Lawine van voetbaldrukwerk

Zo moeilijk is het niet, de voetbalvoorspelling. Alleen het voorspellen van de uitslag heeft iets hachelijks. De openingswedstrijd van het Europees Kampioenschap, gisteravond in Warschau, is vermoedelijk met 1-0 gewonnen door Polen.


Veel over/rond grote voetbaltoernooien als een EK of een WK is te voorspellen. Dat uitgevers ook kruideniers zijn: al het geschreven woord waarin de bal rolt, wordt snel gebundeld en van een kaft voorzien. Ieder zijn eigen 'brulboek'. C1000 heeft deze keer 'geluksvogels'. De voetbalschrijver wiens uitgeverij tijd en geld heeft vrijgemaakt om een redacteur nog even naar de tekst te laten kijken, is zonder meer een geluksvogel.


Wat rond dit EK eveneens een zekerheid is: dat de crisis in Europa veel betrokkenen tot referentie dient. Gisteravond heeft de tv-commentator na een doodschop van een Pool en een daaropvolgende close-up van een van pijn krimpende Griek gezegd: 'Die krijgt de Pool terugbetaald. O nee, dat kan de Griek niet.'


Deze voorspelling is gebaseerd op het lezen van, pakweg, een elftal 'voetbalboeken' dat aan de vooravond van het EK verscheen. En op columns in kranten en bladen waarin, als gebruikelijk bij zo'n alles dominerend evenement, denkers zich over de voetbalsport hebben gebogen. Het is crisis in Europa, de weerspiegeling daarvan op het voetbalveld is onvermijdelijk, het zal niet veel worden op het EK.


Het land dat zich nog het minst geraakt weet door de crisis, Duitsland, is als onderwerp populair. Niet iedereen wil zich kennelijk overgeven aan somberte. Het Duitse voetbal floreert, de stadions zitten vol, clubs zadelen zichzelf niet op met enorme schulden, de nationale ploeg speelt attractief voetbal.


In NRC Handelsblad van 2 juni zegt de Duitse voetbaltrainer Hans Meyer (oud-coach van FC Twente): 'Wat zich nu in Duitsland ontwikkelt, is van een hoog intelligent niveau. Ik mag nu overal van voetbal houden, ik mag meedenken. Ik lees over voetbal wat ik nog nooit heb gelezen omdat ook intellectuele schrijvers begaan zijn met dat rare fenomeen voetbal.'


Geen idee of Meyer op dit boek doelt, maar van de hand van de Duitse filosoof Martin Gessmann verscheen bij uitgeverij Klement Filosofie van het voetbal (€ 19,95). Daarin wordt langs wonderlijke weg betoogd waarom Duitsland de libero 'moest' uitvinden. Daar komen Hegel en Heidegger aan te pas. Dat zijn geen voormalige bondscoaches, maar filosofen. Duitsland, nu onder leiding van bondscoach Löw, speelt al jaren zonder libero.


En Duitsland speelt tegenwoordig vooral zo aantrekkelijk dat het de Belgische auteur Raf Willems inspireerde tot het schrijven van Het Mannschaftswunder (De Arbeiderspers; € 19,95). Het is een enthousiasmerend boek over een titelfavoriet. Vol met wonderlijke taal (Duitsers schijnen voortdurend 'rationeel te redeneren') en onnavolgbare een-tweetjes die Willems met zichzelf opzet (alles wat Duitsers op het voetbalveld laten zien móet in aparte hoofdstukjes aan 'het sociale engagement' worden gelinkt).


Willems is 'begeisterd' door het Duitse voetbal. Willems is sowieso snel geraakt en ontroerd door het spel. Hij heeft een drang lezers daarvan deelgenoot te maken. Hij is pas 40 en dit is al zijn 25ste voetbalboek.


Maarten Moll, journalist bij Het Parool, heeft een aanmerkelijk bescheidener oeuvre achter zijn naam. De titel van zijn derde sportboek Wat een goal! (Thomas Rap; € 17, 90) verwijst naar een moment waarin Duitsers geen rol spelen, maar het decor wel Duits is. In het Olympiastadion van München schiet Marco van Basten Nederland in 1988 naar de EK-titel. 'Wat een goal! Wat een goal!', zegt tv-commentator Theo Reitsma over de volley waarmee Van Basten de 2-0 tegen de Sovjet-Unie scoort.


Dat gebeurde in de 54ste minuut. In 'Wat een goal!' beschrijft Moll per minuut voetbalgeschiedenis. Rijp en groen komt voorbij in een 'canon' waarin iedere minuut voor een bijzonder voetbalmoment staat. Die momenten worden staccato beschreven. Dat het toch nog een behoorlijk dik boek is geworden komt door verlengingen en strafschoppenseries. Ergens, het zal wel de 89ste of 90ste minuut zijn, weerlegt Moll de mythe dat Duitsers altijd in de laatste minuut scoren.


Dat uitgevers om de twee jaar, bij een EK of WK, 'last minute' voetbalboeken op de markt brengen, zou dat ook een mythe zijn? Elsevier bundelde nog even snel 89 interviews die Hugo Camps vanaf 1988 in het gelijknamige weekblad publiceerde. Voetballers - Alle interviews (€ 17,95) is op de valreep van een 'actueel' voorwoord voorzien. Daarin 'onthult' Camps dat hij bij het EK in Zweden (1992) spelers van Oranje 's nachts naar een discotheek reed. Wij weten nu waarom Nederland het in die halve finale tegen Denemarken zo liet afweten.


Voor de anekdotiek kan de voetballiefhebber beter terecht bij Michel van Egmond, journalist bij Voetbal International en een begenadigd schrijver. Zijn Gijp (Bruna; € 19,95) over oud-voetballer en analyticus/mediafenomeen René van der Gijp voert de bestsellerlijst aan. Een andere van de televisie bekende voetbaldeskundoloog, Hans Kraay jr, heeft kennelijk ook aantrekkingskracht op het lezerspubliek. Journalist Iwan Tol schreef een boekje over hem (Hans Kraay jr. - Achter de kleedkamerdeur. Nieuw Amsterdam; € 14,95) en ook dat staat hoog in de hitlijst. Tot Tols eigen verbazing. Zijn eerdere voetbalgerelateerde boeken, vaak producten van journalistiek spitwerk, kregen nooit een verlenging, maar Kraay is al toe aan de zoveelste druk.


De crisis, het sociale engagement, dwarsverbindingen tussen het EK en het 'failliet van Europa', allemaal leuk en aardig, maar voetbal is natuurlijk gewoon amusement. De voetbalauteur die op een groot publiek mikt, moet dat niet uit het oog verliezen.


Voor Sjoerd Mossou, journalist bij het Algemeen Dagblad, valt te vrezen dat hij het grote publiek niet bereikt. Hij heeft een boekje gemaakt over een te kleine club. Avondje NAC - Een liefdesverklaring is niettemin een van de aardigste voetbalboeken in de aanloop tot het EK. Het heeft geen bal met dat kampioenschap te maken, maar omdat het ook over de bal gaat verscheen het niet toevallig nu.


Mossou kan schrijven, zoveel is wel duidelijk. De geboren Bredanaar is verslingerd aan NAC en geeft verrassend zicht op wat er bij die club zoal op de tribune gebeurt. Een zeker deel van de NAC-aanhang laat al dertig jaar lang het liedje 'Eins zwei drei, wir fressen papagaai!' van de tribune rollen. Geen idee waarom, vertelt Mossou, maar het tekent 'de vreemde hang van NAC-supporters naar absurdisme'.


Misschien moeten die supporters dan toch nog eens de moeite nemen om het eerdergenoemde boek van de Duitse filosoof Gessmann te lezen. Die komt via Aristoteles, Nietzsche en Hegel tot de conclusie dat Nederlanders 'het modernste voetbal spelen'.


Meer over