Lang wachten op operadrama

Lekkere tekst wordt bij opera niet vanzelf een theatrale traktatie.

GUIDO VAN OORSCHOT

Natuurlijk schuilt er een opera in het magnifieke en gekwelde leven van Marilyn Monroe. Roem en onttakeling, zelftwijfel en erotiek, misbruik en macht: de ingrediënten voor inkervende scènes liggen klaar. Een halve eeuw na haar overlijden - augustus 1962, drank en pillen, 36 jaar - vormen haar gewelfde kapsel en fysiek een onverminderd krachtig beeldmerk.

Die magie hadden Amerikaanse filmbazen al vroeg in de smiezen. Tenminste, in Waiting for Miss Monroe, de nieuwe opera van componist Robin de Raaff, krijgt het Hollywoodpersonage Fox woorden in de mond gelegd die het fenomeen Monroe tot op grote hoogte verklaren. 'Onschuld en seks, een zeldzame combinatie', zingt de filmproducer, op tekst van Janine Brogt.

De Europese operapers die zich voor deze wereldpremière in het Holland Festival had verzameld, kon wel meer oneliners noteren. Zoals Fox' lokalisering van Marilyns talent: tits 'n ass, 'twee van voren en twee van achteren'.

Buiten zulke niet te versmaden bon mots om vond Brogt haar materiaal vooral in de paradoxen die Marilyns sterrenbestaan omgeven. Monroe was verliefd op de fotocamera, maar panisch voor de film. Oudere minnaars sprak ze aan als Daddy, terwijl ze haar vader nooit heeft gekend. Wie Monroes ziel tot in de krochten wil peilen, hoeft zich maar een halfuurtje te buigen over het libretto van Brogt.

Maar helaas vertoont het operavak de onhebbelijkheid dat lekkere tekst niet vanzelf uitloopt op een theatrale traktatie. In de Amsterdamse Stadsschouwburg was het in elk geval twee uur wachten op het eerste tafereel dat alle draden van het genre kundig verknoopte. Pas in de slotscène zagen we een gepatenteerd dramatische confrontatie: die tussen Marilyn Monroe, op haar doodsbed, en Norma Jeane Mortenson, haar nog niet geblondeerde, 19-jarige, overambitieuze zelf.

Voor het eerst ook hoorden we dat Robin de Raaff, toe aan zijn tweede opera, niet alleen noten en ritmes in het gareel bracht, maar de scène ook op spanning bracht met nerveus hoog en dreigend laag. Tot op dat moment leek zijn partituur vooral bedoeld om thuis of in de concertzaal van te genieten, subtiliteiten proevend als een glijdende fluittoon, gestopte trompet of secuur geplaatste slagwerktik.

Weinig reliëf zat in de vocale profielen, op die van Marilyn na, een rol die door sopraan Laura Aikin superieur werd afgeleverd. Vertellerigheid kenmerkte de bijrollen, met als positieve uitzondering de kirrende Norma Jeane, een frisse creatie van sopraan Hendrickje Van Kerckhove.

Jammer ook dat tekstuele humor bij De Raaff stukliep op het onbuigzame karakter van zijn modernistische noten. Het onderwerp, de luisteraar, het Nederlands Kamerorkest en dirigent Steven Sloane: het equivalent van een Marilynesk poo-poo-pi-doo! had iedereen kunnen waarderen. Bij flintertjes jazz en barok, logische associaties van het moment, spitsten zich tenminste meteen de oren.

Zo bekeken moest regisseur Lotte de Beer werken met één hand op de rug. Dat ze met haar jeugdige regie-ervaring een paar knappe taferelen wist te kneden, zegt alvast iets over haar ambachtelijke talent. In een jarenvijftigdecor van de ontwerpers Clement & Sanôu, vol design en schuivende panelen, had De Beer bijvoorbeeld een puike kleedkamerscène paraat, met een panikerende Marilyn die knipoogde naar Alban Bergs al evenmin fortuinlijke heldin Lulu.

Robin de Raaff: Waiting for Miss Monroe. Libretto: Janine Brogt. Regie: Lotte de Beer. Nederlands Kamerorkest o.l.v. Steven Sloane Amsterdam, Stadsschouwburg, t/m 16/6

undefined

Meer over