Vijf vragenGronings gas

Laat het demissionaire kabinet Groningen op de valreep in de kou staan?

Ontstemd zijn de reacties op de aankondiging van demissionair minister Stef Blok (Economische Zaken en Klimaat) dat er dit jaar waarschijnlijk meer gas uit Groningse bodem gewonnen moet worden dan gedacht. Laat het kabinet Groningen echt zitten?

Jurre van den Berg
Dronefoto van een gaswinnings- en gasbehandelingslocatie van de Nederlandse Aardoliemaatschappij in Scheemda, Groningen. Beeld Vincent Jannink /  ANP
Dronefoto van een gaswinnings- en gasbehandelingslocatie van de Nederlandse Aardoliemaatschappij in Scheemda, Groningen.Beeld Vincent Jannink / ANP

De gaswinning in Groningen zou naar nul gaan, maar die wordt nu verdubbeld?

Het is maar hoe je het bekijkt. Het vooruitzicht was dat er dit ‘gasjaar’, dat loopt van oktober 2021 tot en met september 2022, nog maar 3,9 miljard kubieke meter Gronings gas nodig zou zijn. Nu blijkt uit nieuwe inschattingen van de Gasunie dat er 7,6 miljard kuub nodig is, bijna twee keer zoveel als gedacht. Van de andere kant: het afgelopen gasjaar werd er 7,8 miljard kuub Gronings gas gewonnen. Feitelijk wordt de gaswinning alsnog verder verlaagd, maar veel minder dan voorzien.

De afbouw van de gaswinning ging de laatste jaren juist sneller dan verwacht. Toen het kabinet in 2018 besloot de gaskraan versneld definitief dicht te draaien, was de planning dat er dit jaar nog 13 miljard kuub gas uit Groningse bodem nodig zou zijn. Maar na een reeks meevallers zit het nu dus tegen. Dit betekent overigens niet dat de gaskraan niet dichtgaat. Je zou kunnen zeggen dat er juist dit jaar nog gas gewonnen moet worden om dat mogelijk te maken. Als de gasopslagen genoeg gevuld zijn voor de winter, gaat de gaswinning uit Groningen komend najaar op de waakvlam. In 2025, zo is nu de planning, gaat de kraan definitief dicht.

Waarom is er meer gaswinning nodig dan voorzien?

Door de pandemie is de bouw van een stikstofmenginstallatie vertraagd. Die nieuwe fabriek – overigens in 2016 door toenmalig minister Henk Kamp overbodig geacht – is dé troef voor de afbouw van de gaswinning. Op volle toeren kan de installatie van importgas 10 miljard kuub namaak-Gronings gas maken. Maar die kaart kan Bloks opvolger pas vanaf de zomer uitspelen, maanden later dan gedacht. Daarnaast heeft Duitsland dit jaar 1,1 miljard kuub Gronings gas extra nodig.

Kunnen we niet onder exportcontracten uit?

Zelfs als we die contracten zouden verscheuren of afkopen, zegt een woordvoerder van gashandelshuis Gasterra, dat een aantal contracten heeft gesloten, lost dat het probleem niet op. Er moet nu eenmaal nog Gronings gas naar Duitsland, omdat daar net als in Nederland gebruikers zijn van wie de cv-ketels en fornuizen alleen op Gronings gas branden. ‘Voor de leveringszekerheid van die gebruikers leunt Duitsland als het ware op Nederland.’

Het omschakelen van zogenoemd laagcalorisch Gronings gas naar hoogcalorisch gas verloopt in het buitenland (behalve in Duitsland ook in België en Frankrijk) tot dusver juist voorspoedig, waardoor ook de export snel terugloopt. Het probleem is nu niet zozeer het vervangen van apparaten, maar een tegenvallend effect van besparingsmaatregelen en een teleurstellende productie van laagcalorisch gas in Duitsland zelf.

Waarom komt een demissionair minister vlak voor het aantreden van het nieuwe kabinet met deze domper?

In de verontwaardigde reacties wordt op de timing gewezen. ‘Twee maanden geleden was er nog geen vuiltje aan de lucht’, zei de Groningse commissaris van de koning René Paas vrijdag, die de tegenvaller ‘moeilijk te verteren’ vindt.

Voor slecht nieuws bestaat geen goed moment. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat Blok in november al aankondigde dat de bouw van de stikstofinstallatie vertraagd was en dat er daarom waarschijnlijk meer gaswinning nodig is. Overigens wordt het besluit daarover niet nu nog even snel genomen. Daarover beslist het nieuwe kabinet, met daarin een nieuwe staatssecretaris voor Mijnbouw, Hans Vijlbrief (D66). Maar alternatieven lijken er niet te zijn: ook bijna alle acht miljoen Nederlandse huishoudens zijn nog afhankelijk van (nagemaakt) Gronings gas.

Wat betekent dit voor de veiligheid in Groningen?

TNO zal zich buigen over de mogelijke gevolgen van de ‘extra’ winning. ‘Ik begrijp heel goed dat het een teleurstelling is voor de mensen in het bevingsgebied’, zei Blok vrijdag. Maar de echte deceptie is dat het verlagen van de gaswinning nog geen einde van de aardbevingen betekent.

Integendeel: afgelopen jaar was de Groningse bodem opmerkelijk onrustig, met een stevige beving bij Garrelsweer als uitroepteken. Geologen hadden deze naweeën voorspeld. Na ruim een halve eeuw bodemuitputting vereffenen ondergrondse drukverschillen zich. Maar gevoelens van onmacht richten zich makkelijker op een overheid die Groningen decennia lang als wingewest heeft beschouwd dan op een ontembare aarde.

Meer over