Lange lijst problemen op agenda EU en Rusland

‘De nieuwelingen in de Europese Unie werden in de westerse media vroeger Sovjetvazallen genoemd. Nu zijn zelfbewuste elites, geïnfecteerd met een anti-Russisch virus, er aan de macht gekomen....

De minachting druipt er vanaf, als Sergej Jastrzjembski, speciale afgezant voor de EU van president Poetin, spreekt over de landen die sinds de instorting van het Sovjetrijk ‘overgestapt’ zijn naar de EU en de NAVO. Het is tekenend voor de snel veranderde relaties tussen Rusland en de Europese Unie.

Die komen vandaag in een kuuroord aan de Wolga bijeen voor hun tweejaarlijkse topontmoeting. En hoewel kanselier Merkel een paar maanden geleden een nieuw partnerschapsverdrag met Rusland nog hoog op haar agenda had staan voor het Duitse EU-voorzitterschap, is het nu al een overwinning dat de top doorgaat.

De recente Russische agitatiecampagne tegen Estland (dat een oorlogsmonument verplaatste), de Russische weigering Pools vlees te importeren dat verder in heel Europa gegeten wordt, de Russische dreigementen omtrent Kosovo, de uittreding uit het Conventioneel Wapenverdrag en de plaatsing van een Amerikaans wapenschild in Polen en Tsjechië – de lijst van Ruslands (meestal verbale) agressie van de afgelopen weken en maanden is lang.

De ruzies tussen Moskou en sommige van zijn buurlanden dwingt Europa volgens bondskanselier Merkel, die nog altijd streeft naar een ‘strategisch partnerschap’, tot een ‘gezamenlijke opstelling’ jegens Rusland. ‘De EU kan niet toestaan dat een deel van de lidstaten samenwerkt met Rusland en een ander deel niet’, aldus een EU-woordvoerder in Brussel.

Maar de verslechtering van de relaties is niet alleen te wijten aan recente Russische krachtpatserij. ‘We werden niet gehoord, dus hebben we het volume opgeschroefd’, verklaart een hoge Russische diplomaat de manier waarop Russische wensen worden uitgedragen. In het Kremlin lijkt het besef te zijn doorgedrongen dat de ‘nieuwe EU’ van een potentiële bondgenoot is veranderd in een club die door Ruslands buurlanden ‘gegijzeld’ wordt en omgesmeed tot een anti-Russische coalitie.

Nog relatief kort geleden werd president Poetin als ‘strategische vriend’ ontvangen in West-Europese hoofdsteden. In 2003 trad hij, op uitnodiging van kanselier Schröder en president Chirac, toe tot een Europese anti-Irak coalitie. Daarna besloten Schröder en Poetin een nieuwe gasleiding aan te leggen door de Baltische Zee – waarmee de Polen en Balten als doorvoerlanden werden gemeden. Deze aanpak paste goed in de Russische strategie om met de grote West-Europese landen de zaken onderling te regelen, ervan uitgaande dat de kleintjes zich zouden voegen.

Deze diplomatie – die in het verleden goed werkte – is een miskenning gebleken van de manier waarop de Europese Unie werkt. Tot ergernis van de Russen zijn het niet de grote West-Europese landen die de nieuwkomers koest houden, maar lijkt het juist alsof de Oost-Europeanen de rest van Europa gegijzeld hebben in hun anti-Russische coalitie.

Ook in West-Europa is de sfeer minder pro-Russisch geworden, nu Poetins vrienden in Duitsland, Frankrijk en Italië van het toneel zijn verdwenen. Zo staat Poetin in Europa plotseling met lege handen, concludeerden enkele Russische columnisten de afgelopen dagen.

Maar het Kremlin heeft goede redenen om niet te somberen. Rusland sloot via Gazprom het afgelopen jaar weer veel lucratieve deals in Europa. Zolang individuele EU-lidstaten blijven vechten om bilaterale energiedeals met het Kremlin kan Moskou zich wel wat geschillen met Brussel veroorloven.

Toch wil Rusland vandaag aan de Wolga zijn beste gezicht laten zien aan de Europese gasten. Voor de verandering heeft zelfs Ander Rusland (de oppositiebeweging van Gary Kasparov) toestemming gekregen om een protestmars te houden in Samara. De plaatselijke politie was druk bezig de organisatoren van de mars op te pakken toen plotseling het sein op groen ging. Als de EU op bezoek komt, mogen blijkbaar zelfs Ruslands andersdenkenden even hun gezicht laten zien. Omringd door veel grotere aantallen pro-Poetin demonstranten, dat wel.

Meer over