Liefde is zilver, winnen is goud

Soms vinden kampioenen elkaar in de liefde. Welk effect heeft dat op hun prestaties? Ranomi Kromowidjojo: 'Zodra ik er slechter van ga zwemmen, is er wel een probleem.'

Bij de WK zwemmen werd Ranomi Kromowidjojo deze zomer na elke race opgewacht door haar vriend: Pieter van den Hoogenband. Hij stond niet langs de rand van het bad om haar te feliciteren of te troosten. Hij stond er om haar te ondervragen voor Eurosport. In het Engels.

'Als je je geliefde of ouders na een race ziet, is dat normaal gesproken heel intens', zegt Kromowidjojo. 'Nu hield ik afstand, vanwege die camera. Dat is wel gek, zeker omdat Pieter de eerste was die ik zag als ik na een wedstrijd uit het water kwam.'

De interviews waren ongemakkelijk, maar ze zorgden ook voor momenten van wederzijds begrip. Welke verslaggever zou de gevoelens van Kromowidjojo (23) beter kunnen plaatsen dan Van den Hoogenband (35)? Ze hebben allebei drie olympische titels gewonnen en weten hoe het is om de media in voor- en tegenspoed te woord te moeten staan.

De kampioene vrije slag ziet die gedeelde ervaring als een groot pluspunt van hun verhouding. 'Je hoeft niets uit te leggen', zegt ze bij een sponsorpresentatie in het Eindhovense zwembad dat is vernoemd naar Van den Hoogenband. 'Als ik een zware week heb gehad, hoef ik dat niet te verwoorden. Of als ik in de wedstrijdvoorbereiding zit. Of als ik word lastiggevallen. Hij heeft alles al meegemaakt.'

Dat voordeel is herkenbaar voor andere sportkampioenen die hun leven delen, of tijdelijk hebben gedeeld, met een kampioen. Het komt geregeld voor: binnen één sport of in een combinatie van sporten.

Bekende voorbeelden: tennissers Andre Agassi en Steffi Graf, schaatsers Ids Postma en Anni Friesinger, sprinters Marion Jones and Tim Montgomery, schaatser Sven Kramer en hockeyster Naomi van As, golfer Tiger Woods en skister Lindsey Vonn, judoka's Mark Huizinga en Edith Bosch en golfer Rory McIlroy en tennisster Caroline Wozniacki.

Op het eerste gezicht niets bijzonders. Sporters ontmoeten elkaar en gaan relaties aan. Toch roept het de vraag op of er meer aan de hand is. Herkennen kampioenen iets in elkaar wat ze helpt bij het uitoefenen van hun sport op een hoog niveau? Gaan ze er beter van presteren?

Gedeelde liefde

Andre Agassi (43) schreef in zijn biografie dat de steun van zijn echtgenote, ex-tennisster Steffi Graf (44), van onschatbare waarde was. Ook als ze hem tips gaf die hij al van anderen had gehoord ('Denk niet na, voel de bal'). Zelfs als ze zweeg, voelde hij begrip: 'Ik zie dat zij het snapt - dat ze er geweest is - en dat is genoeg. Dat is precies wat ik nodig heb.'

Anni Friesinger (36), drievoudig olympisch kampioene, herinnert zich dat ze een soortgelijk gevoel deelde met haar echtgenoot, olympisch kampioen Ids Postma (39). 'Je begrijpt elkaar blind. Je deelt een grote liefde, die voor het schaatsen. Je vindt het samen leuk: het zweet, de pijn, de snelheid. Je voelt allebei waar het om gaat. Dat is heel mooi.'

Dat wederzijdse begrip is niet per se wat de sporters samenbrengt. Het begin is vaak ongecompliceerder, instinctiever zelfs. Een sportkampioen is begeerlijker dan een niet-kampioen. Friesinger, die ook een kortstondige relatie had met olympisch schaatskampioen Bart Veldkamp: 'Ik zou liegen als ik zei dat het niet sexy was. Natuurlijk spelen bekendheid, succes en geld een rol. Het maakt het spannend.'

Oud-wereldkampioene judo Edith Bosch (33), de voormalige geliefde van olympisch judokampioen Mark Huizinga (40) en wereldkampioen baanwielrennen Peter Schep (36), gelooft in de verleidingskracht van winnaars. Als macht erotiseert, dan doen wereldtitels dat zeker. 'Als je iets hebt bereikt in het leven, gaat daar aantrekkingskracht vanuit.'

Die instinctieve aantrekkingskracht kan de opmaat zijn tot avontuurtjes, maar leiden niet noodzakelijkerwijs tot stabiele relaties die de titelkansen verhogen. Dat lukt volgens Bosch pas als het klikt met de mens achter het imago. Dan kunnen sporters elkaar inspireren, zich laven aan elkaars kennis en gedrevenheid.

'Ik train om de nummer één van de wereld te worden', schreef Agassi over de periode waarin hij Graf het hof maakte. 'En, op een gekke manier, train ik ook voor Stefanie.' Agassi had op dat moment, net als Graf, alle grandslamtitels en olympisch goud al gewonnen.

Bosch: 'Je kunt de liefde niet sturen. Maar als je toevallig verliefd wordt op een topsporter blijkt dat je veel raakvlakken hebt. Als je allebei voor de Olympische Spelen gaat en allebei denkt dat je daar alles voor opzij moet zetten, dan zit je in hetzelfde schuitje. Dat helpt.'

Voor Kromowidjojo telt het gedeelde besef dat topsport geen doorsneebaan is. 'Het is je levenstijl. Je neemt het altijd meer naar huis. Je gaat ermee naar bed en staat ermee op. Het is 24 uur per dag.'

Kampioenen kunnen baat hebben bij technische en tactische tips van hun partner. Ze hebben, naast hun coach, een extra paar kennersogen dat hun bewegingen volgt. Samen trainen doen ze zelden. Kromowidjojo en Van den Hoogenband trekken haast nooit samen een baantje. Bosch en Huizinga stoeiden alleen voor de gein met elkaar.

Friesinger: 'Ik heb veel aan Ids gehad, vooral nadat hij was gestopt. Hij trainde mee. Hij wist veel van materiaal, van de ijzers en hij kon goed overleggen en uitleggen.'

Bosch: 'Ik ben veel beter geworden dankzij Mark, natuurlijk. Hij was veel ouder en verder. Ik zat onder zijn vleugels. Hij is een grote steun geweest, ook al waren we heel verschillende judoka's. Mark was een technicus en stilist. Ik ben een rouwdouwer en vechter.'

Met Graf sprak Agassi eens dagenlang over het contrast tussen denken en voelen op de baan. Ze leerde hem dat het mogelijk is gedachten te onderdrukken, maar dat het onmogelijk is de beslissing te nemen om meer te voelen. 'Je kunt niet proberen te voelen. Je moet jezelf laten voelen.'

Kromowidjojo staat open voor tips van Van den Hoogenband. Ze ziet hem niet als een coach. Er is veel veranderd in de zwemsport sinds de topdagen van Van den Hoogenband, in 2000 en 2004. Ze vertrouwt alleen de trainingsschema's van bondscoach Marcel Wouda.

Kromowidjojo: 'Schema's schrijven is Pieters vak niet. Hij weet ook dat het averechts werkt als iemand zegt: 'Je moet dit doen.' Dan zeg ik: 'Ja, bekijk jij het lekker.' Hij voelt wel precies aan wanneer het niet lekker loopt. Net als Marcel merkt hij het als ik ziek begin te worden. Dan moet je ingrijpen, of ik ervoor opensta of niet.'

De gedeelde ambitie en passie, schept tussen kampioenen een band, maar is geen garantie voor harmonie. Een fikse dosis zelfzuchtigheid is een vereiste voor topsporters. Dat valt soms lastig te rijmen met liefde. Eigenbelang en onbaatzuchtigheid strijden om voorrang. Twee ego's op een kussen, daar kruipt de duivel tussen.

Voordat Friesinger en Postma trouwden, ging het vaak aan en uit. Er waren spanningen. 'Je hebt elkaar nooit honderd procent. De sport gaat altijd voor. Als je partner ziek is, kun je hem niet verzorgen, want je mag zelf niet ziek worden. Je moet egoïstisch zijn, anders win je niks. Het is ook lastig als je niet allebei op hetzelfde moment goed bent. Dan ben je blij voor jezelf en verdrietig voor de ander. Ids en ik zijn nooit gelijktijdig kampioen geworden.'

Bosch herkent die ervaring. 'Je partner komt altijd op plek twee of drie, want de sport staat op één. Dat is egoïstisch, maar dat moet je zijn als je de beste van de wereld wilt worden. Soms ben je een keiharde, koude egoïstische killer, maar als je met de gouden medaille om je nek staat, weet je wel waarvoor je het hebt gedaan.'

Ook Kromowidjojo laat doorschemeren dat de liefde niet ten koste mag gaan van haar prestaties. Ze reageert vrolijk en scherp op de vraag of haar relatie met Van den Hoogenband tot meer titels en snellere tijden zal leiden. Lachend: 'Ik hoop het wel zeg! Zodra ik er slechter van ga zwemmen, is er toch echt wel een probleem.'

De bekendheid van sporters kan als stoorzender werken. Voor veel media zijn beroemde sporters smakelijke prooien. Dat geldt helemaal als twee sportberoemdheden elkaar in de liefde vinden.

Mindere prestaties bij één van de twee zijn vooral in Engelstalige media al snel reden om te speculeren over het negatieve effect van de relatie, zoals de Deense tennisster Caroline Wozniacki (23) ondervond. Zij was nummer één van de wereld, maar is tijdens haar relatie met de Noord-Ierse topgolfer Rory McIlroy (24) weggezakt op de ranglijst. Tiger Woods (37) en skister Lindsey Vonn (29), die hun verhouding in maart via Twitter wereldkundig maakten om de tabloids te snel af te zijn, kunnen eenzelfde behandeling verwachten.

Veel stress

Misschien is dat de reden dat de meeste koppels de publiciteit liever mijden. Van den Hoogenband en Kromowidjojo spreken onafhankelijk van elkaar zelden over hun verhouding en geven volgens hun managementbureau House of Sports samen geen interviews. Ook niet als topsport het onderwerp is. Hetzelfde geldt voor Sven Kramer (27) en Naomi van As (30).

Edith Bosch heeft wel duo-interviews gedaan: met Huizinga rond de Zomerspelen van 2000 en met baanrenner Peter Schep in 2006, het jaar dat ze allebei wereldkampioen werden. 'Ik begrijp het wel. Zij hebben een andere status dan judoka's. Ik kan over straat zonder dat ik word herkend. Pieter en Ranomi worden tegengehouden bij iedere stap die ze buiten de deur zetten.'

Wegen de nadelen op tegen de voordelen? Is een relatie tussen kampioenen uit sportief oogpunt zinvol? Agassi twijfelt er niet aan. Met Graf aan zijn zijde bloeide zijn loopbaan weer op. Hij werd de oudste nummer één in het tennis. 'Mijn grootste bron van kracht', noemde hij haar.

Friesinger en Bosch zijn minder stellig. Ze geloven dat hun relatie hen sportieve voordelen heeft gebracht, maar of jonge sportvrouwen hun voorbeeld moeten volgen?

Friesinger: 'Voor liefde is geen recept, maar ik zou het niemand zonder meer aanraden. Je ziet elkaar veel, maar het geeft ook veel stress. Of iets werkt, weet je pas achteraf. Ik zou zeggen, als je begin twintig bent, doe het dan maar lekker.'

Bosch: 'Als je alleen met iemand in zee gaat omdat hij kampioen is, dan is mijn advies: doe het niet, want het levert alleen problemen op. Maar als je verliefd wordt op de mens achter de sporter en je kunt elkaar stimuleren in elkaars ontwikkeling, dan kunnen er ook op sportgebied heel mooie dingen gebeuren. Toen ik bij de Spelen van Londen brons pakte, zat ik met Mark op een bankje. Het was toen allang uit tussen ons. Hij zei: 'Edith, besef jij wel dat wij met zijn tweeën goed zijn voor zes olympische judomedailles? En hoe te gek dat is?''

Kromowidjojo en Van den Hoogenband hebben samen elf olympische medailles vergaard (vier plus zeven). Dat zullen er meer worden doordat ze samen zijn, verwacht de zwemster. 'Het leven gaat heel goed. Het is gewoon fijn als je niet alles hoeft uit te leggen, wat je doet en waarom je het doet. Ik denk dat wij elkaar echt sterker kunnen maken.'

undefined

Meer over