Laf of gewoon niet geïnteresseerd in Afrika

Een hele vredesmacht naar Irak en één verbindingsofficier naar Congo. Voor de tweede keer in drie jaar wijst Nederland een militaire missie naar het moeilijke Afrika af....

Het decor is een Afrikaans land, het scenario hels. Een Nederlandse vredesmacht is verstrikt geraakt in gevechten met een van de strijdende partijen. Vijfentwintig Nederlanders worden gedood, het grootste aantal body bags sinds de politionele acties in Indonesië keert huiswaarts.

Deze casus werd vorig jaar aan Nederlandse officier-in-opleiding voorgelegd. Wat zouden zij, acht jaar na het Srebrenica-drama, doen in zo'n wespennest?

De PvdA wil graag naar Congo, in plaats van patrouilleren in een rustige Iraakse woestijn-provincie. Maar bestaat er in Nederland wel draagvlak voor een riskante militaire missie in Afrika? Aankomende officieren op de Koninklijke Militaire Academie (KMA) bogen zich over het scenario van een uit de hand gelopen uitzending in het Afrikaanse land. Ze zijn duidelijk in hun antwoord: niet de aftocht blazen. Zo'n 41 procent wil versterkingen laten aanvoeren, 30 procent kiest zelfs voor keihard terugslaan. Slechts 14 procent voelt iets voor terugtrekken.

Conclusie: de politiek hoeft niet zo panisch te doen over risicovolle uitzendingen, zeker als het Afrika betreft. Militairen zijn bereid fikse tegenslagen te incasseren.

'Ik denk dat er veel is veranderd in de mentaliteit bij de landmacht', zegt Abram de Swaan, hoogleraar sociale wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. De Swaan schreef in 1995, direct na het echec in de Moslim-enclave Srebrenica, een felle aanval op het leger met als titel Zijn wij laf? De Swaan: 'Bij de militaire staf waait nu een andere wind. De sneuvelbereidheid is er nu wel bij het leger.'

Op een speciale hoorzitting buigt de Kamer zich vandaag over de Irak-missie. Voor de vredesmacht in het door etnisch geweld geteisterde Bunia in Congo, waar sinds 1999 zo'n 50 duizend mensen zijn omgebracht, zal slechts één verbindingsofficier beschikbaar zijn. 'Congo is werkelijk het acute probleem', meent de VN-commissaris voor de mensenrechten Vierra de Mello. In Den Haag oordeelt men anders. Voor de tweede keer in drie jaar wijst Nederland een militaire missie naar het 'moeilijke' Afrika af. Een informeel verzoek van Parijs, dat een 1400 man sterke EU-interventiemacht in Bunia gaat leiden, stuitte vooral op bezwaren van Defensie. Operationeel was Congo niet haalbaar, vanwege de Irak-missie, en ook zouden de risico's voor de militairen te groot zijn. Precies drie jaar geleden wees Den Haag een dringend VN-verzoek af om in Sierra Leone te helpen omdat het 'te gevaarlijk' was. Nederland stuurde maanden later wel mariniers naar Eritrea, maar daar werd al lang niet meer gevochten. Evengoed werden de troepen tot de tanden bewapend met overbodige Apache-helikopters. Het roept de vraag op of Den Haag het hazenpad kiest als té riskante missies zich aandienen.

Kan Nederland ze aan, acht jaar na Srebrenica? De Swaan: 'Dit is het land dat met de politionele acties zijn laatste grote conflict in drie eeuwen uitvocht. Met een publieke opinie die niet gewend is dat er bloed kan vloeien.'

'Afrika heeft niet zo'n prioriteit in Den Haag', erkent Jan van der Meulen van de Stichting Maatschappij en Krijgsmacht (SMK). 'Het is strategisch marginaler en het staat te boek als gevaarlijk. Terwijl dit continent, gezien de conflicten die er woeden, humanitair een hogere prioriteit zou moeten krijgen.'

Van der Meulen denkt dat er voor 'Congo' ook draagvlak zou zijn. 'Mits het kabinet de samenleving goed uitlegt wat onze missie daar is. De landmacht is nu goed toegerust voor dit soort uitzendingen.'

De Swaan beantwoordde zijn oude vraag of Nederland laf is, vorig jaar op een SMK-symposium met de woorden: 'Ik denk het wel.' Onzin, meent luitenant-kolonel b.d. Aldert Hazenberg, voorzitter van de officierenvereniging NOV. Cambodja, Eritrea, Bosnië: het waren allemaal missies met een 'hoog loodgehalte'. Ze verliepen goed maar ze hadden ook grondig kunnen misgaan.

Hazenberg: 'De militair heeft voldoende moed. Ze zijn de enige Nederlanders die hun leven wagen. Politici moeten juist moed tonen en de rug recht houden als zaken misgaan. De missie in Irak is, vergeleken met Congo, zeker niet risicoloos. Ook in Irak kunnen de spanningen snel oplopen.'

Meer over