eigen activititeiten tot kerntaken.

Als de nieuwe voorzitter van de Commissie zich wil ontwikkelen tot een krachtfiguur, doet hij er dan ook verstandig aan niet Jacques Delors als voorbeeld te nemen. Een beter rolmodel dan de megalomane technocraat uit Frankrijk is die koele saneerder uit het Verenigd Koninkrijk, Margaret Thatcher.

Meer over