100 jaar Volkskrant

Langzaam schoof de radioactieve wolk van Tsjernobyl naar Nederland

De voorpagina van 29 april 1986. Beeld
De voorpagina van 29 april 1986.

De kernramp bij Tsjernobyl, Oekraïne, vond plaats op zaterdag 26 april 1986. Maar pas drie dagen later verscheen het eerste bericht hierover in de Volkskrant. ‘Het gaat waarschijnlijk om een ernstig ongeluk’, meldde de redactie. Voor de documentatie van het betreffende stuk, waarmee de krant op 29 april opende, had ze niet uit de Sovjet-Russische media kunnen putten. Nadat alle Scandinavische landen alarm hadden geslagen, had het persbureau Tass, spreekbuis van het Kremlin, slechts willen toegeven dat bij een ongeval radioactiviteit was vrijgekomen.

Opzichtig

Eerder had Tass – geoefend in het weren van onwelgevallig nieuws – nog gemeld ‘niets te weten van een kernongeluk op Sovjet-gebied’. Maar toen in Moskou een staatscommissie werd ingesteld die onderzoek moest doen naar de oorzaak van de ramp, wisten de kremlinologen in het Westen dat er bij Tsjernobyl iets verschrikkelijk moest zijn misgegaan. Veel openhartigheid verwachtte de commentator van de Volkskrant overigens niet van die staatscommissie. Waarschijnlijk zou ze volstaan met de aanbeveling ‘de bouwer van de bewuste centrale de eretitel ‘held van de socialistische arbeid’ te ontnemen’. De naam van Sovjet-leider Michail Gorbat­sjov viel slechts sporadisch. Kennelijk werd hij niet in staat geacht zijn programma van glasnost (openheid) tot beleid te verheffen.

De opzichtige pogingen van het Kremlin om de ramp te verheimelijken, vergrootten hier slechts het onbehagen. Eerst spraken Russische bronnen van twee doden, later waren het er ‘nog geen honderd’. En ze maakten het er niet beter op toen zij de ramp bij Tsjernobyl afzetten tegen de 2.300 kernongelukken die elders op de wereld zouden hebben plaatsgevonden. Eén van die veronderstelde ongelukken werd met name genoemd: de kernramp bij de kerncentrale op Three Mile Island, Harrisburg. Ook daar was, in 1977, door een defect in het koelsysteem de reactorkern gaan smelten. In Harrisburg had een betonstalen koepel – een voorziening die in Tsjernobyl ontbrak – de uitstoot van radioactiviteit echter goeddeels kunnen verhinderen. Dit detail ontbrak echter in de Russische berichtgeving.

Jodiumtabletten

In de Volkskrant won één vraag snel aan urgentie: wat betekent Tsjernobyl voor ons? De meeste politieke partijen, die in de campagne voor de Kamerverkiezingen van 21 mei waren verwikkeld, meenden dat gesprekken over de bouw van nieuwe kerncentrales in Nederland voorlopig niet opportuun waren. Ook de commentator van de Volkskrant meende dat kernenergie na Tsjernobyl ‘de grootst mogelijke behoedzaamheid’ vereiste.

De weerberichten, en dan met name het onderdelen windsnelheid en windrichting, genoten deze dagen een grote attentiewaarde. Aanvankelijk leek het erop dat de nucleaire wolk naar Noord-Italië en Zuid-Frankrijk werd geblazen. Maar halverwege de week zag het er toch niet naar uit dat Nederland buiten schot zou kunnen blijven. Op een toon die geen enkele ongerustheid verraadde, zette wetenschapsredacteur Gerbrand Feenstra uiteen dat ‘de medische behandeling van mensen die zijn blootgesteld aan hoge doses radioactiviteit niet bij voorbaat zinloos is’. Als mogelijke therapieën noemde hij – behalve een antibioticakuur – de toediening van bloedplaatjes, een beenmergtransplantatie (‘op zichzelf geen moeilijke ingreep’) of de preventieve inname van ­jodiumtabletten.

Meer over