Nieuws

Lhbti-studenten in Shanghai onderworpen aan onderzoek naar ‘ideologische en psychologische staat’

Een universiteit in Shanghai heeft opdracht gegeven al zijn lhbti-studenten aan een onderzoek te onderwerpen, en te rapporteren over hun politieke ideeën en psychologische toestand. Dat blijkt uit een interne nota, die op Chinese sociale media circuleert en waarvan de authenticiteit door een Chinese journalist wordt bevestigd.

De Shanghai Pride in 2017. Vorig jaar stopte de Pride vanwege toegenomen repressie. Beeld Hollandse Hoogte / AFP
De Shanghai Pride in 2017. Vorig jaar stopte de Pride vanwege toegenomen repressie.Beeld Hollandse Hoogte / AFP

De praktijk past in een trend van toenemende overheidscontrole op lhbti-activisme in China.

De nota, afkomstig van de 55 duizend studenten tellende Shanghai University, draagt op onderzoek te doen naar ‘homoseksuelen, lesbiennes, biseksuelen en transgenders’, en hun ‘ideologische en psychologische staat’. De ideologische visie van studenten kan volgens de nota afgeleid worden uit hun sociale contacten, toekomstplannen en dagelijks leven. Bij ‘psychologische staat’ wordt gevraagd om mentale problemen en ziektes te beschrijven, alsook ‘hoe die zich concreet uiten’.

Het is niet duidelijk of medewerkers van de Shanghai University de nota daadwerkelijk hebben uitgevoerd, maar het nieuws erover maakte heftige reacties los op Chinese sociale media. Het originele bericht werd twaalfduizend keer gedeeld, en in de reacties werd de nota ‘triest en angstaanjagend’ genoemd. Het bericht en de reacties werden naderhand door de Chinese censuur verwijderd.

Het Shanghaise initiatief is volgens critici illustratief voor de toenemende intolerantie van de Chinese overheid, na jaren van relatieve ontspanning. Homoseksualiteit werd in China in 1997 gelegaliseerd en in 2001 geschrapt als psychiatrische stoornis. De Chinese samenleving is over het algemeen positiever geworden over lhbti’ers, en volgens een grote online peiling steunt 67 procent van de bevolking het homohuwelijk. Aan universiteiten ontstonden tal van organisaties om lhbti-studenten te ondersteunen.

De Chinese overheid erkent deze organisaties niet, maar liet hen lange tijd ongemoeid. Maar de laatste jaren is onder president Xi Jinping de ruimte voor deze organisaties fel ingekrompen. Afgelopen maand werden tientallen chatgroepen van lhbti-groeperingen verwijderd, waardoor zij niet langer met leden konden communiceren. Vorig jaar hield de jaarlijkse Shanghai Pride ermee op, omwille van toenemende druk op de organisatoren. Homoseksualiteit is taboe in televisieprogramma’s en op school, en ook alsmaar vaker op sociale media.

In Xi’s politieke visie wordt een sterke nadruk gelegd op traditionele familiewaarden, en worden jonge Chinezen aangemoedigd – en soms onder druk gezet – om te trouwen, kinderen te krijgen en daarmee hun land te dienen. In nationalistische kringen worden lhbti-kwesties bovendien als een westers fenomeen weggezet, en als een vorm van ‘buitenlandse inmenging’. In tijden van toenemende surveillance en controle geldt lhbti-activisme steeds meer als verdacht.

Discreet opstellen

Volgens gendergelijkheidsactivist Li Maizi is een andere geaardheid in China op zichzelf geen grond voor uitsluiting, maar is het wel een reden om je extra in de gaten te houden. ‘Voor de universiteit maakt dit deel uit van de ideologische controle’, zegt ze. ‘Ze zullen je niet sanctioneren omdat je homoseksueel bent, maar ze kunnen je sanctioneren omdat je homoseksueel bent én tegelijk de grenzen (van de overheid, red.) opzoekt. Lhbti-kwesties zijn taboe in China. Je mag er niet over praten, je mag ze niet promoten, je mag je niet op de voorgrond stellen.’

Voor Li is de situatie in China genuanceerd: de overheid ondersteunt geen lhbti-rechten, maar gedoogt de gemeenschap, zolang die zich discreet opstelt of commerciële waarde creëert. Zo is Beijing tolerant voor allerlei bedrijven uit de ‘roze economie’. De handelswijze van Shanghai University zal daar niets aan veranderen, denkt Li, al kan het op langere termijn wel invloed hebben. ‘Veel studenten zijn nog niet uit de kast’, zegt ze. ‘Op hen zal het een impact hebben. Het kan hen erg bang maken.’

Volgens de anonieme bron die de nota onthulde, zouden andere Chinese universiteiten eerder opdrachten hebben gegeven voor soortgelijke onderzoeken, maar weigerden departementshoofden daaraan mee te werken. Ze zouden gerapporteerd hebben dat hun departementen geen enkele homo- of biseksuele student telde. Dit heeft echter ook een keerzijde: het minimaliseren van het aantal lhbti-studenten maakt het makkelijker om hun problemen als onbelangrijk af te doen.

Meer over