Nieuws

Laatste fase voor code zwart van kracht: De Jonge waarschuwt voor ‘vergaande gevolgen’

Demissionair minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge heeft de zogeheten ‘fase 2d’ afgekondigd, wat inhoudt dat alle Nederlandse ziekenhuizen hun planbare zorg uitstellen. Indien nodig worden ook kritieke planbare operaties, zoals kankerbehandelingen en hartoperaties, langer uitgesteld dan de zes weken die hier maximaal voor staan.

Michiel van der Geest en Daan van Acht
Gelaten verpleegkundigen op de gang van de IC in het Haga Ziekenhuis.  Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Gelaten verpleegkundigen op de gang van de IC in het Haga Ziekenhuis.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Dergelijk uitstel kan leiden tot onomkeerbare gezondheidsschade bij kwetsbare patiënten. De vraag is of zij op tijd kunnen worden geholpen. Verder wordt de ic-capaciteit maximaal opgeschaald, zodat zoveel mogelijk covidpatiënten op de intensive care terechtkunnen. Defensie gaat bijspringen in het UMC Utrecht.

‘We hebben iedereen nodig om zorg te blijven leveren’, zegt De Jonge. Deze nieuwe stap heeft ‘vergaande gevolgen’, geeft de zorgminister toe. Het betekent bijvoorbeeld dat ‘werkelijk alle knie-, heup- en staaroperaties’ niet door zullen gaan, aldus De Jonge. Veel patiënten wachten al lang op zo’n operatie, omdat ook in eerdere golven hun ingreep niet door kon gaan. ‘Het is lastig en verdrietig dat dit nodig is’, schrijft De Jonge aan de Kamer.

Het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding en het Landelijk Netwerk Acute Zorg hadden woensdag om de invoering van deze aanpak gevraagd. Dit is de laatste fase voor fase 3, die in de praktijk ‘code zwart’ betekent. Dan is er zelfs een tekort aan ic-bedden en moeten artsen kiezen wie wel voor een ic-bed in aanmerking komt en wie niet.

Grote knelpunten

De Jonge heeft eerst bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) nagevraagd of het uitroepen van fase 2D wel echt nodig was. Dat is het geval, antwoordden de instanties. Zo meldt de NZa de minister: ‘Eenderde van de ziekenhuizen is op dit moment niet meer in staat om de kritiek planbare zorg volledig volgens planning en tijdig te leveren.’

Volgens de IGJ ‘ontstaan er in alle regio’s in toenemende mate grote knelpunten. Binnen en tussen regio’s is onderlinge hulp nog mogelijk om risicovolle situaties te voorkomen of te beëindigen, maar de druk wordt hierdoor in feite slechts verplaatst.’

‘Op basis van deze informatie, heb ik gehoor gegeven aan het verzoek om fase 2d af te kondigen’, schrijft De Jonge aan de Kamer.

Defensie gaat met 100 tot 120 mensen helpen in het militair hospitaal in het UMC Utrecht. Dat ‘biedt hulp en lucht’, zegt De Jonge. ‘We benutten zo alles om kritiek planbare zorg door te laten gaan.’ Als je die ingrepen, bijvoorbeeld bepaalde chemokuren en het verwijderen van tumoren, langer dan zes weken uitstelt, ‘is het mogelijk dat je te laat bent’.

Ook moeten de poliklinieken in de ziekenhuizen hun afspraken afzeggen ‘als dit personeel oplevert’ voor de covid- en acute zorg. Zelfstandige behandelcentra – de commerciële klinieken – mogen niet verder opereren als patiënten daarna thuiszorg nodig hebben of op een revalidatieafdeling terecht zouden komen. De klinieken ‘moeten waar mogelijk de ziekenhuizen ondersteunen’.

Huisartsen en wijkverpleging

Het besluit moet niet alleen de ziekenhuizen enige lucht geven. Ook de huisartsenzorg en de wijkverpleging dreigen inmiddels te bezwijken onder de enorme zorgvraag die deze coronagolf met zich meebrengt. Vandaag deden de Landelijke Huisartsenvereniging, de beroepsvereniging van de verpleegkundigen en ouderenzorg-branchevereniging Actiz nog een noodkreet uitgaan: ook bij de huisartsen en in de thuiszorg is alleen nog noodzakelijke zorg mogelijk.

De NZa en IGJ schrijven daarover: ‘Ingrijpende maatregelen zijn per direct noodzakelijk met het oog op de toegankelijkheid van de (semi-) acute zorg en enige mate van doorstroming in de keten.’

Volgens De Jonge leidt de afkondiging van fase 2D ertoe dat ‘de wijkverpleging en de eerstelijnszorg (zoals huisartsen) niet nog eens extra worden belast met de uitstroom van patiënten’. Aan de andere kant, moet ook hij toegeven, leidt ook het uitstellen van operaties tot extra zorg aan mensen met ernstige en pijnlijke klachten, die nu niet kunnen worden geholpen.

Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel stond dat Defensie bijspringt in een militair noodhospitaal in het UMC Utrecht. Dit was gebaseerd op verkeerd verstrekte informatie: het gaat om UMC Utrecht zelf.

Meer over