Analyse

Laat Nederland als enige zijn Afghaanse oud-medewerkers stikken?

Terwijl het kabinet op de rem staat, dringt een deel van de Kamer aan op de spoedige komst van tolken en ook andere mensen die de krijgsmacht in Afghanistan ondersteunden. Tot dusver kon een meerderheid van de Kamer hoog of laag springen, maar bleef het kabinet vasthouden aan een reactieve en defensieve houding ten aanzien van lokaal personeel in Afghanistan, waar Nederlandse militairen bijna 20 jaar actief waren.

Veel Afghanen in Kabul zoeken dringend hulp met de ingewikkelde bureaucratische procedures om asiel aan te vragen. Beeld Getty Images
Veel Afghanen in Kabul zoeken dringend hulp met de ingewikkelde bureaucratische procedures om asiel aan te vragen.Beeld Getty Images

Deze week liet Defensie weten dat het kabinet ‘terughoudend is in het honoreren van asielverzoeken van niet-tolken, zoals beveiligers, logistiek ondersteuners of medewerkers van ngo’s’. Als reden geldt voor het kabinet de vrees dat ‘bij het verruimen van de criteria er een niet-beheersbare toename volgt in het aantal aanvragen’ omdat het om een ‘zeer omvangrijke’ groep mensen gaat.

D66, PvdA, SP, GroenLinks, ChristenUnie en Denk stelden donderdag vragen over deze nieuwe uitleg achter het restrictieve beleid. Ook willen deze partijen weten hoe het met de oudere beloften zit om de tolken zo snel mogelijk hierheen te halen. De Kamer probeert al maanden het kabinet – minister van Defensie Bijleveld voorop – haast te laten maken. Hoewel er eind 2019 een regeling werd aangenomen door het parlement, werd deze tot voor kort maar mondjesmaat uitgevoerd. Deels vanwege corona, voerde Bijleveld ter verdediging aan. Maar ook de bureaucratische hobbels bleken formidabel.

Onder druk van de Kamer zijn sommige bureaucratische drempels verlicht, maar andere bleven. Zo werd de regeling niet op de site van de ambassade geplaatst nadat de Kamer hierom vroeg. Ook bleven vorige maand nog urgente noodkreten van een paar tolken aan de ambassade onbeantwoord – tot media erover publiceerden. Verder kwam de Kamer erachter dat de overheid eigenhandig een restrictieve interpretatie gaf aan de tolkenregeling.

Deze zomer kwamen ook andere categorieën Afghanen in beeld die Nederland hadden ondersteund. Zoals tolken van de Eupol-missie, die nu ook in aanmerking komen voor de spoedregeling, bewakers van Nederlandse militaire terreinen, medewerkers van ontwikkelingsprojecten en lokale helpers van journalisten. In andere landen zijn hierover debatten gevoerd, in Nederland niet of nauwelijks. Een Afghaan die twee jaar als bewaker van een Nederlandse basis werkte, werd afgewezen met het argument dat hij ‘niet voor een substantiële periode in een positie van hoog profiel’ voor Nederland had gewerkt. Kamervragen over de herkomst van dit criterium bleven tot dusver onbeantwoord.

Sinds 2014 zijn er 108 tolken met hun gezin naar Nederland gekomen, tot eind 2019 deden ze dat op eigen houtje en op hoop van zegen. Veertien Afghanen over wie een positief besluit is genomen zitten met hun gezinnen nog steeds in Afghanistan, net als 39 anderen van wie ook is vastgesteld dat ze als tolk voor Nederland hebben gewerkt, maar die nog ‘in de procedure’ zitten.

VS: ‘Dappere Afghanen: welkom thuis’

In de VS zijn sinds eind juli zevenhonderd Afghanen, voornamelijk tolken en hun familieleden, ondergebracht in het kader van Operatie Allies Refuge. De regering-Biden wil in de komende weken zo’n 2.500 Afghanen, die voor de Amerikaanse missie in Afghanistan hebben gewerkt, en hun gezinnen evacueren naar de VS.

Nog vierduizend anderen, wiens visumaanvragen nog niet zijn afgerond, zullen tijdelijk in Amerikaanse bases in het buitenland worden ondergebracht. Behalve om tolken gaat het ook om personeel dat voor het leger of de ambassade in Kabul heeft gewerkt, zoals chauffeurs en administratieve medewerkers.

Afghanen die hebben gewerkt voor Amerikaanse ngo’s, ontwikkelingsprojecten en mediabedrijven, kunnen een beroep doen op het Priority Two-programma van het ministerie van Buitenlandse Zaken om naar de VS te komen.

‘Ik wil deze dappere Afghanen bedanken voor hun steun aan de VS’, zei Biden op 30 juli na de landing van de eerste vlucht met ruim tweehonderd Afghaanse tolken en hun families. ‘Vandaag zeg ik met trots: ‘Welkom thuis’.’ De regering had aanvankelijk geen plannen om de vroegere Afghaanse medewerkers te evacueren. Maar na forse kritiek van Congresleden, veteranen en vluchtelingenorganisaties en omdat de veiligheidssituatie in Afghanistan verslechterde, besloot het Witte Huis toch tot de snelle evacuatie.

Zo’n 80 duizend Afghanen hebben een beroep gedaan op het Special Immigrant Visa-programma, dat jaren geleden werd opgezet om oud-medewerkers van de militaire missies in Irak en Afghanistan in veiligheid te brengen. De verwerking van de aanvragen van 20 duizend van hen, is al in een vergevorderd stadium. Zowel Democraten als Republikeinen hebben een beroep gedaan op Biden om hen zo gauw mogelijk naar de VS over te brengen.

Stieven Ramdharie

VK: duizenden toelatingen zijn nog niet genoeg

Met trots schreef de Britse minister Chris Philp dat de regering-Johnson alleen al in de afgelopen weken 1.400 Afghaanse oud-medewerkers een nieuw bestaan in het Verenigd Koninkrijk had gegeven. In totaal zijn nu een kleine drieduizend Afghanen die werkten voor de Britten in Afghanistan, waaronder tolken, geherhuisvest.

Maar volgens critici, van Labour tot hoge oud-militairen, moet dit aantal fors worden uitgebreid. Zeker nu de Taliban aan de winnende hand zijn. Voormalig chef-staf Richard Dannatt en andere oud-commandanten die betrokken waren bij de Britse Afghanistan-missie, deden onlangs in een brief een dringend beroep op premier Johnson om ‘genereuzer’ te zijn bij het toelaten van oud-personeel.

Want volgens de huidige regels komen alleen Afghanen in aanmerking voor herhuisvesting als ze ‘in de publieke belangstelling’ hadden gewerkt en wiens leven in gevaar is. Kortom: wel tolken maar hoe zit het met schoonmakers of koks? ‘We maken ons grote zorgen over het Afghaanse personeel dat ons essentiële steun heeft verleend, maar dat niet in aanmerking komt voor herplaatsing omdat ze niet in een ‘blootgestelde rol’ werkten’, aldus de oud-commandanten. ‘De Taliban maken dat onderscheid niet.’

De regering lanceerde eind vorig jaar het Afghan Relocations and Assistance Policy-programma om lokale oud-medewerkers in veiligheid te brengen. In mei besloot Londen het programma uit te breiden, nadat meer en meer Westerse landen hun vertrek uit Afghanistan hadden aangekondigd. Maar volgens critici worden de aanvragen van veel Afghaanse oud-medewerkers afgewezen, onder andere omdat de regels heel strikt worden toegepast.

Zo kreeg een van de Afghanen nul op het rekest omdat hij indertijd een dag niet op zijn werk was verschenen, omdat hij zijn zieke moeder bezocht. Na een campagne, besloot de regering dat ook Afghaanse journalisten die voor Britse media hadden gewerkt, in aanmerking kwamen voor evacuatie. ‘Ze worden genegeerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken’, aldus Labour-parlementariër Clive Lewis vorige week in de Guardian over het lot van de tolken. In 2009 zag hij als militair in Afghanistan hoe de tolken hun leven op het spel zetten in Britse dienst. Lewis: ‘Deze mannen hielpen mij toen ik een soldaat was in hun land. Nu leven ze in pure angst.’

Stieven Ramdharie

Duitsland: desnoods met speciale chartervluchten

De Duitse minister van Defensie, Annegret Kramp-Karrenbauer, liet er geen twijfel over bestaan. ‘Een zeer duidelijke toezegging’, deed ze donderdag in een radio-interview, om alle Afghanen die de afgelopen jaren met het Duitse leger samenwerkten het land uit te helpen. Eerder sprak Bondskanselier Merkel dezelfde intentie uit, en speculeerde over de inzet van speciale chartervluchten.

De discussie over het uitvliegen van bedreigde Afghaanse helpers is in Duitsland niet nieuw. Er bestaat al sinds 2013 een visumprogramma voor lokale medewerkers van de Bundeswehr en hun gezinnen. Op deze manier waren er tot eind juni, toen de laatste Duitse militairen het land verlieten, zo’n 3.400 Afghanen geëmigreerd. Niet alleen tolken, maar bijvoorbeeld ook beveiligers en cultureel adviseurs die ter plaatse werkten voor het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken.

Vanwege de snel verslechterende situatie kregen sinds juni dit jaar nog ongeveer 2.000 Afghanen het vooruitzicht op een visum, maar van deze groep zijn nog maar weinig mensen in Duitsland aangekomen.

Hoewel de Duitse regels voor het opnemen van Afghanen veel ruimhartiger zijn dan de Nederlandse, zwelt ook in Berlijn de kritiek aan, voornamelijk op het lage tempo. Een van de luidste critici is Marcus Grotian, een Afghanistan-veteraan die een stichting heeft opgericht waarmee lokale hulpkrachten helpt bij de emigratie naar Duitsland. Grotian waarschuwt dat elke dag telt, omdat steeds meer mensen zitten ingesloten door Taliban.

Ook de politieke oppositie zet druk, vooral de Groenen die al jaren het actiefst zijn op het Afghanistan-dossier. Met succes. Want CDU-er Kramp-Karrenbauer geeft het ‘redden’ van de Afghaanse helpers een belangrijke plaats in haar campagne voor de verkiezingen op 26 september.

Sterre Lindhout

Familie van een medewerker van de Franse ambassade in Afghanistan op het vliegveld in Kabul. Beeld AFP
Familie van een medewerker van de Franse ambassade in Afghanistan op het vliegveld in Kabul.Beeld AFP

Frankrijk: evacuatie voortvarend, maar niet altijd snel

Frankrijk begon al in mei met de evacuatie van ongeveer honderd Afghanen die hebben gewerkt voor Franse instellingen, zoals de ambassade en de Franse middelbare scholen in Kaboel. Met hun gezin krijgen zij politiek asiel in Frankrijk.

In totaal komen zeshonderd Afghanen voor deze regeling in aanmerking. Vanaf begin juli zet Frankrijk geen afgewezen asielzoekers meer uit naar Afghanistan, vanwege de sterk verslechterde veiligheidssituatie in dat land.

Frankrijk lijkt daarmee voortvarend te werk te gaan, maar critici verbazen zich over het contrast tussen de snelle evacuatie van het personeel van culturele instellingen en de traagheid waarmee voormalige tolken en andere medewerkers van het Franse leger asiel krijgen. Bij een machtsovername van de Taliban lopen de tolken veel meer gevaar dan de leraren Frans of archeologen die voor een Franse culturele instelling hebben gewerkt, stellen deze critici.

Volgens een belangengroep van voormalige helpers van het Franse leger in Afghanistan werden tussen 2001 en 2014 ongeveer 800 lokale Afghaanse medewerkers gerekruteerd. Daarvan hebben er 360 bescherming gekregen in Frankrijk. Anderen leven echter in een soort niemandsland, zegt voorzitter Adel Abdul Raziq van de vereniging van voormalige helpers. Velen leiden een zwaar bestaan als vluchteling in Pakistan, Iran of Europa. ‘Frankrijk heeft ons in het begin een visum beloofd, maar we hebben helaas gezien dat het zich niet aan zijn beloften heeft gehouden’, zei voormalige tolk Adel Abdul Raziq tegen radiozender France Info. Zo’n 60 tot 80 voormalige tolken zitten nog in Afghanistan. In juni werd een van hen vermoord, nadat Frankrijk hem tot drie keer toe een visum had geweigerd, zo berichtte de krant Le Figaro. Voor zover bekend was het de tweede voormalige tolk die door de Taliban om het leven werd gebracht.

Frankrijk heeft zijn voormalige tolken ‘verraden’, schreven de journalisten Quentin Müller en Brice Andlauer in een boek over deze kwestie. In 2019 riep de Conseil d’Etat, de Franse Raad van State, de regering nog tot de orde omdat zij een voormalige tolk wilde uitzetten naar Afghanistan. Volgens de regering kon hij onvoldoende aannemelijk maken dat hij gevaar liep. De Conseil d’Etat vond echter dat hij recht had op bescherming.

Peter Giesen

Meer over