Liever minder afhankelijk van Russen

Centraal-Europa is nog meer afhankelijk van het Russische gas dan West-Europa. Voor Polen is het al de tweede keer dat het land lijdt onder de machtspolitiek van Gazprom....

Als het gasconflict tussen Moskou en Kiev niet snel wordt opgelost, zal de energieschaarste niet alleen in Oekraïne te voelen zijn. Vooral voor de landen van Centraal-Europa kan de crisis kwalijke gevolgen hebben. Veel meer dan West-Europa zijn zij voor hun energiebehoeften afhankelijk van Russisch gas. Zij bezinnen zich, niet voor het eerst, op alternatieven.

Terwijl de Europese Unie ongeveer een kwart van haar gas uit Rusland betrekt, ligt dat percentage in de voormalige Oostbloklanden aanzienlijk hoger. In de nieuwe lidstaten Polen, Tsjechië, Slowakije en Hongarije is minstens tweederde van het verbruikte gas van Russische origine. Ook de kandidaat-lidstaten Roemenië en Bulgarije zijn in ruime mate van de Russische import afhankelijk.

De beslissing van Moskou om de leverantie van gas aan Oekraïne stop te zetten, zou die import niet in het gedrang mogen brengen. Het Russische staatsenergiebedrijf Gazprom heeft beloofd de rest van Europa van gas te blijven voorzien. Maar sinds zondag bereikt slechts een deel van het geëxporteerde gas ook daadwerkelijk zijn doel.

De buurlanden van Oekraïne zagen de afgelopen dagen hun invoer van Russisch gas dalen. Zondagavond lag de Hongaarse invoer zelfs de helft lager dan normaal; Slowakije kreeg een invoerdaling van 30 procent te verwerken. Alleen in Polen, dat het grootste deel van zijn gas via Wit-Rusland invoert, bleef de daling relatief beperkt.

Toch hoeven de inwoners van Centraal-Europa voorlopig nog niet voor kou lijden te vrezen. Door de zachte winter is het gasverbruik in de regio lager dan normaal. Bovendien beschikken de meeste landen over aanzienlijke reserves. Roemenië en Bulgarije hebben aangekondigd desnoods twee maanden zonder Russische import verder te kunnen; Hongarije heeft reserves voor minstens een maand.

De belangrijkste gevolgen van de gascrisis liggen voorlopig op een ander terrein. De invoerbeperkingen hebben de zwakke punten van het Russische gasmonopolie blootgelegd. De Hongaarse minister van Economische Zaken Janos Koka probeerde daar maandag een mouw aan te passen door onderhandelingen in het vooruitzicht te stellen over de aankoop van gas uit Noorwegen. Ook zijn Poolse collega Piotr Wozniak pleitte voor een spreiding van de toevoer.

Die Poolse plannen zijn niet nieuw. In 2001 sloot Warschau een akkoord over de import van Noors gas, maar een volgende regering verklaarde het contract nietig. De bouw van een onderzeese pijpleiding zou het Noorse gas te duur gemaakt hebben, vond ze.

Hoewel de Polen net als hun Centraal-Europese buren niet van een gunstig tarief genieten, betalen ze minder dan de West-Europese afnemers van Russisch gas. De vraag is alleen of de huidige crisis het prijsverschil niet overbrugbaar maakt.

Voor de Polen is het niet de eerste keer dat ze te maken krijgen met de machtspolitiek van Gazprom. In een poging om president Aleksander Loekasjenko een lesje te leren, draaide het energiebedrijf in februari 2004 de gaskraan naar Wit-Rusland dicht. Ook Polen kreeg een dag lang geen leveranties.

De tweede crisis in twee jaar tijd heeft de vrees doen groeien dat Polen het volgende slachtoffer wordt van de Russische gaspolitiek. Sinds Warschau in 2004 de Oranje Revolutie steunde, zijn de relaties met Moskou bijzonder slecht.

Voorlopig beschikken de Russen echter over weinig speelruimte om van hun gasmonopolie een politiek instrument te maken. Moskou kan de leveranties aan Polen en de andere voormalige satellietstaten in Centraal-Europa niet stopzetten zonder de uitvoer naar de rest van Europa in het gedrang te brengen. De gasleveranties aan het Westen lopen bijna uitsluitend over Pools, Slowaaks of Hongaars grondgebied.

Daar zou echter in de toekomst verandering in kunnen komen, als de plannen voor een rechtstreekse gasverbinding tussen Rusland en Duitsland op de bodem van de Baltische Zee werkelijkheid worden. Voor de landen van Centraal-Europa is het geen prettig vooruitzicht. Het kan de zoektocht naar alternatieve energieleveranciers alleen maar versterken.

Meer over