Column

Kunstrovers zijn ook maar eenvoudige lieden

Alles van waarde is handel: ook kunstrovers zijn maar eenvoudige lieden, door begeerte aangeraakt.

Jean-Pierre Geelen
In 1990 werd voor 300 miljoen dollar aan kunstwerken uit het Isabella Stewart Gardner Museum in Boston geroofd. Op 18 maart werd een onderzoek aangekondigd, waarbij een beloning van 5 miljoen dollar werd beloofd voor een doorslaggevende tipgever. Beeld anp
In 1990 werd voor 300 miljoen dollar aan kunstwerken uit het Isabella Stewart Gardner Museum in Boston geroofd. Op 18 maart werd een onderzoek aangekondigd, waarbij een beloning van 5 miljoen dollar werd beloofd voor een doorslaggevende tipgever.Beeld anp

Het zou slapstick zijn als het niet ook droevig was: 'Opgedoken schilderij blijkt niets waard'. Een berichtje uit De Telegraaf, grossier in gestolen kunst. Vermakelijke lectuur: misdaad, een randje rijkdom en cultuur, een ideale mengsmering om de dag mee op te starten.

De zaak: zeventien jaar geleden drongen in Bilthoven - waar anders? - twee gemaskerde mannen de villa binnen van 'mevrouw Roëll' (de krant veronderstelt haar een bekende van de lezer). Ze sloegen de bewoonster 'tegen de verwarming' en namen haar schilderijen mee. Onder meer een Jan Steen en een Salomon van Ruysdael.

Onlangs vond de politie een werk terug: Café-interieur-restaurant van Isaac Israëls. Het lag eenzaam te besterven in een loods in Leeuwarden.

Een taxateur van Christie's heeft het hervonden schilderij onderzocht: het blijkt niet echt. Een vervalsing, niet eens een meestervervalsing. Sta je toch mooi te kijk, met je gestolen doekje voor het bloeden.

Geen schoonheid zonder begeerte. Dat je een Jan Steen of Ruysdael aan de muur hangt, valt ergens best te begrijpen. Je ziet het wel vaker bij vermogenden, die kunnen het zich permitteren: een onbedwingbare neiging om het geliefde object alleen voor jezelf te houden, zodat jij, en niemand anders, ernaar kunt kijken in je eigenste wijnkelder of bibliotheek. Maar je bent een dief van je eigen portemonnee: een Museumkaart is stukken goedkoper. Dat Kim Kardashian miljoenen om haar vingers had hangen, is absurd, maar denkbaar. Het zal wel een klassiek gevalletje van Ovidius zijn: 'Wij streven altijd naar het verbodene, en begeren dat wat ons ontzegd is'.

Ook rovers zijn maar eenvoudige lieden, door begeerte aangeraakt. Alles van waarde is handel. Op de 'zwarte markt'. Als ruilmiddel om een hooggeplaatste crimineel uit de gevangenis te krijgen. Maar ergens bovenaan de misdaadpiramide moet een topaap staan, een zonderlinge rijkaard met een poëtische inborst. Een liefhebber, die neuriet: 'Ik zou je het liefst in een doosje willen doen'. Zonder die begeerte zou diefstal niet bestaan.

Dat heeft iets ontroerends. Onschuldigs haast, of psychiatrisch misschien. De pathologische onmacht om begeerte te scheiden van bezitsdrang.

Maar wat heb je aan schoonheid die je niet kunt delen? Met de juwelen van Kardashian kan niemand zich vertonen, verzilveren bij de Siebel lukt niet.

Hetzelfde geldt voor roofkunst. De meeste gestolen werken duiken dan ook ooit weer op, in een treurig flatje. Een loods in Leeuwarden. Een schuurtje bij Napels. Een open haard in Roemenië. Troosteloze stootblokken in een heilloze missie.

In de grootste kunstroof ooit (dertien stukken uit het Isabella Stewart Gardner Museum in Boston) verklaarde de weduwe van een maffioso dat haar man de werken had overgedragen aan een crimineel. Op de parkeerplaats van een kreeftrestaurant.

In elk geval niet de McDonald's - Italianen hechten aan stijl. Nu nog even afrekenen met hun begeerte.

Meer over