ReportageLegalisering cannabis

Legalisering wiet brengt Mexico niet dichter bij vrede

María Bonita met haar hond op de marihuanavrijplaats naast het senaatsgebouw in Mexico-Stad.Beeld Alejandro Cegarra

Het Mexicaanse parlement staat op het punt om cannabis te legaliseren. Maar activisten, die al tien maanden eeen wietplantage bestieren vlak naast de Mexicaanse senaat, zijn niet blij met die gedeeltelijke vrijstelling van drugs. ‘De kartels staan te popelen. Die krijgen een deel legale handel erbij.’

Vier groene legertenten vormen het hoofdkwartier van een marihuanavrijplaats midden in het centrum van Mexico-Stad. Vanuit de spaarzame stukjes aarde tussen de tegels en het beton torenen de wietplanten de hoogte in. ‘Dit was onze eerste stek’, zegt een twintiger die zich voorstelt als Miguel HDP (hijo de puta, hoerenzoon). Hij wijst naar een flinke volgroeide struik.

Deze planten staan er sinds februari, toen Miguel met circa twintig geestverwanten hier demonstratief neerstreek in de schaduw van het senaatsgebouw, waar de dichtgeslibde verkeersaders Reforma en Insurgentes elkaar kruisen. De meeste wietplanten zijn slecht verzorgd en dienen alleen een politiek doel, slechts in één tent wordt een kleine hoeveelheid geteeld voor de consumptie.

‘Nee’, zegt Miguel, ‘we zijn absoluut niet blij. We zijn totaal tegen de nieuwe wet.’ Want waar de cannabis-activisten voor vechten, is werkelijke vrijheid om wiet te planten en te consumeren. Zoveel als ze willen. En niet alleen thuis, maar ook buiten, zonder angst vervolgd te worden. Maar de aanstaande wet staat slechts begrensde vrijheid toe.

Wetsvoorstel

Half november stemde de Mexicaanse senaat in met het wetsvoorstel van regeringspartij Morena. Het Mexicaanse hooggerechtshof gaf in 2018 het parlement tot eind dit jaar de tijd om cannabis te legaliseren. De Kamer van Afgevaardigden, waar Morena ook de meerderheid heeft, buigt zich er komende week over. Het gebruik en het dragen van een paar gram is al sinds 2009 niet meer strafbaar, de nieuwe wet legaliseert eveneens de teelt en verkoop. 

Gebruikers mogen straks tot 28 gram bij zich hebben en maximaal vier planten telen in huis. Een nieuwe instantie gaat gebruik en verkoop handhaven. De staat gaat niet zelf cannabis telen, maar laat de productie en verkoop in handen van geautoriseerde commerciële bedrijven. Canadese spelers als Canopy Growth en The Green Organic Dutchman staan klaar om toe te treden tot wat straks de grootste gebruikersmarkt voor legale cannabis is. 

Knuffels

De legalisering past in de nieuwe aanpak tegen drugsgeweld van de links-populistische president Andrés Manuel López Obrador. In zijn verkiezingscampagne in 2018 beloofde hij ‘knuffels in plaats van kogels’. De ‘oorlog tegen drugs’, die zijn rechtse voorganger Felipe Calderón in 2006 ontketende, resulteerde in een jarenlang bloedbad met inmiddels meer dan 250 duizend doden. Nog steeds regeert in meerdere deelstaten de kogel en wordt er weinig geknuffeld met de ‘narco’. Ook López Obrador heeft het leger nodig in de confrontatie met de kartels. Maar de legalisering van cannabis zou een (kleine) stap moeten zijn naar een vrediger Mexico.

Die vrede heerst al in het Plaza Luis Pasteur, het parkje van zo’n 50 bij 100 meter dat de cannabis-activisten hebben bezet. Alles waar de demonstranten van dromen, is hier te vinden in hun eigen gebruikerszone omheind met rode dranghekken. Een langgerekte vijver in het midden scheidt het terrein van de organisatie van het gastengedeelte. Daar kan de liefhebber in vrijheid zijn jointje roken. Wel even tekenen bij de ingang en graag je eigen waar meenemen; in dit paradijsje wordt niet gehandeld. Vanwege de pandemie is de toegang beperkt, na een uur moet de gebruiker weer vertrekken.

Snuisterijen

‘Cannabis helpt bij mijn epilepsie’, zegt Erandeny Gy (28). ‘In vier jaar tijd heb ik slechts twee aanvallen gehad. Dat waren er eerst meerdere per maand.’ De grootste steen des aanstoots in de nieuwe wet is de op te richten handhavingsinstantie. ‘Nu kun je zonder problemen thuis roken. Straks kunnen de buren klagen en kan deze speciale politie in je huis komen.’ De wet bereikt het tegenovergestelde van wat ze zou moeten doen, stelt Miguel‘De gebruiker wordt gecriminaliseerd. We worden tweederangs, we krijgen regels opgelegd die voor de alcoholist en de roker niet gelden.’

Buiten de rode hekken bieden straatverkopers cannabis-snuisterijen aan: wietpijpjes, petjes, portemonneetjes - en ook de wiet die ze in het parkje niet mogen verkopen. Er hangen meer blowers rond buiten de hekken dan erbinnen. ‘Daar moet je je registreren’, zeggen drie jonge gebruikers. ‘En ze vragen om een donatie.’ Het maandenlange tentenprotest inclusief z’n randverschijnselen wordt in de Mexicaanse hoofdstad getolereerd.

María Bonita met een joint.Beeld Alejandro Cegarra

Scepsis

Wetenschapper Cecilia Farfán-Méndez van de Universiteit van Californië, gespecialiseerd in internationale drugshandel, is sceptisch over het wetsvoorstel. Ze voorziet dat grote buitenlandse bedrijven zullen profiteren, in plaats van kleine Mexicaanse telers. Op de vraag of de wet enig dempend effect zal hebben op het drugsgeweld is haar korte antwoord: ‘Nee.’ De kartels verdienen hun geld grotendeels met verslavende harddrugs als heroïne, cocaïne, crystal meth en fentanyl. ‘Het is een fout om te denken dat het geweld zal afnemen als je één klein onderdeel van de drugsmarkt legaliseert.’ 

De demonstranten in Mexico-Stad durven wel te voorspellen wat de kartels straks zullen doen. ‘Die staan te popelen om in te stappen’, zegt Mireya Graniel (33, ‘medicus in Mexico’s eerste cannabiskliniek’). De kartels wordt pas werkelijk de wind uit de zeilen genomen als alle drugs worden gelegaliseerd, denkt ze. ‘Nu krijgen ze naast hun illegale handel een legaal deel erbij.’

Ook als de wet straks van kracht wordt, gaat het cannabisprotest door, zegt María Bonita (23). ‘Totdat ze onze wensen respecteren.’  Ze draagt een kettinkje met zilveren wietblad en sokken met marihuanaprint. Haar xoloitzcuintle, een kale Mexicaanse rashond, ligt met haar kop op haar schoot. ‘As ik haar alleen thuis laat geef ik haar cbd-extract, zodat ze er geen bende van maakt.’

Loting voor nederlandse proef gereguleerde wietteelt

In Nederland wordt een proef voorbereid voor gereguleerde wietteelt. Tien gemeenten doen daaraan mee: Arnhem, Almere, Breda, Groningen, Heerlen, Hellevoetsluis, Maastricht, Nijmegen, Tilburg en Zaanstad. De coffeeshops in die gemeenten (circa 80) zullen worden bevoorraad door tien geselecteerde wiettelers. Donderdag zullen die via loting worden aangewezen (tenzij een kort geding van twee afgewezen aspirant-telers nog roet in het eten gooit). In totaal waren bij de rijksoverheid 147 aanvragen voor wietteelt binnengekomen. Het grootste deel kwam niet door de eerste selectie heen. 

39 partijen doen donderdag mee aan de loting, uitgevoerd door een notaris. Daarna zullen de tien winnaars nog aan een integriteitsscreening worden onderworpen. De verwachting is dat eind februari alle tien telers formeel kunnen worden aangewezen voor het wietexperiment. Daarna begint de voorbereidingstijd, die circa zes maanden in beslag zal nemen. De verwachting is dat pas in 2022 de eerste gereguleerde wiet en hasj aan de coffeeshops kan worden geleverd. Het experiment duurt vier jaar – daarna zal na evaluatie worden beslist of het wel of niet (brede) navolging zal krijgen.

Meer over