Drie vragen

Lachgas is een groeiend probleem in het verkeer; wat zijn de gevaren van deze partydrug?

Volgens de politie is lachgas in het verkeer uitgegroeid tot een serieus probleem. In de afgelopen tien maanden betrapten agenten vierduizend bestuurders op gebruik van lachgas achter het stuur. Hoe gevaarlijk is deze partydrug?

Niels Waarlo en Wies de Gruijter
Naast deze auto, die in Hoofddorp tegen een lantaarnpaal reed, werd een tank met lachgas aangetroffen. Beeld Michel van Bergen / ANP
Naast deze auto, die in Hoofddorp tegen een lantaarnpaal reed, werd een tank met lachgas aangetroffen.Beeld Michel van Bergen / ANP

Hoe gevaarlijk is het om lachgas te gebruiken achter het stuur?

Zet een ballon vol lachgas aan de lippen en er treedt een gevoel van bijna-bewustzijnsverlies op, gevolgd door een roes die maximaal een paar minuten duurt. Zicht en geluiden kunnen vervormen, soms ontstaat er een lachkick. En dat achter het stuur, midden in het verkeer. Het laat zich raden dat dit gevaarlijke situaties kan opleveren.

Dat lijkt dan ook te gebeuren. Uit een politie-inventarisatie op verzoek van de NOS blijkt dat in de afgelopen drie jaar bij bijna 1.800 ongevallen sprake was van lachgasgebruik. Daarbij ging het om 63 dodelijke ongevallen en 362 ongevallen met zwaar letsel.

Belangrijke kanttekening: in het lichaam van de bestuurders zijn geen sporen van lachgas gemeten, dus in hoeverre deze ongelukken aan de drug zijn te wijten, is niet te zeggen. De politie baseert zich onder meer op getuigenverklaringen, waarnemingen van agenten of gebruikte lachgaspatronen in de auto, zegt Paul Broer, verkeersdeskundige van de politie. Agenten zien volgens hem regelmatig zelf bestuurders met een ballonnetje achter het stuur zitten.

Duidelijk is in elk geval dat lachgas in een paar jaar tijd is uitgegroeid tot een serieus verkeersprobleem, zegt hij. Merkte de politie in 2018 bij zo’n 380 incidenten nog lachgasgebruik op, in 2019 ging het om zo’n tweeduizend incidenten. ‘En in 2020 verdubbelde dat naar bijna vierduizend. Dat aantal is sindsdien op hetzelfde niveau gebleven. We willen voorkomen dat het weer gaat stijgen.’

Waarom weten we zo weinig over lachgasgebruik in het verkeer?

Vooral omdat er nog geen eenvoudige test voor lachgas bestaat, wat het aantonen van gebruik bemoeilijkt. Een blaastest is nog niet beschikbaar, vertelt Martha de Jonge, deskundige op het gebied van drugspreventie bij het Trimbos-instituut: bijna al het lachgas dat je inademt, adem je ook weer uit. Ook met de urinesneltest die de politie gebruikt, is het middel niet aan te tonen.

De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) ziet lachgas als een serieus verkeersveiligheidsprobleem en vindt nader onderzoek belangrijk, vertelt de woordvoerder. Zelf probeerde de stichting dit jaar een experiment op te zetten met lachgas in een rijsimulator, maar dat is afgeblazen.

De SWOV wilde medicinaal lachgas gebruiken, maar kon niet voldoen aan de strenge voorwaarden voor opslag en gebruik van toedieningsapparatuur, legt hij uit. ‘Dan zouden we zijn aangewezen op de patroontjes die mensen ook op straat gebruiken, maar dan kun je niet meten hoeveel de proefpersonen precies binnenkrijgen. Dat is wel nodig voor goed onderzoek.’

Mag het zomaar, lachgas gebruiken?

Achter het stuur is het verboden, maar verder is gebruik in principe legaal. Nog wel. Het demissionaire kabinet wil in 2022 een landelijk verbod invoeren op recreatief gebruik, nu de populariteit van de drug met name onder jongeren omhoog is geschoten. Gemeenten duurt dat te lang: meer dan de helft voerde op eigen houtje een verbod in, veelal alleen op specifieke locaties of bij overlast.

Los van klachten over overlast en rondslingerende ampullen, is lachgasgebruik niet vrij van gezondheidsrisico’s. Eens in de zoveel tijd een ballon lachgas inhaleren wordt als onschuldig beschouwd. Maar hoe veelvuldiger het gebruik, hoe groter de kans op klachten als duizeligheid en evenwichtsstoornissen, verwardheid, hoofdpijn, misselijkheid en flauwvallen, aldus het Trimbos-instituut. In 2020 ontving het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum (NVIC) 144 meldingen van dit soort gezondheidsklachten na gebruik van lachgas − dat waren er in 2015 nog 13.

Lachgas blokkeert tijdelijk de neurotransmitter glutamaat, een stofje dat normaal gesproken de hersencellen activeert. Hierdoor worden de hersenen tijdelijk minder actief en ontstaat de high. Daarnaast blokkeert het de opname van vitamine B12. Dat leidt bij overmatig lachgasgebruik tot problemen: een tekort aan B12 kan leiden tot bloedarmoede, bloedstolsels en in het ergste geval tot permanente verlamming.

Een zwaar onderschat risico, zegt Martha de Jonge, al zijn precieze getallen moeilijk te geven. Volgens een steekproef onder ziekenhuizen van de Nederlandse vereniging voor Neurologie uit 2020 zijn in twee jaar tijd meer dan zestig – veelal jonge – mensen behandeld voor een gedeeltelijke dwarslaesie door lachgasgebruik. Van hen belandde een enkeling in een rolstoel. Het gaat om excessieve gebruikers. De Jonge: ‘Eén ballon hoeft niet gevaarlijk te zijn, maar sommige jongeren gebruiken wel honderd of tweehonderd ballonnen op een avond.’