Lange camerabewegingen

William Wyler, van wiens werk het Filmmuseum een retrospectief vertoont, was een perfectionist. De Hollywood-regisseur bracht zijn acteurs tot wanhoop....

'Iets meer tranen in je linkeroog.' Een regie-aanwijzing die William Wyler (1902-1981) gaf aan Merle Oberon, vlak nadat zij een dramatische scène had voltooid in de verfilming van Emily Brontë's Wuthering Heights (1939); Wyler was een perfectionist.

De regisseur begon in de jaren twintig met aan de lopende band geproduceerde zwijgende films, en groeide in de daaropvolgende decennia uit tot een van de meest succesvolle regisseurs in Hollywood, met The Best Years of Our Lives, Roman Holiday en Ben Hur als bekendste titels.

Zijn streven naar het volmaakte shot bezorgde hem de bijnaam '90-take' Wyler. Zijn gewoonte scènes over te laten doen zonder daarvoor een reden te geven ('lousy, again') kon acteurs moedeloos maken.

Op de set van Wuthering Heights was Laurence Olivier zo teleurgesteld na de dertigste afgekeurde opname, dat hij tenslotte naar Wyler toe ging om hem te vragen wat die nu eigenlijk wilde.

Moest het nadrukkelijker, ingetogener, sneller, langzamer? Wyler dacht even na, en antwoordde: 'Het moet beter'.

Het vat de films van Wyler samen. Hij regisseerde, vooral in samenwerking met producent Samuel Goldwyn, misdaadfilms (The Dead End), melodramas (The Letter) en een antiek epos (Ben Hur), zoals ze overal in Hollywood werden gemaakt. Alleen: Wylers films zijn beter.

Lange camerabewegingen en shots met grote scherpte-diepte zijn de twee belangrijkste kenmerken van Wylers regie. Maar in tegenstelling tot filmers als Alfred Hitchcock en Max Ophuls is cameravirtuositeit voor Wyler nooit een doel op zich geweest; hij maakt zijn techniek ondergeschikt.

Wanneer in The Children's Hour een twaalfjarig kostschoolmeisje twee van haar docentes probeert af te luisteren, laat Wyler zien hoe gebruik van deep focus een vertelling kan ondersteunen. Groot op de voorgrond het gezicht van het meisje, dat later de schoolleiding van een onnatuurlijk liefdesleven zal beschuldigen. Ver weg, in een andere kamer, te zien door een deuropening, de vrouwen die aan haar onthullingen ten onder gaan.

In Wuthering Heights wordt het vloeiende camerawerk gebruikt om locaties te verbinden. Vanuit het benauwende landhuis waar de geliefden Cathy en Heathcliff opgroeien, kunnen ze in een doorlopende beweging de hei oprennen, en in die beweging veranderen hun onderdrukte gevoelens in een uitgesproken passie.

Wyler creëerde een ruimte waarin acteurs konden uitblinken. En als ze dat doen, zoals Olivier in Wuthering Heights, zoals Bette Davis in The Letter, zoals Fredric March in The Best Years of Our Lives, dan is de regisseur geheel in de achtergrond opgegaan.

Meer over