Lief millenniumkind,

Wat zijn de wenken voor de kinderen van de nieuwe eeuw? Wat hebben wij hun te bieden? Waar moeten ze aan denken?...

Maarten Asscher

DIT WORDT een lange e-mail, maar de dag waarvoor dit bericht is bestemd (1 januari 2025), is ook een bijzondere: je viert je vijfentwintigste verjaardag. Om te beginnen feliciteer ik je daar van harte mee. Jouw geboorte, op 1 januari 2000, herinner ik me als de dag van gisteren.

Als je dit leest, zal ik bij leven en welzijn 67 jaar oud zijn, maar ik besef heel goed dat de vijfentwintig jaren van jouw leven net zo vol en veel voelen als die 67 van mij.

Het volume van onze ervaringen blijft ons leven lang gelijk, slechts de samenstelling ervan verandert met de jaren. Laat je dus door je vader, moeder, opa's, oma's, ooms en tantes en andere ouwe sokken zoals ik, niet wijsmaken dat zij zoveel hebben meegemaakt in hun jonge jaren, in de twintigste eeuw. Tien tegen één, trouwens, dat die oudjes vooral veel televisie hebben meegemaakt.

MAAR NU EERST je verjaardagscadeau. Als attachment bij deze mail heb ik iets voor je bijgesloten om te downloaden. Ik zal je vast verklappen wat het is: het Stabat Mater van Pergolesi. Het is best mogelijk dat je deze muziek en deze naam nooit eerder hebt gehoord. Dat hangt van je ouders af, want op school zullen ze je er niet mee lastig gevallen hebben.

Maar voor nu geeft dat even niet, integendeel, want wat ik van je vraag is om in de komende dagen een paar keer onbevangen naar deze magnifieke muziek te luisteren. En als je dat gedaan hebt, print dan ook het bijgevoegde boekje eens uit. Je zult daarin lezen dat deze zeventiende-eeuwse componist, voluit Giovanni Battista Pergolesi geheten, dit muziekstuk schreef in 1736, toen hij 26 jaar oud was. Nog datzelfde jaar is hij overleden. Die vijfentwintigste verjaardag van jou, die heeft hij dus ternauwernood overleefd.

Het lijkt misschien niet zo aardig van me om jou op je verjaardag de uitzonderlijke prestaties van een leeftijdgenoot in te peperen. Pergolesi was nu eenmaal een muzikaal genie, hij heeft in Francesco Durante ook een briljante leermeester gehad en de tijd en het milieu waarin hij leefde hebben zijn talenten nog verder aangescherpt. Dat is allemaal waar, maar gebruik dit soort argumenten nooit om jezelf vrij te pleiten van je eigen ambities. Niet dat ik zou willen dat je jezelf aan anderen spiegelt, en daar je plannen voor de toekomst aan ontleent. Beslist niet.

Wat ik je toewens, is dat je een of meer terreinen weet te vinden waarop jij bij uitstek beoordeeld wilt worden, op de eerste plaats door jezelf en vervolgens ook door anderen. Terreinen waarop je in het bijzonder je talenten richt. Onderwerpen en vormen die jou passen, en die een richting en een roeping aan je toekomst kunnen geven. Misschien zijn er dingen die je al aan het doen bent of heb je plannen voor de nabije toekomst gemaakt die aan mijn aansporing tegemoetkomen. Ik hoop het, want de grootste ondeugd is onverschilligheid en die is slechts met geestdrift te bezweren.

Wat mij betreft hoef je je toekomst niet speciaal in de kunsten te zoeken; het mag ook de techniek zijn, de wetenschap, de politiek of de journalistiek. Of voor mijn part de horeca, de tuinbouw of de gezondheidszorg, maar neem twee dingen van mij aan, afgezien dan van deze gelukwens en mijn verjaardagscadeau.

1. Doe nooit iets zomaar.

Denk na voordat je iets doet, doe het vervolgens met je hele hart en blijf nadenken, ook nadat het gedaan is. Natuurlijk, je mag best rusten en af en toe zelfs luieren, maar wees in de geest altijd alert, nieuwsgierig en kritisch. Stel eisen aan alles wat je doet en meemaakt. Slechte smaak, onbenullig tijdverdrijf en gebrek aan kwaliteit zijn de genade niet waard.

2. Maken is meer dan doen.

Iets maken, iets scheppen is van een hogere orde dan louter iets doen. Je kunt je levenlang vergaderingen voorzitten, dossiers bestuderen of organisatorische problemen oplossen, zo intensief en misschien zo succesvol dat het net lijkt of je bestaan daardoor vervuld wordt. Maar ik verzeker je: het weegt ten slotte niet op tegen het schrijven van een goed gedicht, het spelen van een pianosonate of het zelf timmeren van een tafel die er fraai uitziet en nog stevig staat ook. 'Doen' is rondlopen in de wereld van anderen, 'maken' is het scheppen van een nieuwe, eigen wereld.

MAAR, ZO ZUL JE misschien tegen mijn beide stelregels inbrengen, zijn dat geen egoïstische uitgangspunten? Hoe zit het met het engagement, het sociale gevoel, de medemenselijkheid? Met die tegenwerping heb je gelijk en toch ook niet gelijk. Gelijk, omdat mijn twee stelregels slechts een basis willen leggen voor een levenshouding. Met die door mij bepleite bewuste en creatieve attitude kunnen namelijk ook je sociale en emotionele relaties aan waarde winnen. Maar je hebt met je tegenwerping ook géén gelijk, inzoverre je denkt dat dat sociale aspect belangrijker is dan het individuele en dat het om die reden door mij voorop had moeten worden gesteld. Want engagement, sociaal gevoel en medemenselijkheid zonder bewuste en creatieve inbreng van het individu sla ik niet hoog aan. Dat leidt tot kritiekloze hulp, tot willekeurig medelijden, tot blindelings collecteren langs de deuren van het geweten. Betrokkenheid zonder aanzien des persoons laat mij even koud als enthousiasme dat niet gevoed wordt door kwaliteit.

WE ZIJN zo een heel stuk afgedwaald van het zeventiende-eeuwse Napels, waar Pergolesi zijn goddelijke muziek schreef. Maar die drie eeuwen tijdsverloop doen aan deze muziek of aan mijn beweringen niets toe of af. Chronologie, zo zeg ik je, is verhulde wanorde, en je doet er beter aan op zoek te gaan naar het verhaal van de gebeurtenissen en de personages die hun rol in de tijd spelen, dan dat je vertrouwt op analyses en zogenaamde lessen van de geschiedenis.

Ik laat je graag weer aan je gasten op deze feestelijke dag. Gebruik mijn twee stelregels zoals je wilt, desnoods om je er met je volle zelfbewustzijn en creativiteit tegen af te zetten. Ook dan zullen wij beiden onze zin krijgen en is deze e-mail hopelijk niet voor niets geschreven. Het ga je goed!

Meer over