Lief & lelijk

Dat gestaar op die telefoons en tablets, wat heb je daar nou aan? Lang niet iedereen is gewend aan sociale media. Juha van 't Zelfde, veelgebruiker, legt aan leken uit wat er goed en slecht aan is.

Wanneer u me zou vragen welke sociale media ik als eerste ging gebruiken, zou mijn antwoord niet Facebook of Twitter zijn, maar Netscape Navigator en Internet Explorer. Ja, Netscape. De oerbrowser waarmee ik in 1994 als 15-jarige mijn eerste websites bezocht. Het web voelde nog aan als een nieuwe stad waar niemand elkaar kende, waar iedereen welkom was en afstand geen rol speelde. P2p-netwerken als Napster en Soulseek brachten je in contact met vreemden met dezelfde muzieksmaak. En communiceren in tekstberichten, ontdaan van kleur en intonatie, bleek een hele prettige, terloopse, en soms emanciperende manier van communiceren.

Op Twitter doe ik als @juhavantzelfde eigenlijk nog steeds hetzelfde. In 2006 werd het opgericht als een soort groeps-sms via het web, met maximaal 160 tekens die je dwingen bondiger, preciezer en vindingrijker te communiceren. Hoewel vaak verguisd, heeft Twitter een beschavende werking. Na het aanvankelijke achteloze en onwennige gebruik - 'ik zit nu aan mijn ontbijt' - zijn twitteraars volwassener en behendiger geworden. Je kunt je kort en bondig en in het openbaar uiten zonder je te verliezen in nietszeggendheid.

Ook bij andere, nu populaire sociale media zie je die vederlichte vanzelfsprekendheid van ontmoetingen uit de begintijd van het internet terug. Zonder de beperkingen van sociale conventies en fysieke beperkingen brengen ze je in contact met vreemden en intensiveren ze de contacten met mensen die je al kende.

Fotodienst Instagram is het meest directe sociale medium dat ik ken. Het is ook mijn lievelingsapp. Met één klik kun je via allerlei kanalen, zoals Facebook of Twitter, foto's delen. Het is kijken en laten kijken. Je weet dat een foto die door iemand wordt gedeeld door die persoon is gemaakt, en dat de foto in haar directe nabijheid gemaakt is. Dat persoonlijke is ontzettend krachtig. Daarom is het niet gek dat Facebook recent dit sociale medium kocht voor 1 miljard dollar.

Instagram is soms een prothese voor mijn onvermogen om iets moois of verschrikkelijks onder woorden te brengen. Een andere keer is het een versterker van mijn behoefte om dierbare momenten vast te leggen en te delen. De foto van mijn Finse grootvader op zijn 100ste verjaardag is met meer dan 150 'likes' veruit mijn populairste foto. Deze foto geeft niet alleen mijn liefde voor mijn grootvader en mijn trots op mijn Finse afkomst weer, ook versterkt hij mijn banden met de mensen die de foto leuk vinden.

De kracht van Instagram is vergelijkbaar met die van muziekdienst Soundcloud. Als ik een nummer hoor dat ik goed vind en wil delen, kan ik het meteen op Twitter, Facebook en Tumblr zetten. Sinds Soundcloud ook een mobiele app heeft, gebruik ik het ook voor het opnemen van gesprekken, interviews of mooie omgevingsgeluiden.

Gelijkgestemden

Soundcloud is zo goed omdat het begrijpt dat mensen muziek willen delen. Doordat je ziet wie de muziek allemaal waardeert en deelt, ontstaat er een onlinescene voor gelijkgestemden. Programmeurs en labels kunnen zo meteen inschatten of een band of zangeres populair kan worden.

Op een vergelijkbare manier test ik mijn eigen werk op Tumblr. Officieel is het een blogplatform, maar ik gebruik het als schetsboek om mijn onderzoek te documenteren en openbaar te maken.

Ik maak nu bijvoorbeeld een tentoonstelling over angst, en deel alle kunstwerken die ik interessant vind op mijn Tumblr (http://thedreadexhibition. com). Doordat ik mijn onderzoek openbaar maak, denk ik kritischer na over wat ik interessant en relevant vind. En doordat ik het nu al met anderen deel, oefen ik al een beetje in het maken van mijn tentoonstelling. Je ziet ook meteen wat aanslaat en wat niet.

Het mooiste gevolg is misschien wel dit: sinds ik mijn onderzoek op Tumblr deel, maak ik onderdeel uit van een onlinegemeenschap die ik nog niet kende, en die mij ook nog niet kende. Deze verbondenheid is een stimulans en een spiegel.

Voor veel sociale media geldt dat je ze eerst moet gebruiken om er het nut van in te zien. Waarom zou je 'inchecken' op plekken waar je komt? Vanaf het moment dat je op Foursquare van je dierbaren ziet wat ze allemaal doen en wat hun dagelijkse rituelen zijn, begrijp je het. Je stuurt eigenlijk elke keer als je ergens komt een ansichtkaart.

Ook zie je waar je vrienden uithangen en kun je tips achterlaten van gerechten of kunstwerken in een museum die je niet mag missen. Nu kunnen mijn ouders mijn lijst aflopen wanneer ze bij mijn broer in Malaga zijn. Ze hoeven zich niet meer te verdiepen in brochures en websites, want mijn smaak vertrouwen ze na 33 jaar wel.

Vorig jaar was ik in Museum Kiasma in Helsinki en checkte ik in op Foursquare. Een minuut later kreeg ik een sms van mijn Amsterdamse buurman Tino Haenen, toen directeur van het Muziekgebouw aan 't IJ. Of ik koffie met hem wilde drinken in het café van Kiasma. Een wederzijdse vriendin had gezien dat wij allebei op hetzelfde moment in het Finse museum rondliepen en had hem een bericht gestuurd.

Het gevolg van Foursquare is een broodkruimelspoor van bewegingen, waarderingen en aanbevelingen van vrienden en vreemden om een stad of gebied te verkennen.

Het mooie is dat we de wereld altijd op deze manier hebben leren kennen: via onze familie, onze vrienden, onze omgeving en via toevallige omstandigheden. Sociale media zijn niets anders dan een toegangspoort tot al deze bronnen tezamen -overal en altijd.

undefined

Meer over