Laatste levende ondertekenaar heeft nog hoop

'EENS KOMT er een dag dat de Universele Verklaring van de Mensenrechten overal wordt nageleefd, want er is de afgelopen vijftig jaar al veel verbeterd....

Van alle diplomaten uit de 56 landen die in 1948 in Parijs de Universele Verklaring opstelden, is Carlos García Bauer (82) volgens de Ombudsman voor de Mensenrechten in Guatemala de enige nog levende ondertekenaar. 'Dat is zeer waarschijnlijk', denkt Bauer zelf. 'Ik was permanent vertegenwoordiger van Guatemala bij de VN en met mijn 32 jaar was ik verreweg de jongste. De meesten waren tientallen jaren ouder. En of je wilt of niet, de tijd schrijdt voort. De meeste andere onderhandelaars zullen dus wel dood zijn.'

Het kost Bauer moeite vijftig jaar terug te gaan in de tijd. 'Dat komt niet door mijn leeftijd, want ouderdom is een relatief begrip, maar doordat het zo lang geleden is.' Zijn geheugen laat hem soms in de steek. Daarom staat hij om de haverklap op om een boek tevoorschijn te halen of een van de vele ingelijste oorkondes en zwartwit foto's van de muur in zijn kantoor te halen. 'Kijk dat ben ik met de echtgenote van president Roosevelt, de voorzitster van de mensenrechtencommissie van de VN. En op die foto uit 1955 zie je dat ik ook rechter van het Internationale Gerechtshof in Den Haag ben geweest.'

Carlos García Bauer was een leven lang diplomaat, auteur en hoogleraar. Hoewel hij al lang met pensioen is, heeft hij nog steeds een kantoor met secretaresse aan de Avenida de la Reforma in Guatemala-stad. 'Elke dag ben ik hier een paar uur. Ik lees wat en ik schrijf wat. Daarna ga ik weer naar huis.' Regelmatig trillen de ruiten door het gebrul van een opstijgend vliegtuig of een optrekkende bus. Het pronkstuk in Bauers kantoor is een houten replica van Don Quijote, die met een hand in het haar, pijnzend aan zijn bureau, de balans van zijn leven lijkt op te maken.

'Twee maanden lang heeft de mensenrechtencommissie van de VN in een zaal van het Chaillot-paleis in Parijs vergaderd over alle dertig artikelen en de preambule van de Verklaring. Het waren geen echte onderhandelingen, maar wel vaak felle discussies. Iemand deed een voorstel. Vervolgens konden alle vertegenwoordigers schriftelijk een amendement indienen. Daar praatten we dan net zo lang over tot we een compromis hadden bereikt.'

- Wie waren de grootste dwarsliggers in de commissie?

'De meningsverschillen waren groot. Duitsland, Italië en Japan, die net de oorlog hadden verloren, waren in Parijs niet vertegenwoordigd. De twee blokken die uit de Tweede Wereldoorlog waren ontstaan, dachten zeer verschillend over bepaalde mensenrechten. Rusland en de andere communistische landen waren radicaal tegen de voorstellen van de Westerse landen over bijvoorbeeld de politieke vrijheden. Urenlang voerde de Rus Vischinski en de Poolse vertegenwoordiger Katz-Suchy het woord om het artikel over de vrijheid van meningsuiting of vergadering of het recht op bezit af te zwakken.'

- Waren alle landen het eens, toen de Algemene Vergadering op 10 december over de Verklaring ging stemmen?

'Nee, van unanimiteit was geen sprake. De lidstaten konden kiezen tussen goedkeuren of verwerpen. Uiteindelijk stemden 48 landen voor en acht onthielden zich van stemming: de USSR, Wit-Rusland, Tsjechoslowakije, Polen, Oekraine, Joegoslavië, Saudi-Arabië en Zuid-Afrika. De communistische landen vonden bepaalde artikelen in strijd met hun doctrines. Saudi-Arabië maakte bezwaar tegen de gelijkheid van man en vrouw. Zuid-Afrika onthield zich van stemming wegens artikel 2, waarin discriminatie op basis van ras of huidskleur wordt verboden.'

Tijdens de Algemene Vergadering in 1948 in Parijs waren Engels en Frans de voertalen. 'Hoewel Gromyko perfect Engels sprak', herinnert Bauer zich, 'wist hij het simultaan vertalen in de Veiligheidsraad nog een poosje tegen te houden, omdat hij meer bedenktijd kreeg als de toespraken pas werden vertaald als de volgende spreker het woord wilde voeren.

'Voor het eerst sinds de oprichting van de VN werden de discussies in de Algemene Vergadering in 1948 wel simultaan vertaald. Dat leidde ertoe dat het document aanvankelijk in het Spaans Declaración Universal de Derechos del Hombre werd genoemd. Twee jaar later, op de volgende Algemene Vergadering, werd op voorstel van Mexico del Hombre vervangen door Humanos, omdat el hombre slechts één van de twee menselijke soorten is en vrouwen net zo veel rechten hebben als mannen.'

- Hoe staat het vijftig jaar na de Verklaring met de mensenrechten in de wereld?

'Sinds 1948 is er veel veranderd en verbeterd. We konden toen niet bevroeden hoe belangrijk de Verklaring zou worden. Vijftig jaar geleden werden negers in de Verenigde Staten, één van de drijvende krachten achter de Verklaring, nog bruut gediscrimineerd. Nu niet meer. Mijn eigen land heeft ook vorderingen gemaakt, maar Guatemala is nog lang geen democratie. De mensenrechtensituatie is hier bar en boos.'

Art van Iperen

Meer over